Lipa

Tilia spp. roślina ozdobna

Co zrobić we wrześniu

Żywe gałęzie tnij pod koniec lata, nie wiosną Standard pielęgnacji drzew m.st. Warszawy podaje termin krótko: „gałęzie żywe i zamierające tnij w okresie od pełnego rozwoju liści do początku ich opadania”, a dodatkowo „unikaj cięć żywych gałęzi w porze suszy”. Drugie ograniczenie jest prawne: rozporządzenie o ochronie gatunkowej zwierząt chroni gniazda i miejsca rozrodu, a sezon lęgowy ciągnie się w Polsce mniej więcej od marca do sierpnia. Część wspólna obu warunków to koniec sierpnia i pierwsza połowa września — i to jest okno, na które ten zabieg wskazuje. UWAGA — INTERPOLACJA: same daty 15 sierpnia i 20 września nie pochodzą z żadnego źródła, są przecięciem dwóch przedziałów opisanych słownie.
Sprawdź, czy gałęzie nie przechodzą na sąsiednią działkę Przy drzewie tej wielkości to najczęstszy powód sporu w ROD i regulamin rozstrzyga go jednoznacznie, na Twoją niekorzyść. § 55 ust. 1 Regulaminu ROD: działkowiec jest zobowiązany do cięcia i prześwietlania drzew oraz krzewów owocowych i ozdobnych w taki sposób, aby gałęzie nie przekraczały granic działki. Ust. 2 idzie dalej: jeżeli tego nie zrobisz, użytkownik sąsiedniej działki może obciąć przechodzące gałęzie sam, o ile wcześniej wyznaczył ci odpowiedni termin do ich usunięcia; to samo uprawnienie ma zarząd ROD, gdy gałęzie wchodzą na teren ogólny. Lepiej więc, żeby cięcie wykonał ktoś, komu zależy na drzewie.
Lustracja chorób liści: plamy z obwódką i czarne punkty
Susza: podlej młode drzewko, dorosłą lipę zostaw Rozróżnienie jest tu ważniejsze niż sam zabieg i standard warszawski stawia je jednoznacznie: dorosłe drzewa „podlewaj tylko w uzasadnionych przypadkach, tj. kiedy zmieniono warunki wodne […], odcięto część systemu korzeniowego lub wystąpiła długa susza”. Dwie konewki wylane pod dwudziestometrową lipę nie zmienią nic — system korzeniowy takiego drzewa sięga trzykrotności rzutu korony. Inaczej jest z drzewkiem posadzonym w ostatnich sezonach: metodyka IO wskazuje, że przy niedoborze wody następuje brązowienie i zasychanie brzegów liści, a u nowego nasadzenia kończy się to wypadnięciem rośliny. UWAGA — INTERPOLACJA: progi 10 dni bez opadu i 28°C nie pochodzą ze źródła, które mówi wyłącznie „długa susza”.
W suszy najpierw ucierpi to, co rośnie pod lipą

Pielęgnacja

Sadzenie Materiał gołokorzenny — sadź w mar, kwi, paź, lis · zalecenie ogólne dla grupy

Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.

Kalendarz zabiegów

Styczeń	Lustracja zimowa: dziesięć pędów w zasięgu ręki
Luty	Raz w roku, na bezlistnym drzewie: pień, nasada, rozwidlenia Lustracja zimowa: dziesięć pędów w zasięgu ręki
Marzec	Zanim wejdziesz w koronę — sprawdź, czy nie ma tam gniazda Duża lipa na działce jest jednym z najchętniej zasiedlanych drzew, a przepis jest tu twardszy niż zwyczaj. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. 2016 poz. 2183) zakazuje wobec gatunków objętych ochroną niszczenia siedlisk i ostoi będących obszarem rozrodu i wychowu młodych oraz niszczenia, usuwania i uszkadzania gniazd; usuwanie gniazd ptasich z terenów zieleni dopuszczone jest tylko od 16 października do końca lutego i tylko ze względów bezpieczeństwa lub sanitarnych. Standard warszawski powtarza to od strony praktycznej: ograniczaj cięcia, jeżeli na drzewie lub w jego pobliżu znajdują się siedliska zwierząt. Raz w roku, na bezlistnym drzewie: pień, nasada, rozwidlenia
Kwiecień	Zanim wejdziesz w koronę — sprawdź, czy nie ma tam gniazda Duża lipa na działce jest jednym z najchętniej zasiedlanych drzew, a przepis jest tu twardszy niż zwyczaj. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. 2016 poz. 2183) zakazuje wobec gatunków objętych ochroną niszczenia siedlisk i ostoi będących obszarem rozrodu i wychowu młodych oraz niszczenia, usuwania i uszkadzania gniazd; usuwanie gniazd ptasich z terenów zieleni dopuszczone jest tylko od 16 października do końca lutego i tylko ze względów bezpieczeństwa lub sanitarnych. Standard warszawski powtarza to od strony praktycznej: ograniczaj cięcia, jeżeli na drzewie lub w jego pobliżu znajdują się siedliska zwierząt. Ściółka pod koroną — dobra, ale nie z kory nieznanego pochodzenia
Maj	Sprawdź, czy gałęzie nie przechodzą na sąsiednią działkę Przy drzewie tej wielkości to najczęstszy powód sporu w ROD i regulamin rozstrzyga go jednoznacznie, na Twoją niekorzyść. § 55 ust. 1 Regulaminu ROD: działkowiec jest zobowiązany do cięcia i prześwietlania drzew oraz krzewów owocowych i ozdobnych w taki sposób, aby gałęzie nie przekraczały granic działki. Ust. 2 idzie dalej: jeżeli tego nie zrobisz, użytkownik sąsiedniej działki może obciąć przechodzące gałęzie sam, o ile wcześniej wyznaczył ci odpowiedni termin do ich usunięcia; to samo uprawnienie ma zarząd ROD, gdy gałęzie wchodzą na teren ogólny. Lepiej więc, żeby cięcie wykonał ktoś, komu zależy na drzewie. Zanim wejdziesz w koronę — sprawdź, czy nie ma tam gniazda Duża lipa na działce jest jednym z najchętniej zasiedlanych drzew, a przepis jest tu twardszy niż zwyczaj. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. 2016 poz. 2183) zakazuje wobec gatunków objętych ochroną niszczenia siedlisk i ostoi będących obszarem rozrodu i wychowu młodych oraz niszczenia, usuwania i uszkadzania gniazd; usuwanie gniazd ptasich z terenów zieleni dopuszczone jest tylko od 16 października do końca lutego i tylko ze względów bezpieczeństwa lub sanitarnych. Standard warszawski powtarza to od strony praktycznej: ograniczaj cięcia, jeżeli na drzewie lub w jego pobliżu znajdują się siedliska zwierząt. Lustracja: zdobniczka lipowa i lepka rosa miodowa Rogi, kępki i rdzawe plamy na liściach — to szpeciele, nie choroba Ten zabieg istnieje po to, żeby powstrzymać Cię przed opryskiem. Metodyka wymienia dla lipy trzy szpeciele, każdy z innym objawem: rożkowca lipowego („kuliste, rożkowate wyrośla lub wypukłości na liściach”), pilśniowca lipowego („pilśniowate narośla na liściach”) i pordzewiacza lipowego („rdzawienie dolnej strony liści”). Wszystkie trzy dają objawy efektowne i niepokojące — czerwone różki sterczące z blaszki liściowej wyglądają jak choroba — a żaden nie zagraża drzewu. Szpeciele mają ciało długości do 0,2 mm i metodyka zastrzega, że wykrywa się je lupą powiększającą co najmniej sześciokrotnie, a oznacza pod mikroskopem świetlnym; działkowiec zobaczy wyłącznie skutek ich żerowania, nigdy sprawcę. Ściółka pod koroną — dobra, ale nie z kory nieznanego pochodzenia Susza: podlej młode drzewko, dorosłą lipę zostaw Rozróżnienie jest tu ważniejsze niż sam zabieg i standard warszawski stawia je jednoznacznie: dorosłe drzewa „podlewaj tylko w uzasadnionych przypadkach, tj. kiedy zmieniono warunki wodne […], odcięto część systemu korzeniowego lub wystąpiła długa susza”. Dwie konewki wylane pod dwudziestometrową lipę nie zmienią nic — system korzeniowy takiego drzewa sięga trzykrotności rzutu korony. Inaczej jest z drzewkiem posadzonym w ostatnich sezonach: metodyka IO wskazuje, że przy niedoborze wody następuje brązowienie i zasychanie brzegów liści, a u nowego nasadzenia kończy się to wypadnięciem rośliny. UWAGA — INTERPOLACJA: progi 10 dni bez opadu i 28°C nie pochodzą ze źródła, które mówi wyłącznie „długa susza”. W suszy najpierw ucierpi to, co rośnie pod lipą
Czerwiec	Sprawdź, czy gałęzie nie przechodzą na sąsiednią działkę Przy drzewie tej wielkości to najczęstszy powód sporu w ROD i regulamin rozstrzyga go jednoznacznie, na Twoją niekorzyść. § 55 ust. 1 Regulaminu ROD: działkowiec jest zobowiązany do cięcia i prześwietlania drzew oraz krzewów owocowych i ozdobnych w taki sposób, aby gałęzie nie przekraczały granic działki. Ust. 2 idzie dalej: jeżeli tego nie zrobisz, użytkownik sąsiedniej działki może obciąć przechodzące gałęzie sam, o ile wcześniej wyznaczył ci odpowiedni termin do ich usunięcia; to samo uprawnienie ma zarząd ROD, gdy gałęzie wchodzą na teren ogólny. Lepiej więc, żeby cięcie wykonał ktoś, komu zależy na drzewie. Zanim wejdziesz w koronę — sprawdź, czy nie ma tam gniazda Duża lipa na działce jest jednym z najchętniej zasiedlanych drzew, a przepis jest tu twardszy niż zwyczaj. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. 2016 poz. 2183) zakazuje wobec gatunków objętych ochroną niszczenia siedlisk i ostoi będących obszarem rozrodu i wychowu młodych oraz niszczenia, usuwania i uszkadzania gniazd; usuwanie gniazd ptasich z terenów zieleni dopuszczone jest tylko od 16 października do końca lutego i tylko ze względów bezpieczeństwa lub sanitarnych. Standard warszawski powtarza to od strony praktycznej: ograniczaj cięcia, jeżeli na drzewie lub w jego pobliżu znajdują się siedliska zwierząt. Lustracja: zdobniczka lipowa i lepka rosa miodowa Rogi, kępki i rdzawe plamy na liściach — to szpeciele, nie choroba Ten zabieg istnieje po to, żeby powstrzymać Cię przed opryskiem. Metodyka wymienia dla lipy trzy szpeciele, każdy z innym objawem: rożkowca lipowego („kuliste, rożkowate wyrośla lub wypukłości na liściach”), pilśniowca lipowego („pilśniowate narośla na liściach”) i pordzewiacza lipowego („rdzawienie dolnej strony liści”). Wszystkie trzy dają objawy efektowne i niepokojące — czerwone różki sterczące z blaszki liściowej wyglądają jak choroba — a żaden nie zagraża drzewu. Szpeciele mają ciało długości do 0,2 mm i metodyka zastrzega, że wykrywa się je lupą powiększającą co najmniej sześciokrotnie, a oznacza pod mikroskopem świetlnym; działkowiec zobaczy wyłącznie skutek ich żerowania, nigdy sprawcę. Lustracja: srebrzyste miny, zeskrobana skórka, zwinięte liście Lustracja chorób liści: plamy z obwódką i czarne punkty Lepka powłoka pod lipą — zmyj, zanim zaschnie Rosa miodowa wydzielana przez zdobniczkę lipową nie zostaje na liściach: skapuje z korony na wszystko, co stoi pod drzewem. Metodyka opisuje przy tej grupie szkodników zanieczyszczanie liści rosą miodową, a przy pokrewnych gatunkach dodaje, że na rosie rozwijają się sadzaki — czarne grzyby, przez które powierzchnia robi się przybrudzona i trudna do domycia. Świeża spadź schodzi samą wodą; zaschnięta i zasiedlona przez sadzaki wymaga szorowania, a na lakierze samochodu potrafi zostawić trwały ślad. UWAGA — INTERPOLACJA: metodyka opisuje sam mechanizm i objaw na liściach, natomiast tego, że lipy ociekają spadzią obficiej niż inne drzewa, ŻADNE ze sprawdzonych źródeł nie potwierdza. Ten zabieg opisuje zjawisko, nie jego natężenie. Susza: podlej młode drzewko, dorosłą lipę zostaw Rozróżnienie jest tu ważniejsze niż sam zabieg i standard warszawski stawia je jednoznacznie: dorosłe drzewa „podlewaj tylko w uzasadnionych przypadkach, tj. kiedy zmieniono warunki wodne […], odcięto część systemu korzeniowego lub wystąpiła długa susza”. Dwie konewki wylane pod dwudziestometrową lipę nie zmienią nic — system korzeniowy takiego drzewa sięga trzykrotności rzutu korony. Inaczej jest z drzewkiem posadzonym w ostatnich sezonach: metodyka IO wskazuje, że przy niedoborze wody następuje brązowienie i zasychanie brzegów liści, a u nowego nasadzenia kończy się to wypadnięciem rośliny. UWAGA — INTERPOLACJA: progi 10 dni bez opadu i 28°C nie pochodzą ze źródła, które mówi wyłącznie „długa susza”. W suszy najpierw ucierpi to, co rośnie pod lipą Lipa w żywopłocie formowanym — legalna, ale wymaga cięcia dwa razy w roku Zbiór kwiatostanów — w suchy dzień, w czasie kwitnienia To jedyny zabieg w tym rekordzie, który daje działkowcowi produkt, i jedyny powód, dla którego warto mieć lipę zamiast innego dużego drzewa. Atlas roślin podaje surowiec dokładnie: „Tiliae flos (kwiat lipy) [Inflorescentia Tiliae (kwiatostan lipy)] — cały, wysuszony kwiatostan lipy drobnolistnej, lipy szerokolistnej lub lipy holenderskiej”, stosowany „jako środek napotny i przeciwgorączkowy”, wchodzący w skład Species antipyreticae. PZD wymienia kwiat lipy wśród środków łagodzących kaszel, a w innym artykule opisuje napar z kwiatu lipy jako działający napotnie i obniżający gorączkę. Kwitnienie jest krótkie — u lipy drobnolistnej przypada na lipiec, u szerokolistnej na przełom czerwca i lipca — więc okno zbioru trzeba złapać. Susz w cieniu i przewiewie, przechowuj w szkle i w całości Kwitnąca lipa to pasieka — żadnych oprysków, także u sąsiada Lipa jest jednym z najważniejszych drzew miododajnych w Polsce i to jest twardy argument przeciwko jakiemukolwiek opryskowi w czasie jej kwitnienia. Atlas roślin oznacza lipę jako pożytek pszczeli (roślina miododajna), a PZD w tekście o ginięciu pszczół wymienia lipę imiennie wśród drzew i krzewów miododajnych, których brak na działkach jest jedną z przyczyn tego, że pszczołom brakuje pokarmu. Metodyka IO poświęca ochronie zapylaczy osobny rozdział i wskazuje wprost, że w ogrodach chronimy rodzime gatunki owadów zapylających — pszczoły samotnice, murarkę ogrodową, lepiarkę wiosenną, porobnicę miodunkową i trzmiele. Dochodzi obowiązek regulaminowy: § 56 Regulaminu ROD dopuszcza chemiczne zabiegi ochrony roślin tylko wtedy, gdy da się zapewnić bezpieczeństwo ludzi i upraw na własnej i na sąsiednich działkach, i nakazuje uprzedzić sąsiadów, podając nazwę preparatu, okres karencji i datę zabiegu.
Lipiec	Sprawdź, czy gałęzie nie przechodzą na sąsiednią działkę Przy drzewie tej wielkości to najczęstszy powód sporu w ROD i regulamin rozstrzyga go jednoznacznie, na Twoją niekorzyść. § 55 ust. 1 Regulaminu ROD: działkowiec jest zobowiązany do cięcia i prześwietlania drzew oraz krzewów owocowych i ozdobnych w taki sposób, aby gałęzie nie przekraczały granic działki. Ust. 2 idzie dalej: jeżeli tego nie zrobisz, użytkownik sąsiedniej działki może obciąć przechodzące gałęzie sam, o ile wcześniej wyznaczył ci odpowiedni termin do ich usunięcia; to samo uprawnienie ma zarząd ROD, gdy gałęzie wchodzą na teren ogólny. Lepiej więc, żeby cięcie wykonał ktoś, komu zależy na drzewie. Zanim wejdziesz w koronę — sprawdź, czy nie ma tam gniazda Duża lipa na działce jest jednym z najchętniej zasiedlanych drzew, a przepis jest tu twardszy niż zwyczaj. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. 2016 poz. 2183) zakazuje wobec gatunków objętych ochroną niszczenia siedlisk i ostoi będących obszarem rozrodu i wychowu młodych oraz niszczenia, usuwania i uszkadzania gniazd; usuwanie gniazd ptasich z terenów zieleni dopuszczone jest tylko od 16 października do końca lutego i tylko ze względów bezpieczeństwa lub sanitarnych. Standard warszawski powtarza to od strony praktycznej: ograniczaj cięcia, jeżeli na drzewie lub w jego pobliżu znajdują się siedliska zwierząt. Lustracja: zdobniczka lipowa i lepka rosa miodowa Rogi, kępki i rdzawe plamy na liściach — to szpeciele, nie choroba Ten zabieg istnieje po to, żeby powstrzymać Cię przed opryskiem. Metodyka wymienia dla lipy trzy szpeciele, każdy z innym objawem: rożkowca lipowego („kuliste, rożkowate wyrośla lub wypukłości na liściach”), pilśniowca lipowego („pilśniowate narośla na liściach”) i pordzewiacza lipowego („rdzawienie dolnej strony liści”). Wszystkie trzy dają objawy efektowne i niepokojące — czerwone różki sterczące z blaszki liściowej wyglądają jak choroba — a żaden nie zagraża drzewu. Szpeciele mają ciało długości do 0,2 mm i metodyka zastrzega, że wykrywa się je lupą powiększającą co najmniej sześciokrotnie, a oznacza pod mikroskopem świetlnym; działkowiec zobaczy wyłącznie skutek ich żerowania, nigdy sprawcę. Lustracja: srebrzyste miny, zeskrobana skórka, zwinięte liście Lustracja chorób liści: plamy z obwódką i czarne punkty Lepka powłoka pod lipą — zmyj, zanim zaschnie Rosa miodowa wydzielana przez zdobniczkę lipową nie zostaje na liściach: skapuje z korony na wszystko, co stoi pod drzewem. Metodyka opisuje przy tej grupie szkodników zanieczyszczanie liści rosą miodową, a przy pokrewnych gatunkach dodaje, że na rosie rozwijają się sadzaki — czarne grzyby, przez które powierzchnia robi się przybrudzona i trudna do domycia. Świeża spadź schodzi samą wodą; zaschnięta i zasiedlona przez sadzaki wymaga szorowania, a na lakierze samochodu potrafi zostawić trwały ślad. UWAGA — INTERPOLACJA: metodyka opisuje sam mechanizm i objaw na liściach, natomiast tego, że lipy ociekają spadzią obficiej niż inne drzewa, ŻADNE ze sprawdzonych źródeł nie potwierdza. Ten zabieg opisuje zjawisko, nie jego natężenie. Susza: podlej młode drzewko, dorosłą lipę zostaw Rozróżnienie jest tu ważniejsze niż sam zabieg i standard warszawski stawia je jednoznacznie: dorosłe drzewa „podlewaj tylko w uzasadnionych przypadkach, tj. kiedy zmieniono warunki wodne […], odcięto część systemu korzeniowego lub wystąpiła długa susza”. Dwie konewki wylane pod dwudziestometrową lipę nie zmienią nic — system korzeniowy takiego drzewa sięga trzykrotności rzutu korony. Inaczej jest z drzewkiem posadzonym w ostatnich sezonach: metodyka IO wskazuje, że przy niedoborze wody następuje brązowienie i zasychanie brzegów liści, a u nowego nasadzenia kończy się to wypadnięciem rośliny. UWAGA — INTERPOLACJA: progi 10 dni bez opadu i 28°C nie pochodzą ze źródła, które mówi wyłącznie „długa susza”. W suszy najpierw ucierpi to, co rośnie pod lipą Lipa w żywopłocie formowanym — legalna, ale wymaga cięcia dwa razy w roku Zbiór kwiatostanów — w suchy dzień, w czasie kwitnienia To jedyny zabieg w tym rekordzie, który daje działkowcowi produkt, i jedyny powód, dla którego warto mieć lipę zamiast innego dużego drzewa. Atlas roślin podaje surowiec dokładnie: „Tiliae flos (kwiat lipy) [Inflorescentia Tiliae (kwiatostan lipy)] — cały, wysuszony kwiatostan lipy drobnolistnej, lipy szerokolistnej lub lipy holenderskiej”, stosowany „jako środek napotny i przeciwgorączkowy”, wchodzący w skład Species antipyreticae. PZD wymienia kwiat lipy wśród środków łagodzących kaszel, a w innym artykule opisuje napar z kwiatu lipy jako działający napotnie i obniżający gorączkę. Kwitnienie jest krótkie — u lipy drobnolistnej przypada na lipiec, u szerokolistnej na przełom czerwca i lipca — więc okno zbioru trzeba złapać. Susz w cieniu i przewiewie, przechowuj w szkle i w całości
Sierpień	Żywe gałęzie tnij pod koniec lata, nie wiosną Standard pielęgnacji drzew m.st. Warszawy podaje termin krótko: „gałęzie żywe i zamierające tnij w okresie od pełnego rozwoju liści do początku ich opadania”, a dodatkowo „unikaj cięć żywych gałęzi w porze suszy”. Drugie ograniczenie jest prawne: rozporządzenie o ochronie gatunkowej zwierząt chroni gniazda i miejsca rozrodu, a sezon lęgowy ciągnie się w Polsce mniej więcej od marca do sierpnia. Część wspólna obu warunków to koniec sierpnia i pierwsza połowa września — i to jest okno, na które ten zabieg wskazuje. UWAGA — INTERPOLACJA: same daty 15 sierpnia i 20 września nie pochodzą z żadnego źródła, są przecięciem dwóch przedziałów opisanych słownie. Sprawdź, czy gałęzie nie przechodzą na sąsiednią działkę Przy drzewie tej wielkości to najczęstszy powód sporu w ROD i regulamin rozstrzyga go jednoznacznie, na Twoją niekorzyść. § 55 ust. 1 Regulaminu ROD: działkowiec jest zobowiązany do cięcia i prześwietlania drzew oraz krzewów owocowych i ozdobnych w taki sposób, aby gałęzie nie przekraczały granic działki. Ust. 2 idzie dalej: jeżeli tego nie zrobisz, użytkownik sąsiedniej działki może obciąć przechodzące gałęzie sam, o ile wcześniej wyznaczył ci odpowiedni termin do ich usunięcia; to samo uprawnienie ma zarząd ROD, gdy gałęzie wchodzą na teren ogólny. Lepiej więc, żeby cięcie wykonał ktoś, komu zależy na drzewie. Zanim wejdziesz w koronę — sprawdź, czy nie ma tam gniazda Duża lipa na działce jest jednym z najchętniej zasiedlanych drzew, a przepis jest tu twardszy niż zwyczaj. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. 2016 poz. 2183) zakazuje wobec gatunków objętych ochroną niszczenia siedlisk i ostoi będących obszarem rozrodu i wychowu młodych oraz niszczenia, usuwania i uszkadzania gniazd; usuwanie gniazd ptasich z terenów zieleni dopuszczone jest tylko od 16 października do końca lutego i tylko ze względów bezpieczeństwa lub sanitarnych. Standard warszawski powtarza to od strony praktycznej: ograniczaj cięcia, jeżeli na drzewie lub w jego pobliżu znajdują się siedliska zwierząt. Lustracja: zdobniczka lipowa i lepka rosa miodowa Rogi, kępki i rdzawe plamy na liściach — to szpeciele, nie choroba Ten zabieg istnieje po to, żeby powstrzymać Cię przed opryskiem. Metodyka wymienia dla lipy trzy szpeciele, każdy z innym objawem: rożkowca lipowego („kuliste, rożkowate wyrośla lub wypukłości na liściach”), pilśniowca lipowego („pilśniowate narośla na liściach”) i pordzewiacza lipowego („rdzawienie dolnej strony liści”). Wszystkie trzy dają objawy efektowne i niepokojące — czerwone różki sterczące z blaszki liściowej wyglądają jak choroba — a żaden nie zagraża drzewu. Szpeciele mają ciało długości do 0,2 mm i metodyka zastrzega, że wykrywa się je lupą powiększającą co najmniej sześciokrotnie, a oznacza pod mikroskopem świetlnym; działkowiec zobaczy wyłącznie skutek ich żerowania, nigdy sprawcę. Lustracja: srebrzyste miny, zeskrobana skórka, zwinięte liście Lustracja chorób liści: plamy z obwódką i czarne punkty Lepka powłoka pod lipą — zmyj, zanim zaschnie Rosa miodowa wydzielana przez zdobniczkę lipową nie zostaje na liściach: skapuje z korony na wszystko, co stoi pod drzewem. Metodyka opisuje przy tej grupie szkodników zanieczyszczanie liści rosą miodową, a przy pokrewnych gatunkach dodaje, że na rosie rozwijają się sadzaki — czarne grzyby, przez które powierzchnia robi się przybrudzona i trudna do domycia. Świeża spadź schodzi samą wodą; zaschnięta i zasiedlona przez sadzaki wymaga szorowania, a na lakierze samochodu potrafi zostawić trwały ślad. UWAGA — INTERPOLACJA: metodyka opisuje sam mechanizm i objaw na liściach, natomiast tego, że lipy ociekają spadzią obficiej niż inne drzewa, ŻADNE ze sprawdzonych źródeł nie potwierdza. Ten zabieg opisuje zjawisko, nie jego natężenie. Susza: podlej młode drzewko, dorosłą lipę zostaw Rozróżnienie jest tu ważniejsze niż sam zabieg i standard warszawski stawia je jednoznacznie: dorosłe drzewa „podlewaj tylko w uzasadnionych przypadkach, tj. kiedy zmieniono warunki wodne […], odcięto część systemu korzeniowego lub wystąpiła długa susza”. Dwie konewki wylane pod dwudziestometrową lipę nie zmienią nic — system korzeniowy takiego drzewa sięga trzykrotności rzutu korony. Inaczej jest z drzewkiem posadzonym w ostatnich sezonach: metodyka IO wskazuje, że przy niedoborze wody następuje brązowienie i zasychanie brzegów liści, a u nowego nasadzenia kończy się to wypadnięciem rośliny. UWAGA — INTERPOLACJA: progi 10 dni bez opadu i 28°C nie pochodzą ze źródła, które mówi wyłącznie „długa susza”. W suszy najpierw ucierpi to, co rośnie pod lipą Lipa w żywopłocie formowanym — legalna, ale wymaga cięcia dwa razy w roku
Wrzesień	Żywe gałęzie tnij pod koniec lata, nie wiosną Standard pielęgnacji drzew m.st. Warszawy podaje termin krótko: „gałęzie żywe i zamierające tnij w okresie od pełnego rozwoju liści do początku ich opadania”, a dodatkowo „unikaj cięć żywych gałęzi w porze suszy”. Drugie ograniczenie jest prawne: rozporządzenie o ochronie gatunkowej zwierząt chroni gniazda i miejsca rozrodu, a sezon lęgowy ciągnie się w Polsce mniej więcej od marca do sierpnia. Część wspólna obu warunków to koniec sierpnia i pierwsza połowa września — i to jest okno, na które ten zabieg wskazuje. UWAGA — INTERPOLACJA: same daty 15 sierpnia i 20 września nie pochodzą z żadnego źródła, są przecięciem dwóch przedziałów opisanych słownie. Sprawdź, czy gałęzie nie przechodzą na sąsiednią działkę Przy drzewie tej wielkości to najczęstszy powód sporu w ROD i regulamin rozstrzyga go jednoznacznie, na Twoją niekorzyść. § 55 ust. 1 Regulaminu ROD: działkowiec jest zobowiązany do cięcia i prześwietlania drzew oraz krzewów owocowych i ozdobnych w taki sposób, aby gałęzie nie przekraczały granic działki. Ust. 2 idzie dalej: jeżeli tego nie zrobisz, użytkownik sąsiedniej działki może obciąć przechodzące gałęzie sam, o ile wcześniej wyznaczył ci odpowiedni termin do ich usunięcia; to samo uprawnienie ma zarząd ROD, gdy gałęzie wchodzą na teren ogólny. Lepiej więc, żeby cięcie wykonał ktoś, komu zależy na drzewie. Lustracja chorób liści: plamy z obwódką i czarne punkty Susza: podlej młode drzewko, dorosłą lipę zostaw Rozróżnienie jest tu ważniejsze niż sam zabieg i standard warszawski stawia je jednoznacznie: dorosłe drzewa „podlewaj tylko w uzasadnionych przypadkach, tj. kiedy zmieniono warunki wodne […], odcięto część systemu korzeniowego lub wystąpiła długa susza”. Dwie konewki wylane pod dwudziestometrową lipę nie zmienią nic — system korzeniowy takiego drzewa sięga trzykrotności rzutu korony. Inaczej jest z drzewkiem posadzonym w ostatnich sezonach: metodyka IO wskazuje, że przy niedoborze wody następuje brązowienie i zasychanie brzegów liści, a u nowego nasadzenia kończy się to wypadnięciem rośliny. UWAGA — INTERPOLACJA: progi 10 dni bez opadu i 28°C nie pochodzą ze źródła, które mówi wyłącznie „długa susza”. W suszy najpierw ucierpi to, co rośnie pod lipą
Październik	Liście spod lipy — grabić czy zostawić? To zależy od tego, co na nich jest Tu dwa dobre źródła mówią coś przeciwnego i warto o tym wiedzieć, zamiast dostać jedną odpowiedź. Metodyka IO: „jesienią wskazane jest zbieranie opadłych liści i ich spalenie, aby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników”, a przy septoriozie dodaje, że piknidia i zarodniki zimują na resztkach roślin w podłożu, i każe opadłe liście zbierać. Standard pielęgnacji drzew m.st. Warszawy: „tam, gdzie to możliwe, unikaj grabienia liści […] liście pozostawione pod drzewami spełniają wiele funkcji i są niezbędnym czynnikiem, który wpływa na witalność drzewa”, i dopuszcza grabienie tylko w wyliczonych przypadkach — m.in. przy zwalczaniu szrotówka. UWAGA: propozycja pogodzenia obu zaleceń poniżej jest wnioskiem, nie cytatem z żadnego ze źródeł.
Listopad	Liście spod lipy — grabić czy zostawić? To zależy od tego, co na nich jest Tu dwa dobre źródła mówią coś przeciwnego i warto o tym wiedzieć, zamiast dostać jedną odpowiedź. Metodyka IO: „jesienią wskazane jest zbieranie opadłych liści i ich spalenie, aby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników”, a przy septoriozie dodaje, że piknidia i zarodniki zimują na resztkach roślin w podłożu, i każe opadłe liście zbierać. Standard pielęgnacji drzew m.st. Warszawy: „tam, gdzie to możliwe, unikaj grabienia liści […] liście pozostawione pod drzewami spełniają wiele funkcji i są niezbędnym czynnikiem, który wpływa na witalność drzewa”, i dopuszcza grabienie tylko w wyliczonych przypadkach — m.in. przy zwalczaniu szrotówka. UWAGA: propozycja pogodzenia obu zaleceń poniżej jest wnioskiem, nie cytatem z żadnego ze źródeł.

Zależne od pogody i obserwacji

Duża lipa to praca dla arborysty — ustal, czego nie robisz sam To pierwsza decyzja przy dorosłej lipie i jedyna, którą warto podjąć zanim cokolwiek się zetnie. Lipa drobnolistna dochodzi według atlasu roślin średnio do 22 m, szerokolistna do 30 m — na działce oznacza to drzewo, którego korony nie da się obejść z ziemi. Standard pielęgnacji drzew m.st. Warszawy stawia to wprost: cięcia koron wykonuje się z podnośnika koszowego, z drabiny lub metodą alpinistyczną, a używanie drzewołazów jest niedopuszczalne; przy cięciach o dużym zakresie „przy pomocy eksperta wyznacz sposób i rozmiar takich cięć”. Standard przeglądów dodaje, że drzewo, którego stanu nie da się ocenić z poziomu gruntu, kieruje się do oceny specjalistycznej wykonywanej przez dendrologa lub arborystę. Działkowiec z drabiną i piłą spalinową jest w koronie lipy najniebezpieczniejszym elementem całej sytuacji.
Suche i nadłamane gałęzie usuwaj o każdej porze roku Tu termin nie gra roli i standard warszawski mówi to jednym zdaniem: „termin cięć martwych gałęzi nie ma wpływu na zdrowie drzewa”. Cięcia sanitarne — usuwające gałęzie obumarłe lub opanowane przez patogeny — „mogą być wykonywane we wszystkich fazach rozwojowych drzew”, a przy zagrożeniu bezpieczeństwa dopuszcza się cięcia przez cały rok. Metodyka IO dokłada uzasadnienie fitosanitarne: po stwierdzeniu chorób lub szkodników wycina się i usuwa silnie porażone pędy, a pędy obumarłe tnie się poniżej miejsca nekrozy, nad silnym bocznym odgałęzieniem.
Norma cięcia dla lipy: 10 cm — grubszych gałęzi nie tnij
Nigdy więcej niż 30% korony — powyżej to już uszkodzenie drzewa
Technika: trzy cięcia, czysta rana, żadnej farby
Po wichurze i po mokrym śniegu obejrzyj drzewo od dołu do góry Duże drzewo na małej działce to jedyny element, który przy silnym wietrze albo pod ciężarem mokrego śniegu może zrobić realną szkodę — altanie, szklarni, ogrodzeniu, człowiekowi. Standard przeglądów dendrologicznych m.st. Warszawy przewiduje osobny tryb właśnie na tę sytuację: przegląd kontrolny przeprowadza się jak najszybciej, gdy „wystąpią gwałtowne zjawiska pogodowe, które wykraczają poza przeciętne normy (np. bardzo silne wiatry, burze, ulewy, śnieżyce)”, i szuka się wtedy nagłego zamierania, widocznych uszkodzeń, pęknięć, rozłamań pnia lub konarów oraz zmian w strefach korzeniowych. Gałąź nadłamana podczas wichury często nie spada od razu: zawisa w koronie albo pęka tylko od spodu i utrzymuje się tygodniami.
Drzewo słabnie bez powodu — sprawdź korę u nasady pnia
Dorosłej lipy nie nawozi się „na wszelki wypadek”
Pod lipą jest sucho i ciemno — planuj to miejsce inaczej
Zanim posadzisz lipę: regulamin ROD raczej na to nie pozwala To pytanie warto zadać przed zakupem, a nie po dziesięciu latach. Regulamin ROD, § 54 ust. 1: „dopuszcza się sadzenie drzew ozdobnych, w tym iglaków, pod warunkiem, że będą to gatunki i formy słabo rosnące”. Lipa drobnolistna osiąga według atlasu roślin średnio 22 m, lipa szerokolistna 30 m — gatunkowa lipa nie mieści się w tej definicji przy żadnej interpretacji. Regulamin dokłada odległości: drzewa ozdobne sadzi się co najmniej 2 m od granic działki (§ 54 ust. 2), w odległości 1 m tylko wtedy, gdy ich wysokość nie przekroczy 2 m (ust. 3), a w pasie 2 m od granicy wysokość drzew i krzewów ozdobnych „nie powinna osiągać więcej niż 3 m” (ust. 5). Dla drzewa stojącego w środku działki regulamin nie podaje limitu wysokości — ale to nie zmienia zakazu z ust. 1.
Chcesz lipę na działce? Tylko odmiana karłowa lub kulista

Choroby

Plamistość liści lipy Apiognomonia tiliae, Ascochyta spp., Phyllosticta spp. — Na liściach pojedyncze lub liczne jasnobrązowe plamy, szybko się powiększające; wokół plam może występować ciemniejsza obwódka szerokości 1–2 mm. W miarę wzrostu blaszki liściowej martwa tkanka w obrębie plam wykrusza się, zostawiając dziury. Przy dużym nasileniu liście żółkną, brązowieją i masowo opadają. Na powierzchni obumarłych tkanek pojawiają się zarodniki grzyba: u Ascochyta i Phyllosticta w postaci piknidiów, u anamorfy Apiognomonia (Gloeosporium tiliae — metodyka zapisuje ją z literówką jako „Gloeosporium tilae”) w postaci czarnych pęcherzyków zwanych acerwulusami, rozwijających się bezpośrednio pod nabłonkiem skórki. Zarodniki rozprzestrzeniają się z kroplami wody podczas opadów i podlewania, przez owady oraz prądy powietrza.
Septorioza lipy Septoria spp. — Na liściach brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką. Cechą, która odróżnia septoriozę od pozostałych plamistości, są liczne czarne punkty NA POWIERZCHNI plam — to piknidia, skupienia zarodników. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. W czasie zwilżenia rośliny z piknidiów uwalniają się zarodniki konidialne, przenoszone z kroplami wody podczas opadów i podlewania oraz przez owady; grzyb wnika do liści przez aparaty szparkowe. Objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Piknidia i zarodniki zimują na resztkach roślin w podłożu.
Opieńka miodowa Armillaria mellea — Grzyb glebowy porażający korzenie i podstawę pnia. Pierwsze symptomy są niespecyficzne: zahamowanie wzrostu, przejaśnienie korony, żółknięcie i brązowienie liści, a końcowym etapem zamieranie rośliny. Objaw rozstrzygający znajduje się u nasady pnia — kora pęka i odchodzi od drewna, a po jej odchyleniu widać białawą, watowatą grzybnię. Patogen rozwija się w glebie, tworząc sznury grzybniowe przerastające kolejno od rośliny do rośliny. Metodyka wskazuje jako drogę zawleczenia korę dodawaną do gleby albo rozsypywaną wokół roślin oraz sąsiedztwo lasu. UWAGA: metodyka wymienia przy opieńce żywiciela zbiorczego „wiele gatunków drzew i krzewów” i lipy imiennie nie podaje — obecność tej choroby w rekordzie jest decyzją opartą na kategorii, do rozstrzygnięcia przez agronoma.

Szkodniki

Zdobniczka lipowa Eucallipterus tiliae — Mszyca z rodziny zdobniczkowatych, wymieniona w tabeli szkodników drzew liściastych z żywicielem „lipa” i uszkodzeniem opisanym jako osłabienie wzrostu i zanieczyszczanie liści rosą miodową. Rosa miodowa to lepka wydzielina, która skapuje z korony na wszystko, co znajduje się pod drzewem; metodyka opisuje przy pokrewnych gatunkach, że na niej rozwijają się następnie sadzaki, czyli czarne grzyby powodujące przybrudzenie liści i pędów. To najbardziej dokuczliwy szkodnik lipy na działce, choć samemu drzewu nie zagraża — problem jest estetyczny i sąsiedzki, nie zdrowotny.
Rożkowiec lipowy Eriophyes tiliae — Szpeciel wymieniony w tabeli szkodników drzew liściastych w wierszu „kuliste, rożkowate wyrośla lub wypukłości na liściach”, z żywicielem lipa drobnolistna. Efekt jego żerowania to kilkumilimetrowe, sterczące ku górze wyrostki na blaszce liściowej, początkowo zielone, później czerwieniejące — wyglądają alarmująco i są najczęściej mylone z chorobą. Metodyka nie podaje dla niego ani biologii, ani terminu pojawu, ani szkodliwości; z opisu ogólnego szpecieli wiadomo, że samice mają ciało robakowate lub wrzecionowate długości do 0,2 mm i dwie pary odnóży w przedniej części ciała, a do oznaczenia gatunku potrzebny jest preparat i mikroskop świetlny. UWAGA: skorowidz metodyki podaje tę samą nazwę łacińską — Eriophyes tiliae — dla rożkowca i dla pilśniowca lipowego; nazwę przepisano dokładnie za źródłem, ale wymaga to weryfikacji.
Pilśniowiec lipowy Eriophyes tiliae — Szpeciel wymieniony w tabeli szkodników drzew liściastych w wierszu „pilśniowate narośla na liściach”, z żywicielem lipa drobnolistna. Objaw to białawe lub rudawe, filcowate placki na spodniej stronie liścia, w dotyku przypominające zamsz — to nie nalot grzybowy, tylko przerośnięte włoski skórki liścia, wywołane żerowaniem roztocza. Szkodliwość dla drzewa żadna. UWAGA: metodyka podaje dla niego tę samą nazwę łacińską co dla rożkowca lipowego (Eriophyes tiliae), co jest najprawdopodobniej błędem albo skrótem źródła — w tabeli są to dwa osobne wiersze z różnym typem uszkodzenia, więc oba zachowano, ale przypisanie nazwy łacińskiej wymaga rozstrzygnięcia przez agronoma.
Pordzewiacz lipowy Aculus ballei — Szpeciel wymieniony w tabeli szkodników drzew liściastych w wierszu „rdzawienie dolnej strony liści”, z żywicielem lipa. W odróżnieniu od rożkowca i pilśniowca nie tworzy wyrośli — spód liścia po prostu matowieje i brązowieje, zwykle na dużej powierzchni i bez wyraźnych granic, przez co objaw bywa mylony z chorobą grzybową albo z uszkodzeniem przez suszę. Metodyka nie podaje ani biologii, ani terminu pojawu, ani szkodliwości gospodarczej. Identyfikator jest bliski obecnemu w zbiorze `pordzewiacz-sliwowy` (Aculus fockeui) — to dwa różne gatunki, para została dopisana do `warianty_dopuszczone` w `aliasy-id.json`.
Szrotówek lipowiaczek Phyllonorycter issiki — Motyl z rodziny kibitnikowatych, wymieniony w tabeli szkodników drzew liściastych w wierszu „wygryzanie miękiszu w postaci min”, z żywicielem lipa. Metodyka opisuje kibitnikowate ogólnie: gąsienice zawijają brzeg liścia i pod taką osłoną żerują pojedynczo lub po kilka, wyjadając tkankę wewnątrz liścia, w wyniku czego powstają korytarze lub place, czyli miny. Na liściu widać jasną, srebrzystą lub brązowiejącą plamę POD skórką, a pod światło — ciemną smużkę odchodów w jej wnętrzu. Przy dużym nasileniu liście brązowieją i opadają przedwcześnie. Metodyka nie podaje dla niego liczby pokoleń ani terminu lotu.
Śluzownica lipowa Caliroa annulipes — Błonkówka z rodziny pilarzowatych, wymieniona w tabeli szkodników drzew liściastych w wierszu „zeskrobywanie skórki wraz z miękiszem”, z żywicielem lipa. Larwy zeskrobują tkankę z jednej strony blaszki, zostawiając siatkę nerwów i przezroczystą skórkę — liść wygląda jakby był przypalony albo prześwitujący. Metodyka opisuje błonkówki ogólnie: larwy mają ciało segmentowane, zaopatrzone w 10–11 par nóg, a wśród rodzin szkodliwych wymienia pilarzowate. Uszkodzenie jest efektowne, ale przy zdrowym, dorosłym drzewie nie ma znaczenia gospodarczego; metodyka nie podaje dla tego gatunku ani liczby pokoleń, ani terminu pojawu.
Tutkarz cygarowiec Byctiscus betulae — Chrząszcz z rodziny tutkarzy, wymieniony w tabeli szkodników drzew liściastych w wierszu „całkowite lub częściowe zwijanie liści wzdłuż nerwu”. Objaw to liść skręcony w rurkę albo „cygaro”, zwykle na końcówkach pędów, dobrze widoczny i łatwy do usunięcia ręcznie. UWAGA — PRZYPISANIE NIEPEWNE: komórka tabeli scala TRZECH żywicieli (brzoza brodawkowata, grab pospolity, lipa) i DWÓCH sprawców (zwijacz brzozowiec Deporaus betulae, tutkarz cygarowiec Byctiscus betulae), więc z samego źródła nie da się rozstrzygnąć, który sprawca odpowiada za uszkodzenie na lipie. Do lipy wpisano wyłącznie tutkarza cygarowca, bo jest polifagiem i figuruje w tym zbiorze także przy borówce, brzozie i grabie; zwijacza brzozowca pominięto ze względu na epitet gatunkowy wskazujący brzozę. Do decyzji agronoma: zostawić czy usunąć.

Odmiany

Odmiany dziedziczą zalecenia po gatunku; różnią się pokrojem, barwą i wysokością.

Lipa 'Henryk Eder' Tilia 'Henryk Eder'
Lipa 'Zamoyskiana' Tilia 'Zamoyskiana'