Ozdobne drzewa z rodziny różowatych (jarząb, głóg, jabłoń i wiśnia ozdobna)
Sorbus spp., Crataegus spp., Malus spp., Prunus spp. (Rosaceae) roślina ozdobna
Co zrobić we wrześniu
- Od rozwinięcia liści oglądaj blaszki co tydzień
- Długie zwilżenie liści w cieple — zagrożenie parchem
- Ciepły deszcz w czerwcu — plamistość liści głogu
- Ciepło powyżej 18°C i zmienna wilgotność — rdza
- Po każdym gradobiciu obejrzyj drzewo
Kalendarz zabiegów
| Styczeń |
|
|---|---|
| Luty |
|
| Marzec |
|
| Kwiecień |
|
| Maj |
|
| Czerwiec |
|
| Lipiec |
|
| Sierpień |
|
| Wrzesień |
|
| Październik |
|
| Listopad |
|
| Grudzień |
|
Zależne od pogody i obserwacji
- Pierwszy zabieg na przędziorki — w czasie wylęgu larw
- Oberwij gniazda, galasy i zwinięte liście z larwami Przy większości szkodników liściowych opisanych w poradniku pierwszym zaleceniem nie jest oprysk, tylko mechaniczne usunięcie: gniazd przędzieni, wierzchołków pędów z koloniami mszyc, różyczkowatych wyrośli pryszczarka głogowiaka, rulonikowatych brzegów liści pryszczarka jabłoniaka, liści z minami toczyka. Na jednym drzewie na działce to działa lepiej niż jakikolwiek zabieg chemiczny — larwy siedzą skupione w kilku miejscach.
- Biały nalot na młodych liściach — mączniak prawdziwy
- Podlewaj pod korzeń, nigdy po liściach To zalecenie powtarza się w poradniku przy siedmiu chorobach naraz — parchu, plamistości głogu, dziurkowatości, drobnej plamistości, rdzy, mączniaku i brunatnej zgniliźnie. Powód jest ten sam: zarodniki tych grzybów roznoszą się z kroplami rozpryskującej się wody, a mokry liść to warunek kiełkowania zarodników. Zraszanie korony jest więc dosłownie roznoszeniem choroby po własnym drzewie.
- Kiedy w ogóle opryskiwać — okno pogodowe
Choroby
- Zgorzel siewek Pythium spp., Fusarium spp., Rhizoctonia solani — Nasiona nie kiełkują albo siewki brązowieją i zamierają jeszcze przed wzejściem. U starszych siewek widać zbrązowienia i przewężenia u podstawy pędu. Na szyjce korzeniowej pojawiają się wodniste, miękkie, brązowe plamy rozpadających się tkanek; gdy zgnilizna obejmie cały obwód, siewka obumiera. Na rozsadniku widoczne place bez siewek.
- Fytoftoroza Phytophthora cactorum, P. citrophthora — Dolne, najstarsze liście więdną, żółkną i opadają, choć gleba jest wilgotna. Przy podstawie pędu widoczna zgnilizna tkanek; nekroza rozszerza się w górę pędu oraz na korzenie. Chore rośliny stopniowo obumierają. Objawy łatwo pomylić z zalaniem lub innymi chorobami odglebowymi — pewna diagnoza wymaga analizy laboratoryjnej.
- Srebrzystość liści Chondrostereum purpureum — Liście na chorych gałęziach mają barwę ołowianoszarą lub srebrzystą — to skutek toksyn grzyba, które oddzielają skórkę od miękiszu. Kora na chorych gałęziach obumiera i podłużnie pęka, a drewno pod nią jest sine lub brunatne. Na konarach i pniach patogen tworzy liczne owocniki kształtu języczkowatego. Objaw można pomylić z żerowaniem szpecieli (np. na wiśni).
- Mączniak prawdziwy głogu, jabłoni i jarzębu Podosphaera pannosa — Na najmłodszych liściach i pędach plamy białego, mączystego nalotu grzybni, który w ciągu kilku dni pokrywa całą powierzchnię liści i najmłodsze pędy; nalot pojawia się także na ogonkach liściowych, a niekiedy na działkach kielicha. Najstarsze liście żółkną, brązowieją i obumierają. Silnie porażone rośliny rosną wolniej i tracą dekoracyjność. Objawu nie można pomylić z żadną inną chorobą tych drzew.
- Parch jabłoni i jarzębu Venturia inaequalis — W połowie maja na blaszkach liściowych pojawiają się brunatno-oliwkowe, aksamitne, niewielkie, lekko postrzępione plamy. Liczba plam gwałtownie rośnie i wkrótce pokrywają one znaczną część liścia; niekiedy widoczne są także po dolnej stronie. Owoce ozdobnych jabłoni i jarzębów pokrywają brunatne plamy, skórka pęka. Grzybnia rozwija się pod kutykulą i niszczy ją, przez co drzewo traci wodę i wolniej rośnie. Objawy można pomylić z plamistościami liści.
- Plamistość liści głogu Diplocarpon mespili (anamorfa Entomosporium mespili) — Na liściach liczne, okrągłe, drobne plamy o średnicy 2–5 mm: od góry ciemnobrązowe, od spodu jasnobrązowe. Przy dużym nasileniu plamy zlewają się, obejmując znaczną powierzchnię liścia; porażone liście brązowieją i masowo opadają. Podobne plamy mogą pojawić się na młodych pędach. Objawów nie da się pomylić z inną chorobą.
- Dziurkowatość liści drzew pestkowych Stigmina carpophila — Wiosną na liściach jasnobrunatne plamy, niekiedy zlewające się i obejmujące znaczną powierzchnię blaszki. Tkanki w obrębie plamy brązowieją, zasychają i wykruszają się, zostawiając liczne okrągłe dziury o średnicy 1–5 mm. Silnie porażone liście żółkną i przedwcześnie opadają. Na wierzchołkach młodych pędów mogą pojawiać się małe zranienia, narośla i wycieki gumy. Objawy bywają mylone z rakiem bakteryjnym i z nekrotyczną plamistością pierścieniową wiśni (wirus PNRSV) — pewna diagnoza wymaga laboratorium.
- Drobna plamistość liści drzew pestkowych Blumeriella jaapii (anamorfa Phloeosporella padi) — Pod koniec maja na liściach liczne, drobne plamy nieco ciemniejsze od blaszki. Po kilku dniach środek plam brązowieje, a tkanka obumiera; od spodu liścia w tych miejscach formują się charakterystyczne białokremowe, wzniesione acerwulusy. Porażone liście żółkną, brązowieją i masowo opadają. Objawów nie da się pomylić z inną chorobą.
- Brunatna zgnilizna drzew pestkowych (monilioza) Monilinia laxa (anamorfa Monilia laxa) — Porażone kwiaty gwałtownie brązowieją i obumierają. Z kwiatów nekroza przechodzi na pędy, prowadząc do ich zamierania, czasem z wyciekiem gumy. Brązowe, obumarłe liście na chorych pędach NIE opadają, tylko zostają na roślinie — to charakterystyczny objaw. Na owocach brązowe plamy, a z czasem liczne, wzniesione brązowe skupienia zarodnikowania. Objawy bywają mylone z rakiem bakteryjnym, leukostomozą i skutkami przemarznięcia.
- Rdza głogu i jarzębu Gymnosporangium clavariiforme, G. confusum, G. cornutum — Wiosną na górnej stronie liści pomarańczowe, okrągłe plamy o średnicy kilku milimetrów, a na ich powierzchni czarne punkty (spermogonia). Na dolnej stronie w miejscu plam pojawiają się wzniesienia, a na nich kubeczkowate ecja z zarodnikami, które zakażają drugiego żywiciela — jałowiec. Silnie porażone liście brązowieją i opadają. Objawu nie da się pomylić z inną chorobą tych drzew.
- Zamieranie pędów Glomerella cingulata (anamorfa Colletotrichum gloeosporioides), Nectria cinnabarina (anamorfa Tubercularia vulgaris) — Na pędach drobne, nekrotyczne plamy, które stopniowo obejmują cały obwód pędu; część powyżej nekrozy obumiera. Bardzo często nekroza zaczyna się od miejsca cięcia i przesuwa ku nasadzie. Czasem zatrzymuje się nad silnym bocznym odgałęzieniem, ale może też doprowadzić do obumarcia całej rośliny. Na obumarłych tkankach kuliste, pomarańczowe lub czarne grudki o średnicy 0,5–1,5 mm albo czarne, wzniesione acerwulusy. Objawu nie da się pomylić z inną chorobą.
Szkodniki
- Pordzewiacz śliwowy Aculus fockeui — Szpeciel żerujący na liściach wiśni ozdobnej (zwłaszcza Prunus serrulata 'Kiku-shidare'); górna strona blaszki liściowej ordzawia się, a wzrost silnie uszkodzonych pędów jest ograniczony. Objaw łatwo pomylić z brązowieniem po przędziorkach.
- Podskórnik gruszowy Eriophyes pyri ssp. sorbi — Szpeciel jarzębów i głogów. Na górnej stronie liści białożółte do jasnozielonych okrągławe wypukłości o średnicy 1,5–2 mm, a pod nimi od spodu żółtozielone pęcherzyki, w których żerują roztocza. Starsze wyrośla brązowieją. Przy wysokiej liczebności osłabia wzrost pędów i odbiera drzewu wartość ozdobną.
- Zawijacz głogowy Eriophyes goniothorax — Szpeciel głogów, przede wszystkim starszych okazów głogu pośredniego 'Paul's Scarlet'. Żeruje na dolnej stronie liści, powodując zawijanie brzegów blaszki do dołu; w tych miejscach liść żółknie lub czerwienieje.
- Przędziorek owocowiec Panonychus ulmi — Występuje pospolicie na jabłoniach ozdobnych, jarzębach i głogach. Przy wysokim zagęszczeniu form ruchomych wzrost pędów jest ograniczony, a drzewo traci dekoracyjność. Rozwój jednego pokolenia trwa ok. 4 tygodni; w roku rozwija się najczęściej pięć zachodzących na siebie pokoleń.
- Przędziorek chmielowiec Tetranychus urticae — Występuje pospolicie na jabłoniach ozdobnych, jarzębie szwedzkim i pospolitym oraz na głogach. W odróżnieniu od przędziorka owocowca przędzie delikatną pajęczynkę. W ciągu roku rozwija się do 10 pokoleń — samica żyje 10–12 dni i składa ponad 100 jaj.
- Czerwiec brzozowiec Pulvinaria vitis — Występuje na drzewach i krzewach liściastych, m.in. na irgach i jarzębie pospolitym. Powoduje ograniczenie wzrostu pędów oraz drobnienie i żółknięcie liści. Samica ma ciemnobrązową, sercowatą tarczkę 5–7 mm i biały, wypukły woreczek jajowy do 8 mm; składa 1200–5100 jaj.
- Misecznik śliwowiec Parthenolecanium corni — Pospolity na drzewach i krzewach liściastych, w tym na śliwach ozdobnych. Objawy: chlorotyczne przebarwienia liści, pędy pokryte rosą miodową, na której rozwijają się czarne grzyby sadzakowe ograniczające powierzchnię asymilacyjną, ograniczenie wzrostu pędów i przedwczesne opadanie liści. Samica tworzy wypukłą, owalną tarczkę 3–6 mm i składa nawet do 5000 jaj.
- Skorupik jabłoniowy Lepidosaphes ulmi — Występuje na drzewach i krzewach liściastych, m.in. na jabłoniach ozdobnych i głogach. Drzewa silnie opanowane rosną słabiej, liście drobnieją i przedwcześnie opadają, wzrost pędów jest ograniczony, a niekiedy pędy zamierają. Tarczki samic są brązowawe lub szare, w kształcie przecinka, długości 1,8–3,5 mm.
- Mszyca jabłoniowa Aphis pomi — Występuje na drzewach i krzewach różowatych, m.in. na jabłoniach ozdobnych i jarzębach. Liście się skręcają, wzrost pędów jest zahamowany, a pędy i liście pokrywa obficie wydalana rosa miodowa. Mszyce żerują gromadnie w koloniach na wierzchołkach pędów i dolnej stronie najmłodszych liści.
- Mszyca jarzębinowo-dzwonkowa Dysaphis sorbi — Jarzęby to jej żywiciel pierwotny, dzwonki (Campanula spp.) — wtórny. Najmłodsze liście zaginają brzegi do dołu, tworząc charakterystyczne „gniazdo", w którym mszyce żerują wzdłuż nerwu głównego i nerwów bocznych. Objaw jest odmienny od uszkodzeń innych mszyc i trudno go pomylić.
- Mszyca wiśniowa (wiśniowo-przytuliowa) Myzus cerasi subsp. cerasi — Powszechna na drzewach z rodzaju Prunus jako żywicielu pierwotnym (przytulia i przetacznik to żywiciele wtórni). Liście są zniekształcone, brązowieją lub czernieją, wierzchołki pędów zasychają. Mszyce wydalają duże ilości rosy miodowej, na której rozwijają się grzyby sadzakowe pokrywające liście czarnym nalotem.
- Mszyca głogowo-marchwiana Dysaphis crataegi — Głogi są żywicielem pierwotnym, rośliny baldaszkowate (głównie marchew) wtórnym. Na liściach głogu widoczne wypukliny o czerwonawym zabarwieniu. Uwaga dla działkowca: to ta sama mszyca, która latem tworzy gęste kolonie na korzeniach marchwi — głóg rosnący obok warzywnika jest jej zimową bazą.
- Miodówka jabłoniowa drobna Cacopsylla peregrina — Występuje na głogach. Ogranicza wzrost pędów; liście pokrywają się woskiem w postaci długich, śnieżnobiałych nici oraz rosą miodową, na której rozwijają się grzyby sadzakowe tworzące czarny nalot. W roku rozwija się jedno pokolenie.
- Skoczek różany Edwardsiana rosae — Wiosną żeruje przede wszystkim na różach, latem obserwowany także na jarzębie mącznym i szwedzkim. Na górnej stronie liści, głównie między nerwami, pojawiają się liczne białe plamki; z czasem całe liście stają się marmurkowate i bieleją.
- Przędzień pestkowiec Neurotoma nemoralis — Występuje na różnych gatunkach z rodzaju Prunus, nie powodując jednak dużych szkód. Larwy oplatają przędzą liście na wierzchołkach pędów, tworząc gniazdo wypełnione odchodami i szczątkami liści, w którym żerują.
- Przędzeń gruszowy Neurotoma saltuum — Występuje na irgach, nieszpułce, wiśniach i czereśniach oraz gruszach. Liście są zeszkieletowane, a na pędach widoczna srebrzystobiała przędza, pod osłoną której żerują liczne larwy wyjadające skórkę wraz z miękiszem. W jednym gnieździe bywa od kilku do kilkunastu larw.
- Śluzownica ciemna Caliroa cerasi — Występuje na jarzębach, świdośliwie, głogach i wiśniach. Larwy zeskrobują górną stronę liścia wraz z miękiszem, zostawiając często samo unerwienie i dolną skórkę — liście brązowieją i zasychają. Larwa jest gruszkowata, 8–10 mm, zielonkawożółta, pokryta oliwkowoczarnym, błyszczącym śluzem.
- Piłecznica jarzębinowa Pristiphora geniculata — Występuje na jarzębie domowym i pospolitym. Larwy żerują grupowo: początkowo wygryzają dziury od brzegu liścia, a następnie zjadają go w całości, zostawiając jedynie nerw główny — pędy zostają ogołocone z liści. Larwy są żółte z czarnymi plamami, 15–18 mm.
- Pryszczarek głogowiak Dasineura crataegi — Występuje na głogu dwuszyjkowym. Najmłodsze liście skręcają się, tworząc wyrośla w kształcie różyczek; uszkodzone liście nie rozwijają się, tylko czernieją i zamierają. W roku rozwijają się 2–3 pokolenia: pierwsze w połowie czerwca, drugie na przełomie lipca i sierpnia, trzecie pod koniec września.
- Pryszczarek jabłoniak Dasineura mali — Występuje na jabłoniach ozdobnych. Brzegi młodych liści są zwinięte w ruloniki, przebarwione lub zasychają; wewnątrz widoczne początkowo białe, później różowe lub pomarańczowe larwy. Przy licznym wystąpieniu wzrost pędów jest osłabiony. W roku rozwijają się dwa pokolenia.
- Piędzik przedzimek Operophtera brumata — Występuje na wiśniach ozdobnych; żerowanie gąsienic może ujemnie wpłynąć na wzrost młodych drzewek. Gąsienice wygryzają nieregularne, dość duże dziury w pąkach i liściach. Gąsienica jest jasnozielona, do 25 mm, z białymi liniami po bokach; przy chodzeniu wygina środek ciała w literę „U".
- Pochwik plamaczek Coleophora hemerobiella — Występuje na głogach i jarzębie pospolitym. Starsze gąsienice, ukryte w rurkowatych koszyczkach, wygryzają dziury w pękających pąkach — z uszkodzonych pąków kwiatowych najczęściej nie rozwijają się kwiatostany. Młode gąsienice wyjadają miękisz starszych liści, tworząc okrągłe miny o średnicy kilku milimetrów. Rozwój jednego pokolenia trwa dwa lata.
- Zwójka różóweczka Archips rosana — Występuje na drzewach i krzewach liściastych, w tym na jabłoniach ozdobnych. Młode gąsienice żerują w pąkach i rozwijających się liściach, wygryzając owalne dziury; starsze sprzędzają jeden lub kilka liści, tworząc kryjówkę, wewnątrz której żerują. Gąsienica jest zielona, do 22 mm, z ciemnobrązową głową i tarczką karkową.
- Płatkówka pstrocineczka Hedya dimidioalba — Występuje powszechnie na różowatych, w tym na jarzębie pospolitym. Liście i kwiatostany są sprzędzione w gniazda, a wewnątrz ukryte gąsienice żerują na liściach. Gąsienica jest oliwkowozielona, 18–20 mm, pokryta czarnymi brodawkami, z ciemną głową i tarczkami.
- Wznosik doparek Choreutis pariana — Występuje na jabłoniach ozdobnych, głogach i jarzębach; najczęściej nie powoduje dużych szkód. Gąsienice początkowo zeskrobują skórkę wraz z miękiszem z górnej strony liści, następnie zaginają ich brzegi, tworząc kryjówki pod osłoną przędzy. Uszkodzone liście brązowieją i zasychają.
- Toczyk gruszowiaczek Leucoptera malifoliella — Występuje na jabłoniach ozdobnych, głogach i jarzębach; najczęściej nie powoduje dużych szkód. Gąsienice wgryzają się do wnętrza liści i minują je, po trzech tygodniach opuszczają miny i przepoczwarczają się na powierzchni liścia w śnieżnobiałych kokonach. Drugie pokolenie (sierpniowe) jest zwykle liczniejsze niż wiosenne.
- Torzyśniad kasztanówka Zeuzera pyrina — Występuje na jarzębie pospolitym. Młode drzewka silnie uszkodzone przez gąsienice usychają lub są wyłamywane przez wiatr. Na pniach widoczne trociny i odchody; gąsienice żerują początkowo pod korą, później drążą w drewnie nieregularne chodniki o owalnym przekroju, wydzielając zapach octu drzewnego. Pełny cykl rozwojowy trwa dwa lata.
- Naliściak srebrnik Phyllobius argentatus — Występuje na śliwie, głogu i jarzębie. Chrząszcze wygryzają nieregularne, wąskie dziury od brzegu liścia. Są jasnozielone, 3,8–5,5 mm, pokryte błyszczącymi złotozielonymi łuskami. Larwy żerują w glebie na korzeniach roślin zielnych i traw, a nie na drzewie.
- Opiętek gruszowiec Agrilus sinuatus — Szkodnik głogu pośredniego 'Paul's Scarlet' i jarzębu pospolitego — powoduje zamieranie młodych drzew. Na powierzchni pnia widoczne zgrubienia, a tuż pod korą wąskie, kręte chodniki wydrążone przez larwy dorastające do 30 mm. Rozwój jednego pokolenia trwa dwa lata.
- Pędraki (chrabąszcz majowy, guniak czerwczyk) Melolontha melolontha, Amphimallon solstitiale — Larwy chrząszczy żerujące w glebie do głębokości ok. 25 cm. Uszkadzają korzenie i podziemne części pędów; młode drzewka żółkną i zamierają, a rany w korzeniach stają się miejscem wnikania patogenów. W przypadkach skrajnych niszczone są korzenie boczne, a następnie korzeń palowy. Bardziej żarłoczne są starsze stadia larwalne. Pędrak jest biały, łukowato wygięty, z brązową głową, sinym zgrubiałym końcem i trzema parami odnóży.
Odmiany
Odmiany dziedziczą zalecenia po gatunku; różnią się pokrojem, barwą i wysokością.
- Ozdobne drzewa z rodziny różowatych 'Astrid' Sorbus 'Astrid'
- Ozdobne drzewa z rodziny różowatych 'Flanrock' Sorbus 'Flanrock'
- Ozdobne drzewa z rodziny różowatych 'Joseph Rock' Sorbus 'Joseph Rock'
- Ozdobne drzewa z rodziny różowatych 'Kewensis' Sorbus 'Kewensis'
- Ozdobne drzewa z rodziny różowatych 'Pink Veil' Sorbus 'Pink Veil'
- Ozdobne drzewa z rodziny różowatych 'Red Tip' Sorbus 'Red Tip'
- Ozdobne drzewa z rodziny różowatych 'Rosmari' Sorbus 'Rosmari'
- Ozdobne drzewa z rodziny różowatych 'Sunshine' Sorbus 'Sunshine'
- Ozdobne drzewa z rodziny różowatych 'White Swan' Sorbus 'White Swan'