Fasola

Phaseolus vulgaris warzywo

Co zrobić we wrześniu

Od pierwszego pędu bocznego oceniaj nasilenie chorób
Zawiązywanie strąków — sprawdź wierzchołki na zmieniki
Wieczorami sprawdzaj, czy rośliny nie są podcinane
Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę Resztki roślinne to miejsce zimowania sprawców niemal wszystkich chorób fasoli oraz rolnic i strąkowca. Metodyka zaleca głębokie przekopanie jesienią zwłaszcza przeciw zgniliźnie twardzikowej: sklerocja leżą płytko pod powierzchnią, a wydobyte wyżej giną od niskich temperatur. Przy okazji przekopywanie wydobywa na wierzch szkodniki glebowe, które zjadają ptaki albo które po prostu przesychają.

Kalendarz zabiegów

Marzec	Zaplanuj przerwę w uprawie i wybierz suche, przewiewne miejsce Najgroźniejsze choroby fasoli — zgnilizna twardzikowa i fuzaryjne więdnięcie — przeżywają w glebie latami: sklerocja twardzikowej kilka lat, a grzybnia antraknozy nawet 5 lat na nasionach. Metodyka podaje wprost przerwy: 4 lata dla samej fasoli, 3–4 lata dla fuzariozy, a 3–5 lat po roślinach, na których zgnilizna twardzikowa wystąpiła rok wcześniej. Sprawdź odczyn gleby i nawoź oszczędnie azotem Fasola jest wrażliwa na zakwaszenie, a wapnowanie hamuje rozwój grzyba powodującego fuzaryjne więdnięcie — fuzarioza łatwiej rozwija się na glebach zlewnych i kwaśnych. Z drugiej strony przenawożenie azotem czyni tkanki wybujałymi i miękkimi, przez co roślina staje się atrakcyjniejsza dla mszyc; potas działa odwrotnie, utwardza tkanki. Przed siewem przekop kilka odkrywek i policz pędraki
Kwiecień	Zaplanuj przerwę w uprawie i wybierz suche, przewiewne miejsce Najgroźniejsze choroby fasoli — zgnilizna twardzikowa i fuzaryjne więdnięcie — przeżywają w glebie latami: sklerocja twardzikowej kilka lat, a grzybnia antraknozy nawet 5 lat na nasionach. Metodyka podaje wprost przerwy: 4 lata dla samej fasoli, 3–4 lata dla fuzariozy, a 3–5 lat po roślinach, na których zgnilizna twardzikowa wystąpiła rok wcześniej. Sprawdź odczyn gleby i nawoź oszczędnie azotem Fasola jest wrażliwa na zakwaszenie, a wapnowanie hamuje rozwój grzyba powodującego fuzaryjne więdnięcie — fuzarioza łatwiej rozwija się na glebach zlewnych i kwaśnych. Z drugiej strony przenawożenie azotem czyni tkanki wybujałymi i miękkimi, przez co roślina staje się atrakcyjniejsza dla mszyc; potas działa odwrotnie, utwardza tkanki. Przed siewem przekop kilka odkrywek i policz pędraki
Maj	Zaplanuj przerwę w uprawie i wybierz suche, przewiewne miejsce Najgroźniejsze choroby fasoli — zgnilizna twardzikowa i fuzaryjne więdnięcie — przeżywają w glebie latami: sklerocja twardzikowej kilka lat, a grzybnia antraknozy nawet 5 lat na nasionach. Metodyka podaje wprost przerwy: 4 lata dla samej fasoli, 3–4 lata dla fuzariozy, a 3–5 lat po roślinach, na których zgnilizna twardzikowa wystąpiła rok wcześniej. Sprawdź odczyn gleby i nawoź oszczędnie azotem Fasola jest wrażliwa na zakwaszenie, a wapnowanie hamuje rozwój grzyba powodującego fuzaryjne więdnięcie — fuzarioza łatwiej rozwija się na glebach zlewnych i kwaśnych. Z drugiej strony przenawożenie azotem czyni tkanki wybujałymi i miękkimi, przez co roślina staje się atrakcyjniejsza dla mszyc; potas działa odwrotnie, utwardza tkanki. Przed siewem przekop kilka odkrywek i policz pędraki Nie spiesz się z siewem — poczekaj na ciepłą glebę Fasola jest ciepłolubna i w każdej fazie wrażliwa na przymrozki, a na stres termiczny reaguje słabymi i przerzedzonymi wschodami. Późniejszy siew ma jeszcze jedną zaletę: wschody rozmijają się ze szczytowym nalotem śmietek, których larwy potrafią całkowicie zniszczyć kiełkujące nasiona. Zaraz po siewie przykryj rzędy włókniną Nie ma zapraw nasiennych działających na śmietki, więc bariera fizyczna jest jedną z niewielu skutecznych metod. Włóknina po prostu nie wpuszcza muchówek w pobliże wschodów, a przy okazji przyspiesza je i chroni przed przymrozkami, na które fasola jest bardzo wrażliwa. Pilnuj wschodów — tu przepada cała uprawa Pieluj, ale w odpowiednim momencie Metodyka wymienia chwasty nie tylko jako konkurencję. Kwitnące chwasty wabią szkodniki i są dla nich źródłem pokarmu — muchówki śmietek ciągną zwłaszcza do kwiatów żółtych, białych i niebieskich, a na chwastach rozmnażają się przędziorki. Utrzymanie czystej grządki ogranicza też szarą pleśń, bo poprawia przewiewność. Upały i susza — szukaj przędziorka na brzegach grządki Przełom maja i czerwca — szukaj czarnych kolonii mszyc 18–20°C i deszcz — bakterioza obwódkowa Rosa i długotrwałe opady przy około 20°C — antraknoza Wieczorami sprawdzaj, czy rośliny nie są podcinane
Czerwiec	Pilnuj wschodów — tu przepada cała uprawa Pieluj, ale w odpowiednim momencie Metodyka wymienia chwasty nie tylko jako konkurencję. Kwitnące chwasty wabią szkodniki i są dla nich źródłem pokarmu — muchówki śmietek ciągną zwłaszcza do kwiatów żółtych, białych i niebieskich, a na chwastach rozmnażają się przędziorki. Utrzymanie czystej grządki ogranicza też szarą pleśń, bo poprawia przewiewność. Upały i susza — szukaj przędziorka na brzegach grządki Przełom maja i czerwca — szukaj czarnych kolonii mszyc Wyrywaj rośliny z mozaiką na liściach Na wirusy nie ma żadnego oprysku — jedyne, co działa, to usunięcie źródła zakażenia i zwalczanie mszyc, które je przenoszą. Wirus zwykłej mozaiki dodatkowo przechodzi na nasiona, więc ziarno zebrane z porażonej grządki zakaża uprawę w kolejnych latach. Od pierwszego pędu bocznego oceniaj nasilenie chorób 18–20°C i deszcz — bakterioza obwódkowa Rosa i długotrwałe opady przy około 20°C — antraknoza Zadbaj o rośliny jeszcze przed otwarciem kwiatów Wieczorami sprawdzaj, czy rośliny nie są podcinane
Lipiec	Pieluj, ale w odpowiednim momencie Metodyka wymienia chwasty nie tylko jako konkurencję. Kwitnące chwasty wabią szkodniki i są dla nich źródłem pokarmu — muchówki śmietek ciągną zwłaszcza do kwiatów żółtych, białych i niebieskich, a na chwastach rozmnażają się przędziorki. Utrzymanie czystej grządki ogranicza też szarą pleśń, bo poprawia przewiewność. Przełom maja i czerwca — szukaj czarnych kolonii mszyc Wyrywaj rośliny z mozaiką na liściach Na wirusy nie ma żadnego oprysku — jedyne, co działa, to usunięcie źródła zakażenia i zwalczanie mszyc, które je przenoszą. Wirus zwykłej mozaiki dodatkowo przechodzi na nasiona, więc ziarno zebrane z porażonej grządki zakaża uprawę w kolejnych latach. Od pierwszego pędu bocznego oceniaj nasilenie chorób Zadbaj o rośliny jeszcze przed otwarciem kwiatów Zawiązywanie strąków — sprawdź wierzchołki na zmieniki Fasola na suche ziarno — wypatruj strąkowca od końca kwitnienia Wieczorami sprawdzaj, czy rośliny nie są podcinane
Sierpień	Pieluj, ale w odpowiednim momencie Metodyka wymienia chwasty nie tylko jako konkurencję. Kwitnące chwasty wabią szkodniki i są dla nich źródłem pokarmu — muchówki śmietek ciągną zwłaszcza do kwiatów żółtych, białych i niebieskich, a na chwastach rozmnażają się przędziorki. Utrzymanie czystej grządki ogranicza też szarą pleśń, bo poprawia przewiewność. Przełom maja i czerwca — szukaj czarnych kolonii mszyc Wyrywaj rośliny z mozaiką na liściach Na wirusy nie ma żadnego oprysku — jedyne, co działa, to usunięcie źródła zakażenia i zwalczanie mszyc, które je przenoszą. Wirus zwykłej mozaiki dodatkowo przechodzi na nasiona, więc ziarno zebrane z porażonej grządki zakaża uprawę w kolejnych latach. Od pierwszego pędu bocznego oceniaj nasilenie chorób Zawiązywanie strąków — sprawdź wierzchołki na zmieniki Fasola na suche ziarno — wypatruj strąkowca od końca kwitnienia Wieczorami sprawdzaj, czy rośliny nie są podcinane
Wrzesień	Od pierwszego pędu bocznego oceniaj nasilenie chorób Zawiązywanie strąków — sprawdź wierzchołki na zmieniki Wieczorami sprawdzaj, czy rośliny nie są podcinane Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę Resztki roślinne to miejsce zimowania sprawców niemal wszystkich chorób fasoli oraz rolnic i strąkowca. Metodyka zaleca głębokie przekopanie jesienią zwłaszcza przeciw zgniliźnie twardzikowej: sklerocja leżą płytko pod powierzchnią, a wydobyte wyżej giną od niskich temperatur. Przy okazji przekopywanie wydobywa na wierzch szkodniki glebowe, które zjadają ptaki albo które po prostu przesychają.
Październik	Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę Resztki roślinne to miejsce zimowania sprawców niemal wszystkich chorób fasoli oraz rolnic i strąkowca. Metodyka zaleca głębokie przekopanie jesienią zwłaszcza przeciw zgniliźnie twardzikowej: sklerocja leżą płytko pod powierzchnią, a wydobyte wyżej giną od niskich temperatur. Przy okazji przekopywanie wydobywa na wierzch szkodniki glebowe, które zjadają ptaki albo które po prostu przesychają.
Listopad	Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę Resztki roślinne to miejsce zimowania sprawców niemal wszystkich chorób fasoli oraz rolnic i strąkowca. Metodyka zaleca głębokie przekopanie jesienią zwłaszcza przeciw zgniliźnie twardzikowej: sklerocja leżą płytko pod powierzchnią, a wydobyte wyżej giną od niskich temperatur. Przy okazji przekopywanie wydobywa na wierzch szkodniki glebowe, które zjadają ptaki albo które po prostu przesychają.

Zależne od pogody i obserwacji

Podlewaj przed siewem i w kwitnieniu, ale nie zraszaj kwiatów Metodyka wskazuje dwa momenty, w których brak wody kosztuje najwięcej: kiełkowanie ze wschodami oraz kwitnienie z zawiązywaniem strąków. Susza w tym drugim okresie daje nie tylko mniejszy plon, ale i strąki krzywe, zniekształcone i włókniste. Jednocześnie zraszanie w czasie kwitnienia otwiera drogę szarej pleśni, która wchodzi w roślinę przez miodniki kwiatów.
Okno pogodowe na zabieg

Choroby

Mozaika zwykła fasoli (BCMV) Bean common mosaic virus — Siewki wyrastające z porażonych nasion są jaśniejsze, zniekształcone i mozaikowate. Typowe objawy to mozaika i wypukłości na blaszkach liściowych, zwykle wzdłuż nerwu głównego. Liście zwężają się i wydłużają, a nierównomierny wzrost blaszki powoduje ich skręcanie. Rośliny więdną, bo porażeniu ulegają wiązki przewodzące. Porażone strąki stają się wodniste i szare.
Żółta mozaika fasoli (BYMV) Bean yellow mosaic virus — Marszczenie liści, zbielenie ku dołowi blaszki liściowej, żółte plamki i nekrozy wzdłuż nerwów porażonych liści. U odmian tycznych i półtycznych może wystąpić zamieranie końcówek pędów i nowych liści, a pnącza potrafią zamierać na wysokości kilku metrów. Objawy bywają mylone ze zgnilizną korzeni i łodyg, zarazą bakteryjną albo z toksycznym nadmiarem manganu w glebie — źródło zaleca w razie wątpliwości diagnostykę laboratoryjną.
Bakterioza obwódkowa fasoli Pseudomonas savastanoi — Na liścieniach owalne, jasnobrunatne plamy otoczone brunatną obwódką. Na liściach kanciaste, początkowo przezroczyste plamy, które brunatnieją, powiększają się i obejmują całą powierzchnię. Na strąkach czerwonobrązowe, okrągławe przebarwienia otoczone wodnistą obwódką; gdy strąki żółkną, porażone miejsca zostają zielone. Przy wilgotnej pogodzie w obrębie plam widać krople wysięku bakteryjnego.
Antraknoza fasoli Colletotrichum lindemuthianum — Na liścieniach drobne, owalne, ciemnobrunatne plamy. Na pędach nieregularne, nekrotyczne, smugowate plamy brunatne, a od spodu liści przy nerwach wydłużone nekrozy. Na starszych roślinach atakowane są głównie strąki: duże, zagłębione, ciemnobrunatne plamy o nieregularnym kształcie, zlewające się w skupienia, ze środkiem różowym lub pomarańczowym. Plamy pojawiają się także na nasionach, a przy silnym nasileniu strąki zasychają i zamierają.
Fuzaryjne więdnięcie fasoli Fusarium oxysporum f. sp. phaseoli — W okresie wschodów powoduje zgorzel siewek — młode rośliny po prostu obumierają. Później poraża system korzeniowy: wzrost się zatrzymuje, liście żółkną, zamierają i opadają, a u podstawy roślin widać brunatne nekrozy. Objaw rozstrzygający to zbrunatnienie wiązek przewodzących widoczne na poprzecznym przekroju łodygi.
Szara pleśń Botrytis cinerea — Charakterystyczny szary, pylący nalot zarodnikującej grzybni — dzięki niemu diagnostyka jest łatwa. Grzyb uszkadza tkankę w strefie szyjki korzeniowej, ale objawy pojawiają się też na pędach, liściach, kwiatach i strąkach: wodniste plamy z nalotem, a po zaschnięciu tkanki koncentrycznie ułożone pierścienie.
Zgnilizna twardzikowa Sclerotinia sclerotiorum — Plamy mokrej zgnilizny, które szybko obejmują całe łodygi i strąki, pokryte obficie białą, puszystą grzybnią. W grzybni tworzą się początkowo szare, później czarne sklerocja — twarde grudki wielkości ziarna. Porażone łodygi gwałtownie więdną, co może doprowadzić do zamierania całej rośliny. Starsze rośliny są na ogół bardziej podatne.

Szkodniki

Przędziorek chmielowiec Tetranychus urticae — Dorosłe i larwy nakłuwają tkankę liścia i wysysają sok komórkowy. Objawem są skupiska drobnych, jasnych punktów, które stopniowo obejmują całą blaszkę; silnie zaatakowane liście bieleją i zasychają, a uszkodzone kwiaty i zawiązki strąków opadają. Od spodu liście pokrywa delikatna pajęczyna.
Śmietka glebowa i śmietka kiełkówka Delia platura, Delia florilega — Największe szkody robią larwy pierwszego pokolenia: opanowują kiełkujące nasiona, wgryzają się do środka i całkowicie je niszczą. Zasiedlają też siewki, drążąc chodniki w części podliścieniowej i w liścieniach; uszkodzone młode rośliny zamierają.
Zmieniki (głównie zmienik lucernowiec) Lygus rugulipennis — Dorosłe i larwy nakłuwają liście, pąki kwiatowe i kwiaty w wierzchołkowej części rośliny. Nakłute tkanki brunatnieją i zamierają, w blaszce powstają nekrotyczne dziury i brzeżne pęknięcia, a pąki i zawiązki przedwcześnie opadają. Nakłucia strąków dają na skórce dojrzałych nasion ciemne, punktowe zagłębienia zwane ospowatością fasoli.
Mszyca burakowa Aphis fabae — Szkodliwość bezpośrednia to odbarwianie i zniekształcanie liści, a przy licznym wystąpieniu zahamowanie wzrostu i uszkodzenia młodych strąków. Szkodliwość pośrednia jest groźniejsza: mszyca przenosi wirusy żółtej mozaiki fasoli (BYMV) i zwykłej mozaiki fasoli (BCMV).
Rolnice (gąsienice sówkowatych) Agrotis segetum i inne — Młode gąsienice żerują na częściach nadziemnych i uszkadzają wschody, co prowadzi do placowego wypadania roślin — jedna gąsienica może zniszczyć kilkanaście roślin. Starsze w dzień przebywają w glebie, a nocą podgryzają rośliny przy ziemi, które przewracają się i zasychają.
Strąkowiec fasolowy Acanthoscelides obtectus — Larwy żerują wewnątrz nasion, wygryzając w nich korytarze; w okrywie nasiennej widać prześwitujące punkty, tzw. okienka, przez które dorosłe opuszczają nasiona. Zasiedlone nasiona tracą masę i są zanieczyszczone odchodami, wylinkami i martwymi owadami. Najgroźniejszy szkodnik fasoli na suche ziarno, uszkadza ją zarówno w polu, jak i w magazynie.
Pędraki Melolontha melolontha, Amphimallon solstitiale, Phyllopertha horticola — Wielożerne larwy uszkadzają części podziemne, wygryzając w nich dziury o nieregularnym kształcie; niszczą też siewki i młode rośliny.