Groch

Pisum sativum warzywo

Co zrobić we wrześniu

Jesienią sprawdź pH i zasil grządkę fosforem oraz potasem Groch żyje w symbiozie z bakteriami brodawkowymi, które wiążą azot z powietrza — ale w kwaśnej glebie te bakterie słabo zasiedlają korzenie i cała korzyść przepada. Fosfor i potas trzeba dać jesienią, bo groch sieje się tak wcześnie, że wiosną nie ma już na to czasu.
Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę To jedno zadanie zamyka drogę większości agrofagów grochu naraz. Askochytoza zimuje jako grzybnia i zarodniki w resztkach roślinnych, szara pleśń jako grzybnia saprofityczna, zgnilizna twardzikowa jako sklerocja, gąsienice pachówki w glebie do 10 cm, larwy paciornicy w kokonach w wierzchniej warstwie, a oprzędziki i rolnice w glebie. Głębokie przekopanie wyrzuca je na powierzchnię, gdzie giną albo są zjadane przez ptaki, a sklerocja wymarzają.

Kalendarz zabiegów

Marzec	Zachowaj 4–5 lat przerwy w uprawie bobowatych Prawie wszystkie groźne choroby grochu — askochytoza, fuzaryjne więdnięcie, zgnilizna twardzikowa i szara pleśń — zimują w resztkach roślinnych i w glebie, w postaci grzybni, zarodników albo sklerocjów. Powrót grochu na to samo miejsce zbyt szybko to najczęstsza przyczyna kłopotów, a metodyka podaje tu wyjątkowo długą przerwę. Wybierz miejsce otwarte i przewiewne, z dala od zarośli i wody Metodyka wskazuje długotrwałe zwilżenie liści jako najważniejszy pojedynczy czynnik sprzyjający infekcji przez patogeny grzybowe i bakteryjne, w tym sprawcę szarej pleśni. Grządka w cieniu krzewów, przy oczku wodnym albo przy łące, gdzie rano stoi mgła, schnie o kilka godzin dłużej niż otwarta — i to wystarczy. Przed siewem zrób odkrywki glebowe na rolnice Siej jak najwcześniej, głęboko i tylko zdrowe nasiona Wczesny siew to w grochu zabieg ochronny, nie tylko agrotechniczny: metodyka podaje, że ogranicza on jednocześnie mszycę grochową, oba oprzędziki i pachówkę strąkóweczkę, bo rośliny są już podrośnięte, gdy szkodniki się pojawiają. Opóźnienie siewu wyraźnie obniża plon. Głęboki siew jest konieczny, bo groch kiełkuje hipogeicznie — liścienie zostają pod ziemią. Po siewie przykryj rzędy agrowłókniną Oprzędziki pojawiają się na grochu najwcześniej ze wszystkich szkodników — już w kwietniu — i wygryzają w brzegach liścieni i młodych liści charakterystyczne zatokowate wcięcia. Metodyka podaje okrywę wprost jako metodę profilaktyczną: bariera fizyczna nie dopuszcza chrząszczy do wschodów. Nie dopuść do zaskorupienia gleby przed wschodami Groch przebija się na powierzchnię cienką łodyżką nadliścieniową, a nie mocnym liścieniem. Zaskorupiona po deszczu gleba potrafi zatrzymać wschody i przerzedzić grządkę — a rzadkie wschody to od razu większe zachwaszczenie i większe straty od zgorzeli siewek.
Kwiecień	Zachowaj 4–5 lat przerwy w uprawie bobowatych Prawie wszystkie groźne choroby grochu — askochytoza, fuzaryjne więdnięcie, zgnilizna twardzikowa i szara pleśń — zimują w resztkach roślinnych i w glebie, w postaci grzybni, zarodników albo sklerocjów. Powrót grochu na to samo miejsce zbyt szybko to najczęstsza przyczyna kłopotów, a metodyka podaje tu wyjątkowo długą przerwę. Wybierz miejsce otwarte i przewiewne, z dala od zarośli i wody Metodyka wskazuje długotrwałe zwilżenie liści jako najważniejszy pojedynczy czynnik sprzyjający infekcji przez patogeny grzybowe i bakteryjne, w tym sprawcę szarej pleśni. Grządka w cieniu krzewów, przy oczku wodnym albo przy łące, gdzie rano stoi mgła, schnie o kilka godzin dłużej niż otwarta — i to wystarczy. Przed siewem zrób odkrywki glebowe na rolnice Siej jak najwcześniej, głęboko i tylko zdrowe nasiona Wczesny siew to w grochu zabieg ochronny, nie tylko agrotechniczny: metodyka podaje, że ogranicza on jednocześnie mszycę grochową, oba oprzędziki i pachówkę strąkóweczkę, bo rośliny są już podrośnięte, gdy szkodniki się pojawiają. Opóźnienie siewu wyraźnie obniża plon. Głęboki siew jest konieczny, bo groch kiełkuje hipogeicznie — liścienie zostają pod ziemią. Po siewie przykryj rzędy agrowłókniną Oprzędziki pojawiają się na grochu najwcześniej ze wszystkich szkodników — już w kwietniu — i wygryzają w brzegach liścieni i młodych liści charakterystyczne zatokowate wcięcia. Metodyka podaje okrywę wprost jako metodę profilaktyczną: bariera fizyczna nie dopuszcza chrząszczy do wschodów. Nie dopuść do zaskorupienia gleby przed wschodami Groch przebija się na powierzchnię cienką łodyżką nadliścieniową, a nie mocnym liścieniem. Zaskorupiona po deszczu gleba potrafi zatrzymać wschody i przerzedzić grządkę — a rzadkie wschody to od razu większe zachwaszczenie i większe straty od zgorzeli siewek. Trzymaj grządkę bez chwastów od wschodów do wydłużania pędu Metodyka mówi wprost, że dla grochu nie opracowano progów szkodliwości zachwaszczenia — zamiast progu podaje krytyczny okres konkurencji, czyli przedział, w którym na grządce nie powinno być chwastów w ogóle. Kwitnące chwasty dodatkowo zwabiają szkodniki grochu, a zachwaszczenie sprzyja zgniliźnie twardzikowej, bo wiele chwastów jest żywicielami jej sprawcy. Policz liście z wygryzionymi wcięciami — oprzędziki
Maj	Trzymaj grządkę bez chwastów od wschodów do wydłużania pędu Metodyka mówi wprost, że dla grochu nie opracowano progów szkodliwości zachwaszczenia — zamiast progu podaje krytyczny okres konkurencji, czyli przedział, w którym na grządce nie powinno być chwastów w ogóle. Kwitnące chwasty dodatkowo zwabiają szkodniki grochu, a zachwaszczenie sprzyja zgniliźnie twardzikowej, bo wiele chwastów jest żywicielami jej sprawcy. Wysokim odmianom ustaw podpory Metodyka wymienia podpieranie roślin wprost jako zabieg plantacji amatorskich: odmiany wysokie, na przykład Sześciotygodniowy czy Bajka, mają długie i wiotkie pędy, które bez oparcia się kładą. Wyleżały łan wolniej schnie, a to prosta droga do szarej pleśni i zgnilizny twardzikowej. Dokarm dolistnie, ale skończ na 7 dni przed kwitnieniem Braki boru i molibdenu bardzo mocno psują tworzenie brodawek korzeniowych, a niedobór boru objawia się zniekształceniem stożka wzrostu już w fazie zielonego pąka. Metodyka podaje przy tym twardą granicę czasową: dokarmianie dolistne kończy się najpóźniej tydzień przed kwitnieniem. Podlewaj w dwóch krytycznych momentach: przy kiełkowaniu i przy strąkach Metodyka wskazuje dwa okresy największych potrzeb wodnych grochu: kiełkowanie oraz kwitnienie wraz z zawiązywaniem i wypełnianiem strąków. Niedobór wody w tym drugim okresie zdarza się bardzo często i kończy się mniejszą liczbą strąków oraz szybkim przejrzewaniem nasion. Z drugiej strony długotrwała susza w czasie kwitnienia i zielonego strąka to warunek rozwoju fuzaryjnego więdnięcia. Policz liście z wygryzionymi wcięciami — oprzędziki Od początku maja licz mszyce na roślinie W fazie pąków szukaj złóż jaj paciornicy Zawieś pułapkę feromonową na pachówkę strąkóweczkę Od kwitnienia oglądaj rośliny co tydzień według skali porażenia Chłodno i wilgotno — alert na szarą pleśń Ciepło i wilgotno — alert na zgniliznę twardzikową Ciepło i sucho — sprawdź liście na mączniaka prawdziwego
Czerwiec	Trzymaj grządkę bez chwastów od wschodów do wydłużania pędu Metodyka mówi wprost, że dla grochu nie opracowano progów szkodliwości zachwaszczenia — zamiast progu podaje krytyczny okres konkurencji, czyli przedział, w którym na grządce nie powinno być chwastów w ogóle. Kwitnące chwasty dodatkowo zwabiają szkodniki grochu, a zachwaszczenie sprzyja zgniliźnie twardzikowej, bo wiele chwastów jest żywicielami jej sprawcy. Wysokim odmianom ustaw podpory Metodyka wymienia podpieranie roślin wprost jako zabieg plantacji amatorskich: odmiany wysokie, na przykład Sześciotygodniowy czy Bajka, mają długie i wiotkie pędy, które bez oparcia się kładą. Wyleżały łan wolniej schnie, a to prosta droga do szarej pleśni i zgnilizny twardzikowej. Podlewaj w dwóch krytycznych momentach: przy kiełkowaniu i przy strąkach Metodyka wskazuje dwa okresy największych potrzeb wodnych grochu: kiełkowanie oraz kwitnienie wraz z zawiązywaniem i wypełnianiem strąków. Niedobór wody w tym drugim okresie zdarza się bardzo często i kończy się mniejszą liczbą strąków oraz szybkim przejrzewaniem nasion. Z drugiej strony długotrwała susza w czasie kwitnienia i zielonego strąka to warunek rozwoju fuzaryjnego więdnięcia. Policz liście z wygryzionymi wcięciami — oprzędziki Od początku maja licz mszyce na roślinie W fazie pąków szukaj złóż jaj paciornicy Zawieś pułapkę feromonową na pachówkę strąkóweczkę Od kwitnienia oglądaj rośliny co tydzień według skali porażenia Chłodno i wilgotno — alert na szarą pleśń Ciepło i wilgotno — alert na zgniliznę twardzikową Ciepło i sucho — sprawdź liście na mączniaka prawdziwego Zbieraj co 2–4 dni i nie zwlekaj Metodyka pisze wprost: opóźnianie zbioru zwiększa nasilenie porażenia plonu. Groch zbierany na zielono jest też warzywem o bardzo krótkim okresie przechowywania — zielone nasiona wytrzymują tylko 3–5 dni w temperaturze 0°C i wilgotności 95–98%. Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę To jedno zadanie zamyka drogę większości agrofagów grochu naraz. Askochytoza zimuje jako grzybnia i zarodniki w resztkach roślinnych, szara pleśń jako grzybnia saprofityczna, zgnilizna twardzikowa jako sklerocja, gąsienice pachówki w glebie do 10 cm, larwy paciornicy w kokonach w wierzchniej warstwie, a oprzędziki i rolnice w glebie. Głębokie przekopanie wyrzuca je na powierzchnię, gdzie giną albo są zjadane przez ptaki, a sklerocja wymarzają.
Lipiec	Jesienią sprawdź pH i zasil grządkę fosforem oraz potasem Groch żyje w symbiozie z bakteriami brodawkowymi, które wiążą azot z powietrza — ale w kwaśnej glebie te bakterie słabo zasiedlają korzenie i cała korzyść przepada. Fosfor i potas trzeba dać jesienią, bo groch sieje się tak wcześnie, że wiosną nie ma już na to czasu. Zawieś pułapkę feromonową na pachówkę strąkóweczkę Od kwitnienia oglądaj rośliny co tydzień według skali porażenia Zbieraj co 2–4 dni i nie zwlekaj Metodyka pisze wprost: opóźnianie zbioru zwiększa nasilenie porażenia plonu. Groch zbierany na zielono jest też warzywem o bardzo krótkim okresie przechowywania — zielone nasiona wytrzymują tylko 3–5 dni w temperaturze 0°C i wilgotności 95–98%. Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę To jedno zadanie zamyka drogę większości agrofagów grochu naraz. Askochytoza zimuje jako grzybnia i zarodniki w resztkach roślinnych, szara pleśń jako grzybnia saprofityczna, zgnilizna twardzikowa jako sklerocja, gąsienice pachówki w glebie do 10 cm, larwy paciornicy w kokonach w wierzchniej warstwie, a oprzędziki i rolnice w glebie. Głębokie przekopanie wyrzuca je na powierzchnię, gdzie giną albo są zjadane przez ptaki, a sklerocja wymarzają.
Sierpień	Jesienią sprawdź pH i zasil grządkę fosforem oraz potasem Groch żyje w symbiozie z bakteriami brodawkowymi, które wiążą azot z powietrza — ale w kwaśnej glebie te bakterie słabo zasiedlają korzenie i cała korzyść przepada. Fosfor i potas trzeba dać jesienią, bo groch sieje się tak wcześnie, że wiosną nie ma już na to czasu. Od kwitnienia oglądaj rośliny co tydzień według skali porażenia Zbieraj co 2–4 dni i nie zwlekaj Metodyka pisze wprost: opóźnianie zbioru zwiększa nasilenie porażenia plonu. Groch zbierany na zielono jest też warzywem o bardzo krótkim okresie przechowywania — zielone nasiona wytrzymują tylko 3–5 dni w temperaturze 0°C i wilgotności 95–98%. Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę To jedno zadanie zamyka drogę większości agrofagów grochu naraz. Askochytoza zimuje jako grzybnia i zarodniki w resztkach roślinnych, szara pleśń jako grzybnia saprofityczna, zgnilizna twardzikowa jako sklerocja, gąsienice pachówki w glebie do 10 cm, larwy paciornicy w kokonach w wierzchniej warstwie, a oprzędziki i rolnice w glebie. Głębokie przekopanie wyrzuca je na powierzchnię, gdzie giną albo są zjadane przez ptaki, a sklerocja wymarzają.
Wrzesień	Jesienią sprawdź pH i zasil grządkę fosforem oraz potasem Groch żyje w symbiozie z bakteriami brodawkowymi, które wiążą azot z powietrza — ale w kwaśnej glebie te bakterie słabo zasiedlają korzenie i cała korzyść przepada. Fosfor i potas trzeba dać jesienią, bo groch sieje się tak wcześnie, że wiosną nie ma już na to czasu. Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę To jedno zadanie zamyka drogę większości agrofagów grochu naraz. Askochytoza zimuje jako grzybnia i zarodniki w resztkach roślinnych, szara pleśń jako grzybnia saprofityczna, zgnilizna twardzikowa jako sklerocja, gąsienice pachówki w glebie do 10 cm, larwy paciornicy w kokonach w wierzchniej warstwie, a oprzędziki i rolnice w glebie. Głębokie przekopanie wyrzuca je na powierzchnię, gdzie giną albo są zjadane przez ptaki, a sklerocja wymarzają.
Październik	Jesienią sprawdź pH i zasil grządkę fosforem oraz potasem Groch żyje w symbiozie z bakteriami brodawkowymi, które wiążą azot z powietrza — ale w kwaśnej glebie te bakterie słabo zasiedlają korzenie i cała korzyść przepada. Fosfor i potas trzeba dać jesienią, bo groch sieje się tak wcześnie, że wiosną nie ma już na to czasu.

Zależne od pogody i obserwacji

Okno pogodowe na zabieg

Choroby

Askochytoza grochu (zgorzelowa plamistość grochu) Didymella pisi (anamorfa Ascochyta pisi), Mycosphaerella pinodes, Phoma pinodella — Na łodygach i liściach ciemne punkty, smugi lub plamy, zajmujące coraz większą powierzchnię. Tworzą się nieregularne, ciemnobrunatne plamy wielkości kilku milimetrów, w środku ciemniejsze. Na łodygach bywają widoczne zranienia. Na strąkach początkowo małe brązowe lub czarnofioletowe plamy, które później zlewają się ze sobą. Na porażonych nasionach brązowe plamy.
Fuzaryjne więdnięcie grochu (choroba świętojańska) Fusarium oxysporum f. sp. pisi, Fusarium solani f. sp. pisi — Placowe więdnięcie roślin na grządce. Korzenie i podstawa łodyg czernieją. Porażone rośliny są zahamowane we wzroście, liście więdną od dołu, z czasem cała roślina więdnie i zasycha. Na przekroju łodygi często widać zbrunatniałe wiązki przewodzące. Największe nasilenie objawów przypada na trzecią dekadę czerwca — stąd nazwa choroba świętojańska.
Mączniak rzekomy grochu Peronospora viciae f. sp. pisi — Na wierzchniej stronie liści nieregularne plamy, początkowo jaśniejsze od zdrowej tkanki, potem żółte, później brunatne, ograniczone nerwami. Pod plamami, na spodniej stronie blaszki liściowej, widać fioletowy, puszysty nalot. Na strąkach objawy występują rzadko, w postaci białawych plam. Liście z dużą liczbą plam zasychają.
Mączniak prawdziwy grochu Erysiphe pisi — Choroba łatwa do rozpoznania. Pierwsze objawy to biały, mączysty nalot na liściach. Powyżej 15°C i przy suszy nalot jest bardziej intensywny. Porażone liście przedwcześnie zamierają, pędy z nalotem są zahamowane we wzroście, a zainfekowane strąki przedwcześnie brunatnieją i pękają.
Zgnilizna twardzikowa Sclerotinia sclerotiorum — Na pędach białe lub szarobiałe plamy. Z czasem tworzy się watowaty, biały nalot grzybni, w którym powstają czarne grudki sklerocjów. Patogen powoduje zamieranie pędów, a w konsekwencji całej rośliny.
Szara pleśń Botrytis cinerea (Botryotinia fuckeliana) — Objawy na szyjkach korzeniowych, liściach, pędach, kwiatach i strąkach, w postaci typowego szarego nalotu zarodnikującej grzybni. Porażona tkanka jest wodnista.
Rdza grochu Uromyces pisi — Metodyka nie podaje opisu objawów na grochu — zaleca natomiast obserwację objawów na wilczomleczu wiosną, a na grochu obserwacje od fazy początku wzrostu łodygi na długość (BBCH 51). W Polsce choroba nie jest często obserwowana.
Zgorzel siewek grochu Pythium spp., Phytophthora spp., Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Alternaria spp., Botrytis spp., Sclerotinia spp. — Postać przedwschodowa: nasiona gniją i rośliny w ogóle nie wschodzą — na grządce widać puste odcinki rzędu. Postać powschodowa: siewki zamierają, przewracają się i zasychają. Patogeny zasiedlają nasiona albo glebę.
Choroby wirusowe grochu (mozaiki i żółtaczki) BYMV, PEMV, PSbMY — Mozaikowate przejaśnienia i żółknięcie liści, deformacje i zwijanie się blaszek, ogólne osłabienie i skarłowacenie roślin, gorsze zawiązywanie strąków. Metodyka wymienia trzy wirusy: BYMV — wirus żółtej mozaiki fasoli, PEMV — wirus ostrej mozaiki grochu, PSbMY — wirus mozaiki i liściozwoju grochu.

Szkodniki

Oprzędzik pręgowany i oprzędzik wielożerny Sitona lineatus, Sitona macularius — Dorosłe chrząszcze wczesną wiosną wygryzają na brzegach liścieni i liści charakterystyczne zatokowate dziury. Larwy żerują wewnątrz brodawek korzeniowych, ograniczając wiązanie azotu z powietrza, a później w grubszych korzeniach. Najbardziej narażone są rośliny do fazy 6 liścia, zwłaszcza w suchą pogodę.
Mszyca grochowa Acyrthosiphon pisum — Wysysa soki, przez co liście zwijają się i kędzierzawią, później żółkną, brązowieją i zamierają. Żeruje też na kwiatach i młodych strąkach, powodując ich deformację, zasychanie i opadanie. Przy masowym pojawie obumierają fragmenty lub całe rośliny. Szkodliwość pośrednia: przenosi wirusy mozaik i żółtaczek grochu, w tym wirus żółtej mozaiki fasoli. Uprawy zasiedlają czasem także mszyca brzoskwiniowa i mszyca burakowa.
Pachówka strąkóweczka Epinotia nigricana — Gąsienice wgryzają się do strąków, wygryzają nasiona oraz zanieczyszczają wnętrze strąka odchodami i przędzą. Jedna gąsienica uszkadza 1–3 nasiona. Szkodę widać dopiero po otwarciu strąka.
Paciornica grochowianka Contarinia pisi — Larwy wysysają soki wewnątrz pąków kwiatowych, na młodych strąkach i na liściach wierzchołkowych. Kwiaty nadmiernie się rozrastają, pęcznieją, zasychają i opadają. Strąki są wygryzione, wyraźnie mniejsze i zdeformowane, od wewnątrz pokryte białawym nalotem z włókien, a nasiona zniekształcone.
Miniarka ogrodówka Chromatomyia horticola — Larwy drążą wewnątrz liści wąskie korytarze (miny). Przepoczwarczenie następuje na końcu korytarza i jest widoczne przez skórkę liścia.
Rolnice i piętnówki (gąsienice sówkowatych) Agrotis segetum, Agrotis exclamationis, Agrotis ipsilon, Xestia c-nigrum, Ceramica pisi, Mamestra brassicae — Młode gąsienice żerują na liściach i podcinają wschodzące rośliny, co daje typowe placowe wypadanie roślin wiosną. Jedna gąsienica może zniszczyć do kilkunastu roślin. Starsze gąsienice w dzień kryją się w glebie, a nocą wychodzą i podgryzają rośliny przy ziemi; uszkadzają też części podziemne. Rolnica zbożówka odpowiada obecnie za ponad 90% uszkodzeń w uprawach warzyw.