Bób

Vicia faba warzywo

Co zrobić we wrześniu

Zaplanuj miejsce: przerwa 4 lata po roślinach strączkowych Choroby bobu przeżywają w glebie i w resztkach roślin z tej samej rodziny. Zgnilizna twardzikowa ma ponad 400 roślin żywicielskich, a jej sklerocja leżą w glebie latami. Fuzarioza przechodzi na bób z pól po zbożach i po roślinach psiankowatych. Bób sam jest za to świetnym przedplonem — wiąże azot i zostawia glebę w dobrej strukturze.
Jesienią: obornik, fosfor, potas i sprawdzenie pH Bób ma duże zapotrzebowanie na fosfor i potas, a azotu potrzebuje mało, bo bakterie brodawkowe wiążą mu go z powietrza. Za to jest bardzo wrażliwy na zasolenie i wyjątkowo źle znosi chlorki. Odczyn poniżej pH 6 sprawia, że rośliny słabo się rozwijają, a nawożenie potasem dodatkowo utwardza tkanki i zniechęca szkodniki gryzące i ssące.
Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę To zabieg o największym przełożeniu na przyszły rok. Na resztkach bobu zimują teleutospory i uredospory rdzy, grzybnia askochytozy, sklerocja szarej pleśni i zgnilizny twardzikowej oraz chlamydospory fuzariozy. W ziemi zimują dorosłe oprzędziki i strąkowce, bobówki śmietek, gąsienice rolnic i pędraki. Głębokie przekopanie wyrzuca je na powierzchnię, gdzie giną, wysychają albo zjadają je ptaki. Sklerocja zgnilizny twardzikowej kiełkują tylko wtedy, gdy leżą płytko — wyorane na wierzch zimą się niszczą.

Kalendarz zabiegów

Luty	Przed siewem zrób odkrywki glebowe
Marzec	Przed siewem zrób odkrywki glebowe Siej jak najwcześniej — od połowy marca do połowy kwietnia Termin siewu to najważniejsza decyzja w całej uprawie bobu. Opóźnienie do połowy maja obniża plon nasion o około połowę. Wczesny siew ma też wartość ochronną: rośliny zdążą wytworzyć kilka liści właściwych, zanim nalecą oprzędziki, i mają w pełni rozwinięte strąki, gdy pojawia się strąkowiec bobowy, przez co przestają być dla niego atrakcyjne. Zaraz po siewie przykryj rzędy agrowłókniną To najtańsza ochrona bobu, jaka istnieje, i metodyka poleca ją dwukrotnie — przeciw oprzędzikom i przeciw śmietkom. Agrowłóknina fizycznie nie dopuszcza chrząszczy do wschodów, a samicom śmietek uniemożliwia złożenie jaj przy kiełkujących nasionach. Dodatkowo przyspiesza wschody i zbiór.
Kwiecień	Siej jak najwcześniej — od połowy marca do połowy kwietnia Termin siewu to najważniejsza decyzja w całej uprawie bobu. Opóźnienie do połowy maja obniża plon nasion o około połowę. Wczesny siew ma też wartość ochronną: rośliny zdążą wytworzyć kilka liści właściwych, zanim nalecą oprzędziki, i mają w pełni rozwinięte strąki, gdy pojawia się strąkowiec bobowy, przez co przestają być dla niego atrakcyjne. Zaraz po siewie przykryj rzędy agrowłókniną To najtańsza ochrona bobu, jaka istnieje, i metodyka poleca ją dwukrotnie — przeciw oprzędzikom i przeciw śmietkom. Agrowłóknina fizycznie nie dopuszcza chrząszczy do wschodów, a samicom śmietek uniemożliwia złożenie jaj przy kiełkujących nasionach. Dodatkowo przyspiesza wschody i zbiór. Od wschodów oglądaj brzegi liści — oprzędziki Ciepło powyżej 20 stopni — sprawdź wierzchołki na mszyce Odchwaszczaj i spulchniaj międzyrzędzia Bób z wczesnego siewu długo wschodzi w niskich temperaturach, więc chwasty wyprzedzają go o kilka tygodni i zdążą stać się silnie konkurencyjne. Poza konkurencją o wodę chwasty pogarszają warunki w łanie, opóźniają dojrzewanie i wabią szkodniki — kwitnące chwasty są dla nich źródłem pokarmu. Bób nie znosi też zbitej, zaskorupionej ziemi. Od czerwca wypatruj strąkowca bobowego na roślinach
Maj	Od wschodów oglądaj brzegi liści — oprzędziki Ciepło powyżej 20 stopni — sprawdź wierzchołki na mszyce Co miesiąc wyrywaj rośliny z mozaiką na liściach Na wirusy nie ma żadnego oprysku — jedyne, co działa, to usunięcie chorych roślin, zanim mszyce przeniosą wirusa na resztę grządki. Skala problemu jest duża: wirus więdnięcia bobu potrafi obniżyć plon o 50-80%, a żółta mozaika fasoli od 20 do nawet 100%. Metodyka podaje, że przy 1% chorych nasion po 15 tygodniach chore jest 4-34% roślin, a po 22 tygodniach 93-100%. Odchwaszczaj i spulchniaj międzyrzędzia Bób z wczesnego siewu długo wschodzi w niskich temperaturach, więc chwasty wyprzedzają go o kilka tygodni i zdążą stać się silnie konkurencyjne. Poza konkurencją o wodę chwasty pogarszają warunki w łanie, opóźniają dojrzewanie i wabią szkodniki — kwitnące chwasty są dla nich źródłem pokarmu. Bób nie znosi też zbitej, zaskorupionej ziemi. Przy pąkach kwiatowych policz wciornastki w kwiatostanach Wilgotno i chłodno w okolicach kwitnienia — szara pleśń Od czerwca wypatruj strąkowca bobowego na roślinach
Czerwiec	Od wschodów oglądaj brzegi liści — oprzędziki Co miesiąc wyrywaj rośliny z mozaiką na liściach Na wirusy nie ma żadnego oprysku — jedyne, co działa, to usunięcie chorych roślin, zanim mszyce przeniosą wirusa na resztę grządki. Skala problemu jest duża: wirus więdnięcia bobu potrafi obniżyć plon o 50-80%, a żółta mozaika fasoli od 20 do nawet 100%. Metodyka podaje, że przy 1% chorych nasion po 15 tygodniach chore jest 4-34% roślin, a po 22 tygodniach 93-100%. Odchwaszczaj i spulchniaj międzyrzędzia Bób z wczesnego siewu długo wschodzi w niskich temperaturach, więc chwasty wyprzedzają go o kilka tygodni i zdążą stać się silnie konkurencyjne. Poza konkurencją o wodę chwasty pogarszają warunki w łanie, opóźniają dojrzewanie i wabią szkodniki — kwitnące chwasty są dla nich źródłem pokarmu. Bób nie znosi też zbitej, zaskorupionej ziemi. Podlewaj obficie w kwitnieniu i przy zawiązywaniu strąków Bób ma bardzo wysoki współczynnik transpiracji i jest wrażliwy na niedobór wody w czterech momentach: przy pęcznieniu i kiełkowaniu nasion, w kwitnieniu, przy zawiązywaniu owoców oraz przy wypełnianiu strąków nasionami. Metodyka mówi wprost, że najbardziej szkodliwa jest susza w czasie kwitnienia — przekłada się na mniejszy plon i drobniejsze nasiona. Przy pąkach kwiatowych policz wciornastki w kwiatostanach Od początku kwitnienia oglądaj rośliny co tydzień Wilgotno i chłodno w okolicach kwitnienia — szara pleśń Przy zawiązywaniu strąków sprawdź brzegi grządki na zmieniki Od czerwca wypatruj strąkowca bobowego na roślinach Ogłów rośliny, gdy zawiążą 4-6 strąków To zabieg z podwójną korzyścią, opisany w metodyce jako typowy dla mniejszych upraw, czyli idealny dla działki. Kwiaty powyżej szóstego strąka i tak nie zawiążą już owoców, za to są ulubionym miejscem żerowania mszycy burakowej. Ścięcie wierzchołka przyspiesza wypełnianie nasion w istniejących strąkach i jednocześnie odcina mszycom najbardziej atrakcyjną część rośliny.
Lipiec	Co miesiąc wyrywaj rośliny z mozaiką na liściach Na wirusy nie ma żadnego oprysku — jedyne, co działa, to usunięcie chorych roślin, zanim mszyce przeniosą wirusa na resztę grządki. Skala problemu jest duża: wirus więdnięcia bobu potrafi obniżyć plon o 50-80%, a żółta mozaika fasoli od 20 do nawet 100%. Metodyka podaje, że przy 1% chorych nasion po 15 tygodniach chore jest 4-34% roślin, a po 22 tygodniach 93-100%. Odchwaszczaj i spulchniaj międzyrzędzia Bób z wczesnego siewu długo wschodzi w niskich temperaturach, więc chwasty wyprzedzają go o kilka tygodni i zdążą stać się silnie konkurencyjne. Poza konkurencją o wodę chwasty pogarszają warunki w łanie, opóźniają dojrzewanie i wabią szkodniki — kwitnące chwasty są dla nich źródłem pokarmu. Bób nie znosi też zbitej, zaskorupionej ziemi. Podlewaj obficie w kwitnieniu i przy zawiązywaniu strąków Bób ma bardzo wysoki współczynnik transpiracji i jest wrażliwy na niedobór wody w czterech momentach: przy pęcznieniu i kiełkowaniu nasion, w kwitnieniu, przy zawiązywaniu owoców oraz przy wypełnianiu strąków nasionami. Metodyka mówi wprost, że najbardziej szkodliwa jest susza w czasie kwitnienia — przekłada się na mniejszy plon i drobniejsze nasiona. Przy pąkach kwiatowych policz wciornastki w kwiatostanach Od początku kwitnienia oglądaj rośliny co tydzień Wilgotno i chłodno w okolicach kwitnienia — szara pleśń Przy zawiązywaniu strąków sprawdź brzegi grządki na zmieniki Od czerwca wypatruj strąkowca bobowego na roślinach Ogłów rośliny, gdy zawiążą 4-6 strąków To zabieg z podwójną korzyścią, opisany w metodyce jako typowy dla mniejszych upraw, czyli idealny dla działki. Kwiaty powyżej szóstego strąka i tak nie zawiążą już owoców, za to są ulubionym miejscem żerowania mszycy burakowej. Ścięcie wierzchołka przyspiesza wypełnianie nasion w istniejących strąkach i jednocześnie odcina mszycom najbardziej atrakcyjną część rośliny. Zbieraj na zielono i chłodno przechowuj nasiona na nasiennik Bób zbiera się na zielone, niedojrzałe nasiona — najwcześniejsze odmiany już na początku lipca. Osobna sprawa to nasiona odłożone na przyszłoroczny siew: chrząszcze strąkowca wychodzą z nasion od sierpnia aż do października, więc szkodnik potrafi rozwinąć się już w spiżarni. Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę To zabieg o największym przełożeniu na przyszły rok. Na resztkach bobu zimują teleutospory i uredospory rdzy, grzybnia askochytozy, sklerocja szarej pleśni i zgnilizny twardzikowej oraz chlamydospory fuzariozy. W ziemi zimują dorosłe oprzędziki i strąkowce, bobówki śmietek, gąsienice rolnic i pędraki. Głębokie przekopanie wyrzuca je na powierzchnię, gdzie giną, wysychają albo zjadają je ptaki. Sklerocja zgnilizny twardzikowej kiełkują tylko wtedy, gdy leżą płytko — wyorane na wierzch zimą się niszczą.
Sierpień	Co miesiąc wyrywaj rośliny z mozaiką na liściach Na wirusy nie ma żadnego oprysku — jedyne, co działa, to usunięcie chorych roślin, zanim mszyce przeniosą wirusa na resztę grządki. Skala problemu jest duża: wirus więdnięcia bobu potrafi obniżyć plon o 50-80%, a żółta mozaika fasoli od 20 do nawet 100%. Metodyka podaje, że przy 1% chorych nasion po 15 tygodniach chore jest 4-34% roślin, a po 22 tygodniach 93-100%. Od początku kwitnienia oglądaj rośliny co tydzień Przy zawiązywaniu strąków sprawdź brzegi grządki na zmieniki Zbieraj na zielono i chłodno przechowuj nasiona na nasiennik Bób zbiera się na zielone, niedojrzałe nasiona — najwcześniejsze odmiany już na początku lipca. Osobna sprawa to nasiona odłożone na przyszłoroczny siew: chrząszcze strąkowca wychodzą z nasion od sierpnia aż do października, więc szkodnik potrafi rozwinąć się już w spiżarni. Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę To zabieg o największym przełożeniu na przyszły rok. Na resztkach bobu zimują teleutospory i uredospory rdzy, grzybnia askochytozy, sklerocja szarej pleśni i zgnilizny twardzikowej oraz chlamydospory fuzariozy. W ziemi zimują dorosłe oprzędziki i strąkowce, bobówki śmietek, gąsienice rolnic i pędraki. Głębokie przekopanie wyrzuca je na powierzchnię, gdzie giną, wysychają albo zjadają je ptaki. Sklerocja zgnilizny twardzikowej kiełkują tylko wtedy, gdy leżą płytko — wyorane na wierzch zimą się niszczą.
Wrzesień	Zaplanuj miejsce: przerwa 4 lata po roślinach strączkowych Choroby bobu przeżywają w glebie i w resztkach roślin z tej samej rodziny. Zgnilizna twardzikowa ma ponad 400 roślin żywicielskich, a jej sklerocja leżą w glebie latami. Fuzarioza przechodzi na bób z pól po zbożach i po roślinach psiankowatych. Bób sam jest za to świetnym przedplonem — wiąże azot i zostawia glebę w dobrej strukturze. Jesienią: obornik, fosfor, potas i sprawdzenie pH Bób ma duże zapotrzebowanie na fosfor i potas, a azotu potrzebuje mało, bo bakterie brodawkowe wiążą mu go z powietrza. Za to jest bardzo wrażliwy na zasolenie i wyjątkowo źle znosi chlorki. Odczyn poniżej pH 6 sprawia, że rośliny słabo się rozwijają, a nawożenie potasem dodatkowo utwardza tkanki i zniechęca szkodniki gryzące i ssące. Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę To zabieg o największym przełożeniu na przyszły rok. Na resztkach bobu zimują teleutospory i uredospory rdzy, grzybnia askochytozy, sklerocja szarej pleśni i zgnilizny twardzikowej oraz chlamydospory fuzariozy. W ziemi zimują dorosłe oprzędziki i strąkowce, bobówki śmietek, gąsienice rolnic i pędraki. Głębokie przekopanie wyrzuca je na powierzchnię, gdzie giną, wysychają albo zjadają je ptaki. Sklerocja zgnilizny twardzikowej kiełkują tylko wtedy, gdy leżą płytko — wyorane na wierzch zimą się niszczą.
Październik	Zaplanuj miejsce: przerwa 4 lata po roślinach strączkowych Choroby bobu przeżywają w glebie i w resztkach roślin z tej samej rodziny. Zgnilizna twardzikowa ma ponad 400 roślin żywicielskich, a jej sklerocja leżą w glebie latami. Fuzarioza przechodzi na bób z pól po zbożach i po roślinach psiankowatych. Bób sam jest za to świetnym przedplonem — wiąże azot i zostawia glebę w dobrej strukturze. Jesienią: obornik, fosfor, potas i sprawdzenie pH Bób ma duże zapotrzebowanie na fosfor i potas, a azotu potrzebuje mało, bo bakterie brodawkowe wiążą mu go z powietrza. Za to jest bardzo wrażliwy na zasolenie i wyjątkowo źle znosi chlorki. Odczyn poniżej pH 6 sprawia, że rośliny słabo się rozwijają, a nawożenie potasem dodatkowo utwardza tkanki i zniechęca szkodniki gryzące i ssące.
Listopad	Zaplanuj miejsce: przerwa 4 lata po roślinach strączkowych Choroby bobu przeżywają w glebie i w resztkach roślin z tej samej rodziny. Zgnilizna twardzikowa ma ponad 400 roślin żywicielskich, a jej sklerocja leżą w glebie latami. Fuzarioza przechodzi na bób z pól po zbożach i po roślinach psiankowatych. Bób sam jest za to świetnym przedplonem — wiąże azot i zostawia glebę w dobrej strukturze. Jesienią: obornik, fosfor, potas i sprawdzenie pH Bób ma duże zapotrzebowanie na fosfor i potas, a azotu potrzebuje mało, bo bakterie brodawkowe wiążą mu go z powietrza. Za to jest bardzo wrażliwy na zasolenie i wyjątkowo źle znosi chlorki. Odczyn poniżej pH 6 sprawia, że rośliny słabo się rozwijają, a nawożenie potasem dodatkowo utwardza tkanki i zniechęca szkodniki gryzące i ssące.

Zależne od pogody i obserwacji

Okno pogodowe na zabieg i ochrona zapylaczy

Choroby

Szara pleśń Botrytis cinerea (Botryotinia fuckeliana) — Wodniste, brązowo-brunatne plamy na liściach, pędach, kwiatach i strąkach, a na nich charakterystyczny szaro-fioletowy nalot zarodnikującej grzybni. Grzyb uszkadza także szyjkę korzeniową. Rozwija się szczególnie intensywnie na kwiatostanach i zawiązkach strąków. Uszkodzone strąki tracą wartość użytkową.
Zgnilizna twardzikowa Sclerotinia sclerotiorum — Na liściach mokra zgnilizna, na jej powierzchni szarobiały, obfity nalot watowatej grzybni, a w jego obrębie czarne grudki — przetrwalniki grzyba. Podobne objawy pojawiają się na łodygach i strąkach. Porażone rośliny są zahamowane w rozwoju lub zamierają. Pierwsze objawy zwykle w okresie tworzenia strąków.
Czekoladowa plamistość bobu Botrytis fabae — Po obu stronach liści plamy o średnicy 1-10 mm, początkowo pojedyncze, potem bardzo liczne, drobne, okrągławe i wyraźnie ograniczone. Mają zabarwienie czekoladowe, często z jaśniejszym szarym środkiem i szarozielonym lub czerwonawym brzegiem. Na łodygach powstają wydłużone brązowe smugi długości 0,5-1 cm, przechodzące w małe ranki. Porażone kwiaty i młode zawiązki strąków zasychają i odpadają. Patogen infekuje najczęściej dolne liście oraz rośliny rosnące w środku grządki. Powoduje też przedwschodową zgorzel kiełków i siewek.
Fuzarioza bobu Fusarium avenaceum, F. solani, F. oxysporum, F. equiseti, F. culmorum, F. poae — Przedwschodowa zgorzel siewek oraz zgorzel podstawy łodygi i korzeni u roślin starszych. Na łodygach u podstawy i na korzeniach drobne, ciemnobrązowe, podłużne, wgłębione plamki, powiększające się nawet do kilkunastu centymetrów. Objaw rozstrzygający: na przekroju łodygi widać przebarwione wiązki przewodzące. Zainfekowane rośliny słabiej rosną, nie zawiązują strąków, dolne liście żółkną i zasychają, a zbrązowiałe rośliny łatwo wyrywa się z ziemi. Na łodygach, szyjce korzeniowej i strąkach może pojawić się białoróżowy lub łososiowy nalot.
Rdza bobu Uromyces fabae — Na łodygach, po obu stronach liści, na ogonkach liściowych i na strąkach brunatne, pylące skupienia zarodników. Wiosną, wkrótce po wschodach, na górnej stronie liści powstają spermogonia, a nieco później na dolnej stronie żółtawe skupiska zarodników ecidialnych. Skupienia szybko rozprzestrzeniają się po roślinie. Silnie zainfekowane liście więdną, zasychają i opadają, strąki ulegają zniekształceniu, a plon nasion jest mniejszy. Pod koniec wegetacji tworzą się zimujące skupienia teliospor.
Askochytoza bobu Didymella fabae (Ascochyta fabae) — Plamy na liściach i łodygach; na łodygach są zwykle mniejsze, bardziej wydłużone i zapadnięte. Silnie porażone liście i łodygi zamierają. Przy wilgotnej pogodzie na plamach widać czerwoną wydzielinę piknospor grzyba — to najbardziej charakterystyczny objaw. Z zainfekowanych młodych strąków grzybnia przerasta do nasion, powodując plamy; w starszych strąkach nasiona mogą być porażone bezobjawowo.
Żółta mozaika fasoli na bobie Bean yellow mosaic potyvirus (BYMV) — Łagodna chloroza, ciemnozielone strefy na powierzchni liści i częściowe ich zniekształcenia, liście bywają poskręcane. Objawy zaczynają się zwykle od przejaśnienia żyłek. Rośliny są zahamowane we wzroście. Na strąkach nekrotyczne pierścienie, nasiona z reguły przebarwione. Porażenie opóźnia starzenie się roślin i stymuluje tworzenie rozgałęzień — rośliny obficie kwitną, lecz kwiaty zamierają.
Wirus więdnięcia bobu Broad bean wilt fabavirus (BBWV) — Pierwszy objaw to pojaśnienie żyłek, potem pstrokacizna liści i nekrozy wierzchołków rośliny. Roślina więdnie, jest zniekształcona i zahamowana we wzroście. Na liściu oprócz mozaiki widać wydłużone plamy na blaszce i żyłkach, czasem pierścienie.
Wirus mozaikowego zwijania liści Pea seed-borne mosaic virus (PSbMV) — Objawy trudne do zidentyfikowania w polu — wirus bywa całkowicie bezobjawowy albo daje jedynie łagodną mozaikę. Na liściach żółte i zielone wzory mozaiki, listki zawijają się w dół. Rośliny mogą wytwarzać zniekształcone kwiaty i małe, zniekształcone strąki, a rozwój nasion w strąku bywa nierównomierny — tylko jedno lub dwa nasiona. Rozstrzygające objawy widać dopiero na nasionach: brązowe wzory pierścieni, brązowe plamki i mniejszy rozmiar.

Szkodniki

Oprzędziki (pręgowany i wielożerny) Sitona lineatus, Sitona macularius — Dorosłe chrząszcze wygryzają na brzegach liścieni i liści charakterystyczne zatokowate dziury; przy dużej liczebności zostają z blaszki same grubsze nerwy. Larwy żerują wewnątrz brodawek korzeniowych, ograniczając wiązanie azotu atmosferycznego i niszcząc korzenie włośnikowe.
Strąkowiec bobowy Bruchus rufimanus — Larwy wgryzają się przez skórkę strąka do nasiona i drążą w nim korytarz zakończony okienkiem na powierzchni skórki. Wychodzące chrząszcze wygryzają w nasionach okrągłe otwory. Zdolność kiełkowania uszkodzonych nasion spada nawet do 40%, a nasiona nie nadają się ani do spożycia, ani do wysiewu. W jednym nasieniu może żerować kilka larw naraz.
Śmietka kiełkówka i śmietka glebowa Delia florilega, Delia platura — Larwy pierwszego pokolenia opanowują kiełkujące nasiona, wgryzając się do ich wnętrza i całkowicie je niszcząc. Żerują też na wschodach, drążąc chodniki w części podliścieniowej i w liścieniach — tak uszkodzone siewki zamierają. Larwy drugiego i trzeciego pokolenia żerują w tkankach starszych, często już gnijących roślin.
Mszyca burakowa (oraz grochowa i brzoskwiniowa) Aphis fabae, Acyrthosiphon pisum, Myzus persicae — Liście przebarwiają się na żółto i ulegają zniekształceniu, wzrost roślin jest zahamowany, a w późniejszym okresie mszyce uszkadzają młode strąki. Najgroźniejsza jest jednak rola wektora: mszyce przenoszą żółtą mozaikę fasoli i wirusa więdnięcia bobu.
Zmieniki (lucernowiec, ziemniaczak, bylinowiec, złocieniak) Lygus rugulipennis, Lygus pratensis, Apolygus lucorum, Orthops campestris — Dorosłe i larwy nakłuwają tkankę i wysysają soki z liści, pąków kwiatowych i kwiatów, głównie w wierzchołkowej części rośliny. W miejscach nakłuć komórki zamierają, brunatnieją i zasychają, w blaszce liściowej powstają dziury i brzeżne pęknięcia. Pąki kwiatowe i zawiązki strąków przedwcześnie opadają.
Wciornastek grochowiec Kakothrips robustus — Larwy i dorosłe wysysają soki z kwiatów, młodych pędów i strąków. Miejsca żerowania pokrywają się srebrzystymi plamami, które brunatnieją i korkowacieją; na plamach widać drobne czarne punkty — odchody wciornastków. Przy licznym wystąpieniu więdną wierzchołki, brunatnieją liście, marszczą się kwiaty, strąki nie zawiązują się lub karłowacieją.
Rolnice (gąsienice sówkowatych) Agrotis segetum, Agrotis exclamationis, Xestia c-nigrum, Agrotis ipsilon — Młode gąsienice żerują na częściach nadziemnych, podcinając wschodzące rośliny — stąd typowe wiosenne placowe wypadanie roślin. Starsze stadia w dzień kryją się w glebie, nocą wychodzą i podgryzają rośliny, które się przewracają; uszkadzają też części podziemne.
Pędraki (chrabąszcz majowy, guniak czerwczyk, ogrodnica niszczylistka) Melolontha melolontha, Amphimallon solstitiale, Phyllopertha horticola — Larwy uszkadzają podziemne pędy i korzenie, niszczą siewki i młode rośliny; bardziej żarłoczne są starsze stadia larwalne. Szkodliwe są też dorosłe chrząszcze, wygryzające nieregularne dziury w liściach. Pędraki żerują na głębokości do 25 cm.