Jodła
Abies spp. roślina ozdobna
Co zrobić we wrześniu
- Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w kwi–paź · z bryłą ziemi w mar, kwi, sie, wrz, paź · zalecenie ogólne dla grupy
- Sadź wczesną jesienią albo bardzo wczesną wiosną Drzewko z bryłą korzeniową albo z gołym korzeniem musi zdążyć się ukorzenić, zanim przyjdzie mróz albo zanim przyjdą upały i wysychanie gleby. Posadzone w środku lata jodła nie ma czym pobierać wody i przez pierwszy rok walczy o życie zamiast rosnąć.
- Obejrzyj pień i grube konary — obiałka korowa
- Przez cały sezon szukaj mozaikowatych plamek na igłach
- Zabieg na przędziorka — po wylęgu larw i po nawrocie
- Co dwa tygodnie oglądaj igły — osutka, rdza, zamieranie pędów
Pielęgnacja
- Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w kwi–paź · z bryłą ziemi w mar, kwi, sie, wrz, paź · zalecenie ogólne dla grupy
Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.
Kalendarz zabiegów
| Styczeń |
|
|---|---|
| Luty |
|
| Marzec |
|
| Kwiecień |
|
| Maj |
|
| Czerwiec |
|
| Lipiec |
|
| Sierpień |
|
| Wrzesień |
|
| Październik |
|
| Listopad |
|
| Grudzień |
|
Zależne od pogody i obserwacji
- Nie sadź jodły w zastoisku mrozowym ani na terenie poleśnym Trzy najczęstsze sposoby zepsucia jodły na kolejne kilkanaście lat rozstrzygają się w dniu sadzenia. Zagłębienie terenu, sąsiedztwo rzeki albo strumienia to zastoisko mrozowe, w którym wiosenne przymrozki co roku niszczą nowo pojawiające się pędy. Miejsce po lesie albo tuż przy lesie iglastym to opieńka: jej sznury grzybni zostają w ziemi w korzeniach po wykarczowanych drzewach. Gleba, na której po deszczu stoi woda, to prosta droga do fytoftorozy. Osobna sprawa to sąsiedztwo świerka — ochojnik jodłowy jest gatunkiem dwudomnym i krąży między jodłą a świerkiem.
- Przed zakupem obejrzyj korzenie i spód igieł Fytoftoroza, opieńka, ochojniki i tarczniki przyjeżdżają na działkę razem z drzewkiem — a nie przylatują z sąsiedztwa. Kwadrans przy stoisku szkółki jest wart więcej niż wszystkie zabiegi razem, bo tych patogenów potem z ziemi już nie usuniesz.
- Przed sadzeniem przekop ziemię i poszukaj pędraków
- W suszy podlewaj jodłę rzadko, ale bardzo obficie Program ochrony jodły wymienia przesuszenie podłoża jako jeden z trzech czynników sprzyjających zamieraniu pędów — obok przemrożenia i przenawożenia. Sucha, gorąca pogoda działa podwójnie: osłabia drzewko i przyspiesza rozwój przędziorka, który w takich warunkach potrafi przerzedzić dolną część korony w kilka tygodni. Najbardziej wymagającym okresem jest przyrost tegorocznych pędów, od końca maja do końca lipca.
- Kieruj wodę do ziemi i nigdy nie zostawiaj igieł mokrych na noc To zalecenie wraca w źródłach przy trzech chorobach naraz. Program ochrony jodły przy osutce zwyczajnej mówi wprost: nie dopuszczać do zwilżania igieł w czasie podlewania. Igły mokre przez całą noc to gotowe warunki dla szarej pleśni, a krople rozpryskującej się wody roznoszą zarodniki na sąsiednie pędy. Zwilżanie roślin w pełnym słońcu z kolei parzy młode pędy.
- Chore pędy wycinaj poniżej nekrozy, nad silnym bocznym odgałęzieniem Program ochrony jodły przy zamieraniu pędów każe systematycznie wycinać i niszczyć chore fragmenty pędów — to podstawowa metoda niechemiczna przy tej chorobie. Cięcie w samej nekrozie zostawia grzybnię w drzewku, a cięcie w zdrowe drewno bez oparcia o boczne odgałęzienie zostawia kikut, który uschnie: jodła nie odbija z pnia jak drzewa liściaste.
- Upał przy dusznej, wilgotnej pogodzie — szara pleśń
Choroby
- Osutka zwyczajna jodły Lophodermium nervisequum — Igły na starszych pędach żółkną, a potem brązowieją; plamy pojawiają się w różnych miejscach igły i stopniowo obejmują całą jej powierzchnię. Jesienią na chorych igłach formują się ciemne, podłużne owocniki, w których zimuje grzyb — to objaw rozstrzygający. Większość obumarłych igieł pozostaje na drzewie do następnej wiosny, kiedy uwalniane zarodniki, roznoszone prądami powietrza, zakażają nowe igły. UWAGA: opis objawów jest przeniesiony z osutek świerka (ten sam rodzaj Lophodermium) — program ochrony jodły podaje wyłącznie nazwę choroby i sprawcę.
- Zamieranie pędów jodły Phomopsis abietina, Sirococcus conigenus — Brązowienie i obumieranie pędu postępuje od wierzchołka w dół. Nekroza biegnie wzdłuż pędu, a gdy obejmie cały jego obwód, część powyżej zamiera. Zbrązowiałe igły opadają i zostaje nagi pęd. Na obumarłych tkankach formują się liczne czarne piknidia z zarodnikami konidialnymi, uwalnianymi w czasie zwilżenia i zakażającymi sąsiednie pędy. Nasilenie objawów rośnie w kolejnych latach. Wiosną objawy łatwo pomylić z uszkodzeniami mrozowymi — a mróz i tak jest tu czynnikiem sprzyjającym, bo grzyb wnika w uszkodzone tkanki.
- Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pnia i korzeni) Phytophthora cinnamomi, Phytophthora cryptogea, Phytophthora plurivora — Choroba pojawia się na pojedynczych roślinach lub placowo. Igły najpierw są chlorotyczne, potem jasnozielone, żółkną, brązowieją i zamierają. Przy podstawie pnia rozwija się brązowa nekroza sięgająca nawet 20 cm nad ziemię — najlepiej widoczna po zdrapaniu zewnętrznych warstw kory, bo zdrowe drewno jest jasne. System korzeniowy słabo rozwinięty, korzenie zbrązowiałe i rozpadające się przy pociągnięciu. Porażone rośliny obumierają.
- Szara pleśń Botrytis cinerea — Na igłach, przy ich podstawie, wodniste brązowe plamy rozprzestrzeniające się na całą powierzchnię; igły brązowieją i obumierają. Na uszkodzonych pędach brązowa zgnilizna obejmująca cały obwód — część powyżej zamiera wraz z igłami. Przy wysokiej wilgotności powietrza obumarłe tkanki pokrywa obfity, szary, pylący nalot zarodników; to objaw rozstrzygający. Grzyb zimuje jako grzybnia na chorych roślinach i jako sklerocja w podłożu.
- Zgorzel siewek Pythium spp. — Choroba okresu kiełkowania i ukorzeniania. Nasiona nie kiełkują albo siewki brązowieją i zamierają jeszcze przed pojawieniem się nad powierzchnią ziemi. Po wschodach widać pojedyncze chore rośliny albo place bez siewek. Na granicy styku z podłożem pojawiają się zbrązowienia i przewężenia, przez które górna część rośliny się przewraca; korzenie brązowieją i gniją, a obumarłe tkanki łatwo oddzielają się od walca osiowego przy pociągnięciu. Działkowiec zetknie się z tą chorobą tylko przy wysiewie jodły z nasion albo przy ukorzenianiu sadzonek.
- Opieńkowa zgnilizna korzeni Armillaria mellea — Wzrost drzewka zostaje zahamowany, pędy przejaśniają, igły żółkną i brązowieją, aż roślina zamiera. U nasady pnia kora pęka i odchodzi od drewna; po jej odchyleniu widać białawą, płatowatą grzybnię, a w glebie i na powierzchni korzeni brązowe albo czarne sznury grzybni (ryzomorfy), które przerastają od rośliny do rośliny. W nasadzeniach żywopłotowych widać to jako stopniowe zamieranie kolejnych roślin w rzędzie.
- Brunatna pleśń śniegowa Herpotrichia juniperi — Objawy wyłącznie na częściach rośliny, które zimowały pod śniegiem — na całym drzewku albo tylko na dolnych pędach. Igły i młode pędy brązowieją i obumierają. Wiosną, w okresie topnienia śniegu, spod pokrywy wyłaniają się pędy oplecione obfitą, zbitą, ciemnobrązową grzybnią. Do obumarcia całej rośliny dochodzi bardzo rzadko. Grzyb rozwija się także pod szczelnym okryciem zimowym bez wymiany powietrza, nawet bez śniegu.
- Rdza jodły (rdza jodły i brusznicy, rdza jodły i wierzbówki) Pucciniastrum goeppertianum, Pucciniastrum epilobii — Na igłach pojawiają się przebarwienia i pomarańczowe lub rdzawe skupienia zarodników. Rdze są grzybami dwudomnymi: sama nazwa choroby wskazuje żywicieli, między którymi krąży patogen — borówkę brusznicę i wierzbówkę. UWAGA: źródło (metodyka roślin ozdobnych w ogrodach przydomowych) podaje wyłącznie nazwę choroby, sprawcę i żywiciela — ani jednego zdania o objawach, terminach czy warunkach rozwoju. Powyższy opis to ogólny obraz rdz iglaków, nie opis tej konkretnej choroby.
Szkodniki
- Ochojnik jodłowy Aphrastasia pectinatae — Mszyca z rodziny ochojnikowatych, żerująca przeważnie na dolnej stronie igieł (rzadziej także na górnej), pod obfitą białą wydzieliną woskową. Wskutek wysysania soków igły przebarwiają się na żółtawo, potem żółtobrązowo, zniekształcają się i przedwcześnie opadają; mniejsze drzewa przy silnym opanowaniu zamierają. Gatunek dwudomny: żywicielem pierwotnym jest jodła, wtórnym świerk. Zasiedla jodłę pospolitą, balsamiczną, syberyjską, jednobarwną, arizońską, górską i koreańską. W ciągu roku rozwija 3–4 pokolenia, każde kolejne liczniejsze. UWAGA: na jodle nie tworzy galasów — to zasadnicza różnica wobec ochojników świerka.
- Ochojnik korowojodłowy (obiałka korowa) Dreyfusia piceae — Gatunek jednodomny, żerujący na pniach i grubych konarach — głównie starszych okazów jodły balsamicznej, kalifornijskiej, syberyjskiej, koreańskiej i arizońskiej. W wyniku żerowania kora pęka i odłupuje się, a silnie opanowane drzewa zamierają. Młode pędy grubieją u nasady wskutek żerowania bezskrzydłych form pokolenia letniego. Mszyce są brunatne, pokryte białym woskowym puchem; jaja owalne, żółtobrunatne.
- Ochojnik jodłowy wschodni (obiałka pędowa) Dreyfusia nordmannianae — Występuje pospolicie na młodych nasadzeniach jodły kaukaskiej i jodły pospolitej. Zasiedlone igły zniekształcają się, wykrzywiają, kędzierzawią i żółkną; poważniejszym objawem jest zasychanie skręconych pędów. Formy bezskrzydłe i uskrzydlone są czarne. Gatunek dwudomny — na jodle jest żywicielem wtórnym, żywicielem pierwotnym jest świerk kaukaski.
- Zrostek jodłowy Mindarus abietinus — Mszyca żerująca na wierzchołkach pędów jodły pospolitej i koreańskiej. Podczas żerowania wydziela białą woskową substancję, dobrze widoczną u podstawy igieł. Wskutek żerowania igły młodych przyrostów wyginają się ku górze, a przyrost bywa zniekształcony i zahamowany.
- Przędziorek sosnowiec Oligonychus ununguis — Roztocz wysysający soki z igieł. Najpierw pojawiają się drobne, mozaikowate plamki, potem igły szarzeją i brązowieją, oplecione delikatną przędzą, i opadają. Uszkodzenia zaczynają się zwykle w dolnej części korony i po nasłonecznionej stronie drzewka.
- Miodownica jodłowa zielona (i miodownica Cinara curvipes) Cinara pectinatae, Cinara curvipes — Miodownica jodłowa zielona żeruje pojedynczo na młodych pędach, zwykle u nasady igieł; jej kolonie odwiedzane są przez mrówki. Cinara curvipes żeruje głównie na niższych gałęziach i pniach jodeł, tworząc liczne kolonie — w wyniku jej żerowania dochodzi do zamierania drzewek jodły jednobarwnej. Wytwarzana przez owady rosa miodowa stanowi podłoże dla grzybów sadzakowych, pokrywających pędy i igły czarnym nalotem.
- Tarcznik jodłowiec Nuculaspis abietis — Czerwiec z rodziny tarcznikowatych, występujący na wielu roślinach iglastych, w tym na jodłach. Samice i larwy żerują na dolnej stronie igieł starszych pędów; na górnej stronie zasiedlonych igieł pojawiają się żółte plamy, całe igły mogą zżółknąć i opadać. Tarczka samicy jest szeroko owalna, długości 1,7–2,3 mm, czarna z jasnoszarym brzegiem i wylinką larwalną pośrodku; samica pod nią jest żółtawa, gruszkowata.
- Pędraki (larwy chrabąszczowatych) Melolontha melolontha, Melolontha hippocastani, Amphimallon solstitiale, Serica brunnea — Brudnobiałe, pałąkowato wygięte larwy z brązową głową i trzema parami nóg tułowiowych, żerujące w glebie na korzeniach. Ogryzają korę z grubszych korzeni i zjadają drobne w całości; młode drzewko więdnie i zamiera, a rany w korzeniach są bramą wejścia dla patogenów glebowych. Pełny rozwój pokolenia trwa 3–4 lata, więc problem nie znika sam. Uszkodzenia szyjki korzeniowej łatwo pomylić ze szkodami od gryzoni.
Odmiany
Odmiany dziedziczą zalecenia po gatunku; różnią się pokrojem, barwą i wysokością.
- Jodła 'Zipfelmütze' Abies 'Zipfelmütze'