Marchew
Daucus carota warzywo
Co zrobić we wrześniu
- Trzymaj grządkę czystą do połowy wegetacji Metodyka definiuje dla marchwi wymagany okres wolny od chwastów: od wschodów do jednej trzeciej, a najlepiej połowy okresu wegetacji. Marchew wschodzi wolno i ma delikatną nać, więc przegrywa konkurencję. Do tego kwitnące chwasty są źródłem nektaru dla połyśnicy marchwianki i motyli rolnic, a chwasty dwuliścienne są roślinami żywicielskimi guzaka północnego.
- Podlewaj równomiernie — skoki wilgotności rozrywają korzenie Metodyka wskazuje gwałtowną zmianę warunków wilgotnościowych w glebie jako bezpośrednią przyczynę pękania korzeni spichrzowych. Susza w okresie przyrostu korzeni daje korzenie krótkie, rozwidlone, włókniste i słabo wybarwione. Za to nadmiar wody pod koniec sezonu powoduje przerosty i pękanie. Największe zapotrzebowanie na wodę przypada na okres intensywnego przyrostu korzeni, około dwóch miesięcy przed zbiorem.
- Obsypuj ziemią wystające głowy korzeni Głowa korzenia wystająca ponad ziemię zielenieje — w miejscu ekspozycji na światło powstaje chlorofil, a razem z tym kumulują się azotany. Zielona góra marchwi jest gorzka i trzeba ją odkroić. Odsłonięta głowa sprzyja też wyrastaniu mnogich rozet.
- Od lipca oceniaj nać co 2 tygodnie w skali procentowej
- Suche dni i mgliste noce — sprawdź najmłodsze liście
- Ciepłe i słoneczne dni — sprawdź nać na mszyce i golanicę
- Zbieraj przy suchej pogodzie i od razu schłodź korzenie Prawie wszystkie choroby przechowalnicze marchwi wchodzą przez rany i wilgoć. Mokra zgnilizna korzeniowa potrzebuje zranienia i nadmiaru wolnej wody na powierzchni, a do zakażeń dochodzi najczęściej właśnie przy zbiorze i obcinaniu naci. Szara pleśń atakuje korzenie przesuszone i uszkodzone mechanicznie. Zgnilizna twardzikowa zakaża w czasie wykopywania i transportu — uszkodzona tkanka wydziela substancje odżywcze, które wprost stymulują rozwój strzępek infekcyjnych.
- Umyj skrzynki i pilnuj stałej temperatury w piwnicy Metodyka nie zna zarejestrowanych fungicydów przeciw rizoktoniozie marchwi — jedyną bronią jest higiena przechowalni i płodozmian. Sklerocja rizoktoniozy przeżywają w glebie kilka lata, a grzyb rozwija się nawet w temperaturze 0°C, podobnie jak szara pleśń, która w 0°C potrafi doprowadzić do masowego gnicia. Wahania temperatury w piwnicy powodują skraplanie wody na korzeniach i uruchamiają wszystkie te patogeny naraz.
- Po zbiorze zbierz nać i drobne korzenie, potem przekop Sprawcy alternariozy zimują na resztkach pożniwnych i w podłożu, mączniak prawdziwy w zamkniętych owocnikach na resztkach roślin selerowatych, a mszyca marchwiana ondulująca składa jaja zimowe na resztkach marchwi uprawnej i na marchwi dzikiej. Metodyka podaje też, że głębokie przekopanie niszczy znaczną część pędraków, drutowców, gąsienic rolnic oraz bobówek połyśnicy marchwianki — część ginie mechanicznie, część zjadają ptaki.
Kalendarz zabiegów
| Styczeń |
|
|---|---|
| Luty |
|
| Marzec |
|
| Kwiecień |
|
| Maj |
|
| Czerwiec |
|
| Lipiec |
|
| Sierpień |
|
| Wrzesień |
|
| Październik |
|
| Listopad |
|
| Grudzień |
|
Zależne od pogody i obserwacji
- Rozpoznaj niedobory po naci, zanim zepsują korzeń
- Okno pogodowe na zabieg
Choroby
- Alternarioza naci marchwi Alternaria dauci — Drobne, brązowo-czarne plamy na liściach i ogonkach liściowych. W miarę rozwoju plamki rosną i zlewają się, a blaszka liściowa wokół nich szybko żółknie. Choroba postępuje od dolnych, najstarszych liści ku górze. Przy silnym porażeniu nać przedwcześnie zasycha, co obniża wielkość i jakość plonu korzeni.
- Czarna zgnilizna korzeni marchwi Alternaria radicina — Na korzeniach, w okresie przed zbiorem i w czasie długotrwałego składowania, powstają brunatno-czarne, zagłębione plamy o różnych rozmiarach i kształtach — od drobnych plamek po rozległe plamistości. Przy dużym nasileniu mogą pokryć cały korzeń.
- Mączniak prawdziwy baldaszkowatych Erysiphe heraclei — Pojedyncze białe plamy mączystego nalotu grzybni, pokryte drobnymi czarnymi zarodnikami, najpierw na najmłodszych liściach i ogonkach liściowych. W sprzyjających warunkach — ciepłe dni i wilgotne noce — plamy rosną i pokrywają całą roślinę. Porażone rośliny żółkną i stopniowo obumierają.
- Rizoktonioza marchwi Rhizoctonia carotae, Helicobasidium purpureum — Na korzeniach drobne zagłębienia w kształcie kraterów, pokryte zwartą biało-szarą grzybnią. Kratery się powiększają, grzybnia żółknie, a na jej powierzchni pojawiają się brązowo-czarne sklerocja wielkości 1-3 mm. Nalot jest trudny do usunięcia nawet przy myciu, a po zmyciu zostają czarne wgłębienia. Helicobasidium purpureum daje liczne ciemnopurpurowe plamki grzybni na całej powierzchni korzenia, a przy korzeniu, na powierzchni gleby, biało-różowy nalot.
- Zgnilizna twardzikowa Sclerotinia sclerotiorum — U nasady ogonków liściowych lub u podstawy liści ciemnobrązowe, wodniste plamy. Z czasem pojawia się obfity, puszysty, biały nalot grzybni, a w nim czarne sklerocja. Porażone liście żółkną, obumierają i gniją na ziemi. Objawy wychodzą zwykle pod koniec wegetacji albo dopiero w czasie przechowywania.
- Szara pleśń Botrytis cinerea — Wodniste brunatne plamy, na których w miarę rozwoju choroby pojawia się charakterystyczny szary, pylisty nalot trzonków i zarodników konidialnych. Później na powierzchni korzenia lub wewnątrz zniszczonych tkanek tworzą się drobne czarne sklerocja. Porażona marchew gnije, tworząc ognisko zakaźne dla sąsiednich korzeni.
- Plamistość zgorzelowa korzeni marchwi Pythium violae — Szarobrązowe plamy na korzeniach, pojawiające się już we wczesnej fazie wzrostu. Po zakażeniu choroba może przez jakiś czas przebiegać w formie utajonej, a prawdziwe objawy ujawniają się nawet po 12 tygodniach. Im większy korzeń, tym większa podatność — w pełni wyrośnięta marchew jest bardzo wrażliwa.
- Mokra zgnilizna korzeni Pectobacterium carotovorum subsp. carotovorum — Małe wodniste plamki, które gwałtownie się powiększają i powodują rozległą macerację tkanek. Korzeń staje się miękki i gąbczasty, powierzchnia przebarwia się i lekko zapada. Wnętrze zmienia się w mętną, półpłynną papkę o kremowym zabarwieniu, podczas gdy skórka może pozostać nieuszkodzona; z czasem pojawiają się pęknięcia, przez które śluzowata masa wypływa na zewnątrz. Charakterystyczny cuchnący zapach pojawia się dopiero wtórnie, od bakterii saprofitycznych.
- Parch zwykły marchwi Streptomyces scabies — Korzenie porażone we wczesnej fazie wzrostu ulegają w miejscu infekcji przewężeniu. U roślin starszych na skórce w górnej części korzenia tworzą się brunatne, pierścieniowe rany o strukturze przypominającej korek.
Szkodniki
- Połyśnica marchwianka Chamaepsila rosae — Larwy drążą pod skórką korzeni płytkie chodniki wypełnione czarno-rdzawymi, płynnymi odchodami. Larwy pierwszego pokolenia zjadają młode rośliny prawie w całości — jedna larwa niszczy do 10 siewek. Larwy drugiego pokolenia żerują w korzeniach spichrzowych aż do zbioru; uszkodzone korzenie gniją i źle się przechowują.
- Bawełnica topolowo-marchwiana Pemphigus phenax — Mszyce tworzą pod ziemią kolonie okryte białą, watowatą wydzieliną woskową u nasady korzonków bocznych wyrastających z korzenia palowego. Wzrost korzeni zostaje zahamowany, korzenie pękają. Przy dużym nasileniu spadek plonu dochodzi do 50%.
- Mszyca głogowo-marchwiana Dysaphis crataegi — Żeruje w koloniach u nasady naci i na szyjce korzeniowej; przy licznym wystąpieniu tworzy rodzaj kożucha szczelnie pokrywającego ziemię dookoła roślin. Wzrost korzenia jest zahamowany, liście przebarwiają się i deformują.
- Mszyca wierzbowo-marchwiowa Cavariella aegopodii — Wysysa soki z liści — zwijają się i kędzierzawią, potem żółkną, brązowieją i zamierają. Rośliny pokrywa spadź, wylinki i martwe mszyce. Korzenie są słabo wykształcone. Jest wektorem wielu chorób wirusowych.
- Mszyca marchwiana ondulująca Semiaphis dauci — Pod wpływem żerowania liście zwijają się i marszczą (ondulują). Szczególnie zagrożone są młode liście sercowe. Silnie zasiedlone rośliny są skarłowaciałe i zamierają, starsze mają słabo wykształcone korzenie o małej wartości użytkowej.
- Golanica zielonka Trioza virdula — Dorosłe i larwy wysysają soki z liści; blaszki zwijają się i kędzierzawią, wzrost roślin jest zahamowany. Szczególnie groźna dla młodych roślin — w ciepłą, słoneczną i umiarkowanie wilgotną pogodę może doprowadzić do masowego zamierania siewek.
- Drutowce (larwy sprężykowatych) Elateridae — Wiosną żerują na kiełkujących nasionach, przerzedzając wschody, później niszczą młode rośliny. W wykształconych korzeniach wyjadają głębokie dziury i korytarze, czasem na wylot. W miejscu uszkodzenia tkanka gnije, bo wnikają tam bakterie i grzyby — taka marchew nie nadaje się do przechowywania.
- Pędraki Melolontha melolontha, M. hippocastani, Phyllopertha horticola, Amphimallus solstitialis — Wygryzają w korzeniach marchwi rany, przez które wnikają bakterie i grzyby chorobotwórcze powodujące gnicie korzeni. Żerują na głębokości do 25 cm.
- Rolnice (gąsienice sówkowatych) Agrotis segetum, A. ypsilon, A. exclamationis, A. c-nigrum — Gąsienice podcinają młode rośliny u nasady i wciągają je do podziemnych kryjówek. Starsze w dzień kryją się w glebie do 10 cm, nocą wychodzą i podgryzają rośliny. Latem przegryzają korzenie na wylot lub wygryzają nieregularne dziury, najczęściej w górnej części korzenia. Przy licznym wystąpieniu w zasiewach powstają łysiny.
- Guzak północny Meloidogyne hapla — Nicień powodujący powstawanie na korzeniach guzowatych wyrośli, z których wyrastają korzenie boczne tworzące tak zwaną brodę. Jedna samica składa do 1000 jaj, więc przy sprzyjających warunkach guzaki mogą w krótkim czasie zniszczyć niemal całą uprawę. Straty mogą sięgać połowy spodziewanego plonu.
- Gryzonie (nornik polny, karczownik, myszy) Rodentia — Wygryzają korzenie marchwi jesienią, w polu i w kopcach. Największe szkody wyrządza nornik polny, na glebach zwięzłych i wilgotnych dochodzi karczownik ziemnowodny migrujący jesienią znad wód.