Jeżyna
Rubus fruticosus krzew / bylina jagodowa
Co zrobić we wrześniu
- Zaraz po zbiorze wytnij wszystkie pędy, które owocowały Jeżyna owocuje na pędach dwuletnich, więc po zbiorze taki pęd jest już tylko obciążeniem. Antraknoza, zamieranie podstawy pędów, rdza jeżyny i mączniak rzekomy zimują właśnie w nim oraz w czopach zostawionych po cięciu. Wycięcie ich od razu po zbiorze usuwa z działki główne źródło infekcji na przyszły rok.
- Odkaź sekator po cięciu Nieodkażony sekator przenosi z pędu na pęd bakterie guzowatości i zgorzeli bakteryjnej oraz zarodniki raka jeżyny. Metodyka wymienia odkażanie narzędzi do cięcia jako osobne zalecenie przy trzech chorobach naraz.
- Szukaj przebarwiacza jeżynowego przez cały sezon
- Oglądaj spody liści — przędziorek chmielowiec
- Pułapka feromonowa i przegląd pędów — pryszczarek namalinek
- Zawieś pułapkę na muszkę plamoskrzydłą
- Przeglądaj wierzchołki pędów — mszyca i zwójka naraz
Pielęgnacja
- Sadzenie Materiał gołokorzenny — sadź w mar, kwi, paź, lis · zalecenie ogólne dla grupy
Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.
Kalendarz zabiegów
| Styczeń |
|
|---|---|
| Luty |
|
| Marzec |
|
| Kwiecień |
|
| Maj |
|
| Czerwiec |
|
| Lipiec |
|
| Sierpień |
|
| Wrzesień |
|
| Październik |
|
| Listopad |
|
| Grudzień |
|
Zależne od pogody i obserwacji
- Podlewaj kroplowo pod krzew, nie po liściach Jeżyna korzeni się płytko i jest bardzo wrażliwa zarówno na niedobór, jak i na nadmiar wody. Zraszanie z góry zostawia mokre liście na wiele godzin, a wysoka wilgotność jest warunkiem rozwoju praktycznie wszystkich chorób jeżyny — metodyka przy pięciu z nich wprost odradza deszczowanie.
- Rośliny z chorobą nieuleczalną usuń w całości Wertycyliozy, karłowatości maliny, guzowatości i raka jeżyny nie da się wyleczyć — metodyka przy każdej z nich w rubryce metod chemicznych wpisuje Brak. Chora roślina jest źródłem zakażenia dla sąsiednich, a wertycylioza zostawia w glebie mikrosklerocja na lata.
- Okno pogodowe na zabieg
Choroby
- Antraknoza jeżyny Elsinoë veneta (anamorfa Sphaceloma necator) — Objawy na wszystkich nadziemnych częściach rośliny, przede wszystkim na pędach, ale też na liściach, ogonkach, szypułkach, kwiatach i owocach. Najpierw drobne purpurowe plamy, które powiększając się stają się szarobiałe z szeroką fioletową obwódką; na plamach widać drobne szaroczarne owocniki. W miejscu plam na pędach powstają podłużne spękania kory, szczególnie głębokie na pędach dwuletnich. Owoce z porażonych kwiatów są zdrobniałe i zasychają, pojedyncze pestkowce marszczą się i brunatnieją. Silnie porażone pędy przemarzają zimą i zamierają.
- Szara pleśń Botrytis cinerea (Botryotinia fuckeliana) — Gnicie owoców najczęściej tuż przed zbiorem, zwłaszcza po intensywnych deszczach w czasie kwitnienia. Na owocach wodniste, gnilne plamy pokrywające się szarawym nalotem grzybni; gnicie zwykle zaczyna się od szypułki. Porażone otwarte kwiaty pokrywają się szarym nalotem i zamierają. W połowie lata na dojrzałych liściach jasnobrązowe nekrozy rozrastające się po ogonku do najbliższego pąka, na pędach nekroza obejmująca cały obwód i 3-4 sąsiednie pąki, z koncentrycznymi pasami. Jesienią nekrozy bieleją, a w ich obrębie powstają czarne, płaskie sklerocja. Do masowego gnicia dochodzi najczęściej dopiero w przechowywaniu.
- Przypąkowe zamieranie pędów Xenodidymella applanata (Didymella applanata) — Pierwsze objawy na liściach: nekrozy w kształcie litery V z żółtym brzegiem, liście przedwcześnie opadają. Na pędzie wokół miejsca wniknięcia grzyba ciemnobrązowa nekroza; nekrozy z sąsiednich porażonych pąków zlewają się. U odmian z grubą warstwą wosku nekrozy bywają purpurowe. Jesienią, gdy pędy drewnieją, nekrozy znikają z pola widzenia, ale późnym latem i jesienią stają się srebrzystoszare, a w ich obrębie powstają małe czarne owocniki. Kora w porażonych miejscach pęka i łuszczy się, głównie w dolnej części pędów dwuletnich. Łuski pąków zamierają, pąki zasychają, a pędy wyrastające z porażonych pąków zawiązują mniej kwiatów.
- Karłowatość maliny Candidatus Phytoplasma rubi (rubus stunt phytoplasma) — Liczne, cienkie, słabo rosnące pędy nadające roślinie krzaczasty pokrój. Wiosną chore krzewy rozwijają się później, liście są jasnozielone. Kielichy kwiatowe silnie wydłużone, płatki zielenieją i razem z działkami kielicha i słupkami zamieniają się w twory liściopodobne. Z powodu zniekształcenia kwiatów zwykle nie dochodzi do zawiązania owoców. Podczas upalnej, suchej pogody lub po mroźnej zimie chore rośliny często zamierają.
- Zamieranie podstawy pędów jeżyny Leptosphaeria coniothyrium (anamorfa Coniothyrium fuckelii) — Objawy wyłącznie na pędach i tylko tam, gdzie pęd został wcześniej uszkodzony — przy cięciu, zbiorze albo przez szkodniki. Wokół zranienia powstają ciemnoczerwone lub fioletowe plamy, które powiększając się stają się szarobiałe z ciemnofioletową obwódką. Jesienią na pędach jednorocznych pod skórką widać zbrązowienia tkanek naczyniowych. W okresie kwitnienia i dojrzewania owoców całe pędy gwałtownie zamierają i łatwo się wyłamują. Na martwej tkance tworzą się czarne piknidia, z których przy wysokiej wilgotności wypływają zarodniki. Te same objawy pojawiają się wiosną na czopach po wyciętych pędach.
- Rdza jeżyny Phragmidium violaceum — Pierwsze objawy na przełomie maja i czerwca, na górnej stronie młodych liści: żółtopomarańczowe czareczki, które mogą występować też na ogonkach, szypułkach kwiatostanów i działkach kielicha. Około 10 dni po zakażeniu w miejscu czareczek rozwijają się fioletowe lub czerwone nekrozy o średnicy do 4 mm z żółtym lub brązowym środkiem, a pod nimi na spodzie liścia pomarańczowordzawe skupienia zarodników. Od połowy lipca do późnej jesieni pojawiają się wśród nich czarne skupienia zarodników przetrwalnikowych. Przy silnej infekcji brzegi liści zasychają, liście chlorotycznieją i przedwcześnie opadają. U odmian mało podatnych jedynym objawem bywają fioletowe plamki na wierzchu liści.
- Rak jeżyny Botryosphaeria dothidea — Wcześnie: żółknięcie i zasychanie liści na pędach oraz zahamowanie wzrostu owoców. Na pędach owoconośnych początkowo czerwonobrązowe przebarwienia, potem zrakowacenia dzielące się na jaśniejsze i ciemniejsze strefy; na obumarłych tkankach nekrozy są srebrzystoszare. Pod naskórkiem tworzą się piknidia, z których przy wysokiej wilgotności wydostają się zarodniki. Na podłużnym przekroju porażonego pędu widać jednolitą, jasnobrązową nekrozę wyraźnie odciętą od zdrowej tkanki, rozchodzącą się w górę i w dół od miejsca infekcji, zwykle po jednej stronie pędu.
- Mączniak rzekomy jeżyny Peronospora sparsa — Głównie na liściach, przy sprzyjającej pogodzie także na ogonkach, szypułkach, działkach kielicha, młodych pędach i owocach. Na górnej stronie liści najpierw żółte, potem purpurowe plamy, a pod nimi na spodzie liścia jasnoszare skupienia zarodników (przy niesprzyjającej pogodzie tylko jasnoróżowe lub brązowe przebarwienia). Odrosty z porażonych roślin są karłowate, z czerwonymi przebarwieniami na wierzchołkowych liściach. Wczesne infekcje zawiązków powodują ich przedwczesne czerwienienie, twardnienie i zasychanie; infekcja w czasie dojrzewania rozdziela owoc na dwie części i deformuje go. Zainfekowane szypułki wysychają i wyraźnie czerwienieją.
- Wertycylioza jeżyny Verticillium dahliae, niekiedy V. albo-atrum — Choroba trudna do rozpoznania; typowe objawy najczęściej latem, podczas suchej i upalnej pogody. Najbardziej podatne są młode rośliny. Na liściach żółte, rozległe smugi między nerwami, później brunatniejące; brzegi liści zwijają się ku górze i zasychają. Na pędach niebieskie lub brunatnoniebieskie smugi, liście więdną. Na podłużnym przekroju pędu widać wyraźne czerwonobrunatne zabarwienie drewna. Rośliny więdną i zamierają zwykle w ciągu 1-3 lat, mają mniej przyrostów i drobne, kruche owoce.
- Guzowatość korzeni i pędów Agrobacterium spp., Rhizobium spp., Agrobacterium rubi — Na korzeniach: guzowate narośla w miejscach mechanicznych uszkodzeń, początkowo niewielkie nabrzmienia pod tkanką okrywającą, z czasem od kilku milimetrów do kilkudziesięciu centymetrów. Guzy ograniczają transport wody i składników, rośliny rosną wolniej i później zaczynają owocować, szczególnie w suszy. Na pędach: guzy pojawiają się wiosną lub wczesnym latem w miejscach uszkodzeń (po mroźnej zimie lub mechanicznych) jako jasne, gąbczaste narośla, które ciemnieją, brązowieją, czernieją i się rozpadają — bywają pojedynczymi zgrubieniami albo szerokim pierścieniem okalającym pęd. Na chorych pędach owoce są zasuszone, pędy rosną wolniej i nie wybijają z nich nowe przyrosty. Guzy na pędach ujawniają się zwykle dopiero 2-4 lata po posadzeniu.
- Bakteryjna zgorzel (rak bakteryjny) jeżyny Pseudomonas syringae — Pierwsze objawy już wiosną: brązowe, uwodnione plamy na liściach, ogonkach, międzywęźlach i rozwijających się pędach, z czasem ciemniejące, a tkanka w ich obrębie zamiera. Na pędach czarne plamy i smugi; porażone pędy charakterystycznie wyginają się w dół, więdną, czernieją i zamierają, często razem z nowo rozwijającymi się pędami. Jesienią plamistości na liściach i czarne smugi na kambium pod korą, zwłaszcza na roślinach przenawożonych azotem i wciąż rosnących. Objawy łatwo pomylić z przypąkowym zamieraniem pędów, uszkodzeniami mrozowymi albo śladami żerowania owadów — różnica w tym, że przy grzybie nie ma czernienia i zamierania liści. Nasilenie objawów wiosną jest zwykle skorelowane z przymrozkami: bakterie tworzą kryształki lodu już przy około 0°C i rozrywają nimi tkankę.
Szkodniki
- Przebarwiacz jeżynowy Acalitus essigi — Szpeciel żerujący na dolnej stronie liści oraz w kwiatach i zawiązkach owoców. Na górnej stronie liści powstają jasnozielone, potem żółte mozaikowate plamy przypominające objawy chorób wirusowych. Owoce dojrzewają nierównomiernie i łatwo się rozpadają, uszkodzone pąki mogą zamierać. Przenosi się z sadzonkami.
- Przędziorek chmielowiec Tetranychus urticae — Nakłuwa tkankę i wysysa zawartość komórek. Na górnej stronie liścia powstają zlewające się żółte plamy, brzegi silnie uszkodzonych liści zawijają się do góry, liście brązowieją i zasychają. Na spodzie liścia w miejscach żerowania widać delikatną pajęczynkę.
- Kwieciak malinowiec Anthonomus rubi — Wiosną chrząszcze wygryzają w liściach owalne otwory o średnicy około 1 mm. Tuż przed kwitnieniem i na jego początku samice podcinają szypułki pąków kwiatowych, składając do nich jaja — pąki zwisają i opadają. Uszkadza od kilku do kilkunastu procent pąków kwiatowych.
- Pryszczarek namalinek łodygowy Resseliella theobaldi — Larwy żerują pod skórką pędów jednorocznych. Skórka brunatnieje, kora pęka, odstaje i łuszczy się, a pod nią widać larwy od jasnych po intensywnie pomarańczowe. W uszkodzeniach osiedlają się grzyby (Didymella applanata, Botrytis cinerea) powodujące zamieranie pędów; pędy łatwo się wyłamują. Niszczy od kilku do 60 procent pędów.
- Muszka plamoskrzydła Drosophila suzukii — Samice przecinają ząbkowanym pokładełkiem skórkę dojrzewających owoców i składają do nich jaja; na zewnątrz widać drobne zranienie i białe rurki oddechowe. Żerujące larwy powodują zapadanie się skórki, owoce miękną, gniją i pachną fermentującym sokiem. Obecność larw dyskwalifikuje plon.
- Wciornastek różówek Thrips fuscipennis — Dorosłe i larwy żerują głównie na kwiatach, ale też na najmłodszych liściach i owocach. Nakłuwają tkanki i wysysają soki, ogładzając roślinę. Pąki kwiatowe zasychają, owoce są słabo wyrośnięte, zdeformowane i ordzawione. Mogą przenosić wirusy. Szkody lokalne, głównie w cieplejszych rejonach i pod osłonami.
- Chrabąszcz majowy (pędraki) Melolontha melolontha — Pędraki zjadają drobne korzenie i ogryzają grubsze, przez co rośliny gwałtownie więdną i zamierają — najbardziej cierpią najmłodsze nasadzenia. W maju i na początku czerwca chrząszcze wygryzają blaszki liściowe. Pełny rozwój trwa 3-4 lata.
- Ogrodnica niszczylistka Phyllopertha horticola — Pod koniec maja i w pierwszej połowie czerwca chrząszcze szkieletują liście, zostawiając nieregularne dziury, mogą też uszkadzać owoce. Larwy żerują na korzeniach roślin uprawnych, traw i chwastów. Szkody zwykle nieznaczące.
- Zwójka różóweczka Archips rosana — Gąsienice żerują głównie w maju i na początku czerwca w liściach zwiniętych wzdłuż nerwu albo w luźno sprzędzonych rozetach liściowych na wierzchołkach pędów. Uszkadzają też młode zawiązki owoców. Efekt to zahamowanie wzrostu pędów, wyrastanie pędów bocznych i nadmierne krzewienie się krzewów.
- Mszyca jeżynianka Amphorophora rubi — Żeruje w niewielkich koloniach na liściach wierzchołkowych i wierzchołkach pędów, powodując ich skręcanie. Ogładza rośliny, deformuje liście i pędy, hamuje wzrost i osłabia owocowanie. Wymieniana jako wektor wirusów.
Odmiany
Odmiany dziedziczą zalecenia po gatunku; różnią się pokrojem, barwą i wysokością.
- Jeżyna 'Black Butte' Rubus fruticosus 'Black Butte'
- Jeżyna 'Black Satin' Rubus fruticosus 'Black Satin'
- Jeżyna 'Cacanska Bestrna' Rubus fruticosus 'Cacanska Bestrna'
- Jeżyna 'Chester Thornless' Rubus fruticosus 'Chester Thornless'
- Jeżyna 'Chief Joseph' Rubus fruticosus 'Chief Joseph'
- Jeżyna 'Dart's Black Cascade' Rubus fruticosus 'Dart's Black Cascade'
- Jeżyna 'Dirksen Thornless' Rubus fruticosus 'Dirksen Thornless'
- Jeżyna 'Gazda' Rubus fruticosus 'Gazda'
- Jeżyna 'Jumbo' Rubus fruticosus 'Jumbo'
- Jeżyna 'Loch Ness' Rubus fruticosus 'Loch Ness'
- Jeżyna 'Loch Tay' Rubus fruticosus 'Loch Tay'
- Jeżyna 'Navaho' Rubus fruticosus 'Navaho'
- Jeżyna 'Orkan' Rubus fruticosus 'Orkan'
- Jeżyna 'Purple Opal' Rubus fruticosus 'Purple Opal'
- Jeżyna 'Thornfree' Rubus fruticosus 'Thornfree'
- Jeżyna 'Thornless Evergreen' Rubus fruticosus 'Thornless Evergreen'
- Jeżyna 'Triple Crown' Rubus fruticosus 'Triple Crown'