Papryka (uprawa gruntowa)
Capsicum annuum warzywo
Co zrobić w październiku
- Wirusy papryki roznosisz własnymi rękami Wirusy mozaiki tytoniu i łagodnej pstrości są bardzo trwałe i przenoszą się z sokiem chorych roślin podczas zwykłych prac pielęgnacyjnych; w resztkach roślin w glebie przetrwają do następnego sezonu. Bakteryjna cętkowatość wnika przez rany po pracach pielęgnacyjnych i ocieraniu się roślin.
- Pleń chwasty na grządce i wokół niej Chwasty są rezerwuarem wirusów brązowej plamistości i mozaiki ogórka, rozwijają się na nich mszyce i przędziorek, a bakterie cętkowatości żyją na ich powierzchni. Zachwaszczenie zmniejsza też przewiewność, co sprzyja szarej pleśni.
- Co tydzień szukaj pierwszych kolonii mszyc
- Strząsaj wciornastki na jasną płytkę
- Co tydzień oglądaj spody liści na przędziorki
- Miny w liściach — świtka i miniarka
- Usuwaj chore i więdnące rośliny od ręki Na wirusy nie ma środków — ograniczyć je można tylko usuwając chore rośliny, zanim wirus przejdzie na sąsiednie. Wczesne usuwanie więdnących roślin ogranicza choroby glebowe: werticiliozę, fuzariozę, rizoktoniozę, fytoftorozę, antraknozę i korkowatość korzeni.
- Po sezonie usuń resztki roślin i przekop glebę Niemal wszyscy sprawcy chorób papryki zimują w resztkach roślin: szara pleśń i zgnilizna twardzikowa, antraknoza i korkowatość korzeni, werticilioza, fuzarioza, fytoftoroza, bakteryjna cętkowatość i mokra zgnilizna; wirusy mozaiki tytoniu i łagodnej pstrości przeżywają w resztkach w glebie do następnej uprawy. W resztkach zimują też samice wciornastka.
- Raz w tygodniu przeglądaj rośliny na choroby
Pielęgnacja
- Siew Wysiew pod osłony
Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.
Wymagania
| Stanowisko | słońce |
|---|---|
| Wysokość | 30 cm–1,1 m |
| Szerokość | 15 cm–30 cm |
| Odczyn | kwaśna, lekko kwaśna, obojętna, zasadowa |
Kalendarz zabiegów
| Kwiecień |
|
|---|---|
| Maj |
|
| Czerwiec |
|
| Lipiec |
|
| Sierpień |
|
| Wrzesień |
|
| Październik |
|
Zależne od pogody i obserwacji
- Podlewaj równo i pod korzeń Duże, krótkotrwałe wahania wilgotności gleby i powietrza powodują pękanie owoców i ordzawienia skórki, a przemienne okresy suszy i zalania — niedobór wapnia w owocach, czyli suchą zgniliznę wierzchołkową. Z kolei nadmiernie mokra gleba sprzyja zgorzeli siewek, rizoktoniozie, fuzariozie i fytoftorozie.
- Okno pogodowe na zabieg
Choroby
- Mozaika tytoniu na papryce (TMV) Tobacco mosaic virus — Mozaika na liściach i zahamowanie wzrostu; niektóre szczepy zniekształcają blaszki i dają nekrotyczne smugi na łodygach. Owoców jest mniej, bywają na nich nekrotyczne plamy. Objawy nasilają się wiosną i późną jesienią; łatwo je pomylić z łagodną pstrością.
- Mozaika ogórka na papryce (CMV) Cucumber mosaic virus — Żółta mozaika na liściach, zmniejszone blaszki i zahamowany wzrost; na liściach bywają nieregularne szare lub nekrotyczne plamy. Owoce są mniejsze, zniekształcone, z brunatnymi lub żółtozielonymi pierścieniowymi plamami.
- Łagodna pstrość papryki (PMMoV) Pepper mild mottle virus — Na najmłodszych liściach nieregularne, jasno- i ciemnozielone plamy; liście mogą opadać, rośliny słabiej rosną i zamierają. Owoce są mniejsze, cętkowane, zniekształcone, z zapadniętymi nekrotycznymi plamami. Objawy na liściach są na początku sezonu łagodne, więc chorobę widać zwykle dopiero na owocach przed zbiorem.
- Brązowa plamistość liści pomidora na papryce (TSWV) Tomato spotted wilt virus — Chlorotyczne i nekrotyczne plamy na liściach, zniekształcone liście i wierzchołki, u niektórych szczepów nekrozy wierzchołków pędów. Na owocach nekrotyczne plamy lub żółte pierścienie; rośliny słabo zawiązują owoce.
- Bakteryjna cętkowatość papryki Pseudomonas syringae pv. tomato — Już na liścieniach i pierwszych liściach drobne, wodniste plamki, które brunatnieją i zamierają. Na łodygach, ogonkach, szypułkach i działkach kielicha czarne, wydłużone plamy; przy silnym wystąpieniu liście i kwiaty przedwcześnie opadają. Na owocach drobne nekrotyczne kropki, często z intensywniej zieloną otoczką.
- Mokra zgnilizna bakteryjna Pectobacterium carotovorum subsp. carotovorum — Na mięsistych częściach wodniste plamki, które szybko rosną w głąb; skórka pęka, tkanka mięknie i wycieka śluz, brązowiejący na powietrzu, aż ścianka owocu się rozrywa. Z czasem pojawia się zapach zgnilizny. Przy długotrwale wilgotnej pogodzie gnije też podstawa łodygi — najpierw wodnista, potem czernieje i wysycha, a roślina więdnie. Choroba rozwija się w 3–5 dni, szczególnie w czasie zbioru i przechowywania.
- Szara pleśń Botrytis cinerea — Na liściach, łodygach, kwiatach i owocach wodniste, szarobrunatne, szybko rosnące plamy; w wilgoci pokrywają się obfitym, szarobeżowym, pylącym nalotem, a w suchą pogodę zasychają. Owoce gniją mokrą zgnilizną. U siewek choroba powoduje zgorzel; dolne liście stykające się z ziemią często ulegają zakażeniu.
- Zgnilizna twardzikowa Sclerotinia sclerotiorum — Wodniste, nekrotyczne plamy mokrej zgnilizny, które w wilgoci pokrywają się białą, obfitą, watowatą grzybnią z czarnymi sklerocjami; sklerocja tworzą się też wewnątrz pędów. Rośliny szybko więdną i zamierają; największe straty w okresie dojrzewania owoców. U siewek powoduje zgorzel.
- Werticilioza papryki Verticillium dahliae — Choroba naczyniowa o długim okresie inkubacji — objawy zwykle tuż przed zbiorami albo w pełni owocowania. Rośliny najpierw więdną przejściowo, potem trwale, często tylko z jednej strony; liście od dołu żółkną, więdną i opadają, na brzegach i między nerwami suche, brunatniejące nekrozy. Owoce są drobne. Na przekroju pędu i ogonków brązowe wiązki przewodzące.
- Korkowatość korzeni papryki Pyrenochaeta lycopersici — Na częściach nadziemnych brak charakterystycznych objawów; rośliny z silnie porażonymi korzeniami słabiej rosną, więdną i zawiązują mniejsze owoce. Na korzeniach dwa typy objawów: brunatnienie i zamieranie najdrobniejszych korzeni bocznych oraz brunatne, napęczniałe, bruzdowane i popękane korzenie szkieletowe. Często występuje razem z antraknozą korzeni.
- Antraknoza korzeni papryki Colletotrichum coccodes — Chorobie nie towarzyszą charakterystyczne objawy nadziemne; w silnie zakażonej glebie rośliny rosną wolniej, więdną, a owoce są wyraźnie mniejsze. Korzenie brunatnieją na odcinkach lub na całej długości, kora łatwo zsuwa się z kremowego walca środkowego, a w niej widać drobne, czarne sklerocja. Często towarzyszy jej korkowatość korzeni.
- Fytoftoroza papryki (zgnilizna korzeni i podstawy pędu) Phytophthora capsici, P. cryptogea, P. nicotianae var. nicotianae i inne Phytophthora spp. — Rośliny przestają rosnąć, silnie więdną i żółkną. U podstawy pędu tuż nad ziemią ciemnozielone, wodniste plamy, które brązowieją i wysychają; zgnilizna sięga około 5 cm w górę i obejmuje cały obwód pędu, a korzenie są zgniłe i rozpadają się przy wyciąganiu. Na owocach szybko rosnące gnilne plamy, w wilgoci z białym nalotem; na liściach suche, szybko powiększające się nekrozy. Wiązki przewodzące nie brązowieją (odróżnia to fytoftorozę od werticiliozy i fuzariozy naczyniowej).
- Zgorzel siewek Phytophthora spp., Pythium spp., Botrytis spp., Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Alternaria spp. — Zgorzel przedwschodowa — kiełki zamierają, zanim wyjdą nad ziemię. Zgorzel powschodowa — siewki pojedynczo lub placami słabo rosną, żółkną, więdną i zamierają, a szyjka korzeniowa brunatnieje i przewęża się. Zamieranie siewek z powodu zasolenia podłoża bywa z nią mylone.
- Rizoktonioza papryki Rhizoctonia solani — U podstawy pędu, przy powierzchni gleby lub tuż pod nią, ciemnobrunatny, nekrotyczny pierścień; łodyga w tym miejscu jest przewężona, a korzenie gniją. Główna przyczyna zgorzeli powschodowej — młode rośliny mogą zamrzeć szybko i całkowicie. Łatwo pomylić z fytoftorozą i fuzariozą.
- Fuzarioza papryki Fusarium oxysporum, Fusarium solani — Dwa typy objawów. Zgnilizna podstawy pędu i korzeni (F. solani): brązowienie tkanek u podstawy pędu, zniszczone korzenie, rośliny słabo rosną, więdną i żółkną — najczęściej we wcześniejszych fazach. Fuzarioza naczyniowa (F. oxysporum): najpierw więdną dolne liście, potem cała roślina, a na przekroju pędu wiązki są silnie zbrunatniałe; przy F. oxysporum f. sp. radicis-lycopersici suche, ciemnobrązowe wżery tuż nad ziemią. Rośliny zamierają zwykle po rozpoczęciu zbiorów.
Szkodniki
- Mszyce (głównie brzoskwiniowa) Myzus persicae, Macrosiphum euphorbiae, Aulacorthum solani, Neomyzus circumflexus — Kolonie na wierzchołkach pędów i liściach; liście żółkną i się zniekształcają, rośliny słabiej rosną, a na spadzi rozwijają się grzyby sadzakowe, co obniża plon i jego jakość. Mszyce przenoszą wirusa mozaiki ogórka.
- Wciornastek tytoniowiec Thrips tabaci — Dorosłe żerują w kwiatach, larwy w kwiatach, na liściach i owocach. Na górnej stronie liści drobne, srebrzystobiałe plamki, najpierw wzdłuż nerwów; liście i zawiązki się zniekształcają. Na owocach lekko wklęsłe plamki, skórka korkowacieje, widać drobne smoliste grudki odchodów. Wciornastki przenoszą wirusa brązowej plamistości.
- Przędziorek chmielowiec Tetranychus urticae — Na górnej stronie liści jasne punkty, które się zlewają; liść między nerwami żółknie, brunatnieje i zamiera. Przy dużej liczebności pajęczyna, uszkodzone pąki i kwiaty, zniekształcone młode owoce, a skórka starszych odbarwia się i korkowacieje.
- Zmienik lucernowiec Lygus rugulipennis — Dorosłe i larwy nakłuwają liście, pąki, kwiaty, zawiązki i owoce; w miejscach nakłuć tkanka liści korkowacieje i wykrusza się, pąki opadają. Na zielonych owocach średnicy powyżej 5 cm ciemne punkty z jasną, kilkumilimetrową otoczką, która zostaje jasna po wybarwieniu.
- Guzak północny Meloidogyne hapla — Nicień żerujący w korzeniach: poniżej szyjki korzeniowej korzenie włośnikowe tworzą „brodę”, a na korzeniach bocznych kuliste wyrośla do 1 cm; korzenie są skrócone i gniją. W suszy silnie porażone rośliny więdną, żółkną i gubią liście.
- Ogrodnica niszczylistka Phyllopertha horticola — Chrząszcze wygryzają duże, nieregularne dziury w liściach między nerwami; larwy (pędraki) żerują w glebie na korzeniach, głównie traw.
- Świtka wielożerna (miniarka ogrodówka) Chromatomyia horticola — Larwy drążą w liściach białe, wąskie, długie i kręte miny z luźnymi czarnymi ziarenkami odchodów; na końcu miny bywa bobówka.
- Miniarka powszechnianka Liriomyza strigata — Larwy drążą miny tuż pod skórką liścia — pojedyncza mina biegnie wzdłuż nerwu głównego i rozgałęzia się ku nerwom bocznym, z nitkowatymi odchodami w środku.
- Błyszczka jarzynówka Autographa gamma — Gąsienice wygryzają w liściach nieregularne otwory, a przy masowym pojawie ogałacają rośliny. Zwykle występuje nielicznie, groźne są masowe pojawy co kilkanaście lat.
- Piętnówka kapustnica Mamestra brassicae — Gąsienice wygryzają w liściach duże, okrągłe dziury, zostawiając brzegi i nerwy.
- Słonecznica orężówka Helicoverpa armigera — Gąsienice żerują na zawiązkach i owocach: młode wyjadają skórkę i wgryzają się w miąższ, starsze od razu wchodzą do środka, zostawiając jedną lub kilka dziur i zanieczyszczając miąższ odchodami. Uszkodzone owoce szybko gniją i opadają. W poradniku z 2018 r. wymieniona jako organizm kwarantannowy z listy EPPO A2.
Dane o tej roślinie pochodzą z: Extension Gardener Plant Toolbox, GRIN Taxonomy, Seed Germination Theory and Practice (1993). Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.