Sosna

Pinus spp. roślina ozdobna

Co zrobić we wrześniu

Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w kwi–paź · z bryłą ziemi w mar, kwi, sie, wrz, paź · zalecenie ogólne dla grupy
Sosny balotowane sadź wczesną jesienią albo bardzo wczesną wiosną Metodyka rozdziela dwa przypadki: rośliny z pojemników można sadzić przez cały sezon, ale drzewa balotowane i z gołym korzeniem — wczesną jesienią, żeby zdążyły się ukorzenić przed zimą, albo bardzo wczesną wiosną, zanim przyjdą upały i gleba zacznie wysychać. Sosna z uszkodzoną bryłą korzeniową przyjmuje się źle, bo nie odbuduje korony cięciem.
Sprawdź wierzchołki pędów — okrągłe otwory z wyciekającą żywicą

Pielęgnacja

Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w kwi–paź · z bryłą ziemi w mar, kwi, sie, wrz, paź · zalecenie ogólne dla grupy

Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.

Kalendarz zabiegów

Styczeń	Zimą przejrzyj dziesięć pędów pod lupą
Luty	Zimą przejrzyj dziesięć pędów pod lupą
Marzec	Wybierz stanowisko: pełne słońce, przepuszczalna gleba, z dala od porzeczki Sosna jest rośliną światła — wszystkie trzy gatunki najczęstsze na działkach (pospolita, górska, czarna) atlas opisuje jako wymagające pełnego nasłonecznienia i znoszące suszę, za to o niskich wymaganiach glebowych. W cieniu sosna się wyciąga, ogałaca od dołu i nigdy nie odbuduje pokroju. Druga decyzja jest jeszcze ważniejsza: sosna wejmutka i sosna limba są żywicielami rdzy wejmutkowo-porzeczkowej, której drugim gospodarzem jest porzeczka czarna. Posadzenie ich obok siebie to zaproszenie choroby na obie rośliny naraz. Zimą przejrzyj dziesięć pędów pod lupą Przy licznych zimujących stadiach — jeden zabieg olejem parafinowym Metodyka wskazuje preparat oparty na oleju parafinowym jako reakcję na wykrycie licznych zimujących jaj i larw. Olej działa mechanicznie — dusi — więc nie buduje odporności i jest łagodniejszy dla owadów pożytecznych niż zabiegi letnie. Później, gdy larwy ochojników schowają się pod świeżą wydzieliną woskową, taki zabieg jest już znacznie mniej skuteczny. Zastrzeżenie z broszury ODR: skutki stosowania preparatów olejowych na iglakach wczesną wiosną nie są dobrze udokumentowane, choć autorka w kilku obserwowanych przypadkach nie stwierdziła uszkodzeń. Nie strzyż sosny nożycami jak żywopłotu Sosny nie przenawoź — postaw na materię organiczną, nie na azot Sosny to rośliny gleb ubogich: atlas dla wszystkich trzech gatunków podaje niskie wymagania glebowe, a dla sosny pospolitej wręcz podłoża skrajnie ubogie jako optimum. Przenawożenie azotem daje wybujałe, miękkie przyrosty, a metodyka wiąże zbyt obfite nawożenie azotowe z nasileniem patogenów bezwzględnych, do których należą rdze. Warto natomiast poprawiać strukturę gleby: nawozy organiczne podnoszą jej potencjał antychorobowy przez mikroorganizmy ograniczające rozwój patogenów. Rozdziel sosnę od porzeczki, piwonii i dzwonka
Kwiecień	Wybierz stanowisko: pełne słońce, przepuszczalna gleba, z dala od porzeczki Sosna jest rośliną światła — wszystkie trzy gatunki najczęstsze na działkach (pospolita, górska, czarna) atlas opisuje jako wymagające pełnego nasłonecznienia i znoszące suszę, za to o niskich wymaganiach glebowych. W cieniu sosna się wyciąga, ogałaca od dołu i nigdy nie odbuduje pokroju. Druga decyzja jest jeszcze ważniejsza: sosna wejmutka i sosna limba są żywicielami rdzy wejmutkowo-porzeczkowej, której drugim gospodarzem jest porzeczka czarna. Posadzenie ich obok siebie to zaproszenie choroby na obie rośliny naraz. Przy licznych zimujących stadiach — jeden zabieg olejem parafinowym Metodyka wskazuje preparat oparty na oleju parafinowym jako reakcję na wykrycie licznych zimujących jaj i larw. Olej działa mechanicznie — dusi — więc nie buduje odporności i jest łagodniejszy dla owadów pożytecznych niż zabiegi letnie. Później, gdy larwy ochojników schowają się pod świeżą wydzieliną woskową, taki zabieg jest już znacznie mniej skuteczny. Zastrzeżenie z broszury ODR: skutki stosowania preparatów olejowych na iglakach wczesną wiosną nie są dobrze udokumentowane, choć autorka w kilku obserwowanych przypadkach nie stwierdziła uszkodzeń. Od kwietnia do czerwca szukaj białego wosku na korze i u nasady igieł Nie strzyż sosny nożycami jak żywopłotu Ściółkuj kompostowaną korą — ale sprawdź, skąd pochodzi Metodyka poleca kompostowaną korę sosnową jako komponent ograniczający rozwój patogenów glebowych i zabezpieczający przed infekcją rośliny szczególnie podatne na fytoftorozę, a sosnę wymienia w tej grupie obok cyprysika i różanecznika. W tym samym zdaniu stawia jednak zastrzeżenie: z korą istnieje ryzyko wprowadzenia opieńki miodowej — grzyba, który występuje pospolicie w lasach i stamtąd trafia do ogrodów, a raz wprowadzony rozchodzi się sznurami grzybni od rośliny do rośliny. Sosny nie przenawoź — postaw na materię organiczną, nie na azot Sosny to rośliny gleb ubogich: atlas dla wszystkich trzech gatunków podaje niskie wymagania glebowe, a dla sosny pospolitej wręcz podłoża skrajnie ubogie jako optimum. Przenawożenie azotem daje wybujałe, miękkie przyrosty, a metodyka wiąże zbyt obfite nawożenie azotowe z nasileniem patogenów bezwzględnych, do których należą rdze. Warto natomiast poprawiać strukturę gleby: nawozy organiczne podnoszą jej potencjał antychorobowy przez mikroorganizmy ograniczające rozwój patogenów. Rozdziel sosnę od porzeczki, piwonii i dzwonka
Maj	Wybierz stanowisko: pełne słońce, przepuszczalna gleba, z dala od porzeczki Sosna jest rośliną światła — wszystkie trzy gatunki najczęstsze na działkach (pospolita, górska, czarna) atlas opisuje jako wymagające pełnego nasłonecznienia i znoszące suszę, za to o niskich wymaganiach glebowych. W cieniu sosna się wyciąga, ogałaca od dołu i nigdy nie odbuduje pokroju. Druga decyzja jest jeszcze ważniejsza: sosna wejmutka i sosna limba są żywicielami rdzy wejmutkowo-porzeczkowej, której drugim gospodarzem jest porzeczka czarna. Posadzenie ich obok siebie to zaproszenie choroby na obie rośliny naraz. Od kwietnia do czerwca szukaj białego wosku na korze i u nasady igieł Na przełomie maja i czerwca skróć świece — jedyny sposób na zwarty pokrój Sosna nie odbija ze starego drewna: pąki śpiące ma nieliczne, a zdolność do wytwarzania przyrostów z nich maleje z wiekiem (broszura PZD mówi to o roślinach iglastych wprost). Cięcie w bezlistny pęd zostawia więc martwy kikut na zawsze. Jedyny zabieg formujący, który u sosny działa, polega na skracaniu młodych, jeszcze niewyrośniętych świec — roślina odpowiada na to wytworzeniem pąków i pędów bocznych, czyli zagęszcza się zamiast łysieć. Ściółkuj kompostowaną korą — ale sprawdź, skąd pochodzi Metodyka poleca kompostowaną korę sosnową jako komponent ograniczający rozwój patogenów glebowych i zabezpieczający przed infekcją rośliny szczególnie podatne na fytoftorozę, a sosnę wymienia w tej grupie obok cyprysika i różanecznika. W tym samym zdaniu stawia jednak zastrzeżenie: z korą istnieje ryzyko wprowadzenia opieńki miodowej — grzyba, który występuje pospolicie w lasach i stamtąd trafia do ogrodów, a raz wprowadzony rozchodzi się sznurami grzybni od rośliny do rośliny. Od maja do sierpnia szukaj ogołoconych pędów i brązowych oprzędów Larwy i oprzędy wycinaj i pal, nie kompostuj Metodyka traktuje mechaniczne usuwanie zasiedlonych części jako pełnoprawną metodę ochrony, nie półśrodek: silnie porażone i zasiedlone fragmenty należy wycinać i palić. Na kompoście larwy boreczników i osnui spokojnie dokończą rozwój i wrócą na sosnę w przyszłym roku. Lepkie igły na wierzchołkach pędów — szukaj miodownicy Zanim sięgniesz po preparat — sprawdź, czy nie masz już sprzymierzeńców
Czerwiec	Od kwietnia do czerwca szukaj białego wosku na korze i u nasady igieł Na przełomie maja i czerwca skróć świece — jedyny sposób na zwarty pokrój Sosna nie odbija ze starego drewna: pąki śpiące ma nieliczne, a zdolność do wytwarzania przyrostów z nich maleje z wiekiem (broszura PZD mówi to o roślinach iglastych wprost). Cięcie w bezlistny pęd zostawia więc martwy kikut na zawsze. Jedyny zabieg formujący, który u sosny działa, polega na skracaniu młodych, jeszcze niewyrośniętych świec — roślina odpowiada na to wytworzeniem pąków i pędów bocznych, czyli zagęszcza się zamiast łysieć. Latem co dwa tygodnie oglądaj igły — mozaikowate plamki i przędza Od maja do sierpnia szukaj ogołoconych pędów i brązowych oprzędów Larwy i oprzędy wycinaj i pal, nie kompostuj Metodyka traktuje mechaniczne usuwanie zasiedlonych części jako pełnoprawną metodę ochrony, nie półśrodek: silnie porażone i zasiedlone fragmenty należy wycinać i palić. Na kompoście larwy boreczników i osnui spokojnie dokończą rozwój i wrócą na sosnę w przyszłym roku. Sprawdź wierzchołki pędów — okrągłe otwory z wyciekającą żywicą Lepkie igły na wierzchołkach pędów — szukaj miodownicy 18–21°C i częste deszcze — obejrzyj igły pod kątem rdzy Zanim sięgniesz po preparat — sprawdź, czy nie masz już sprzymierzeńców
Lipiec	Latem co dwa tygodnie oglądaj igły — mozaikowate plamki i przędza Od maja do sierpnia szukaj ogołoconych pędów i brązowych oprzędów Larwy i oprzędy wycinaj i pal, nie kompostuj Metodyka traktuje mechaniczne usuwanie zasiedlonych części jako pełnoprawną metodę ochrony, nie półśrodek: silnie porażone i zasiedlone fragmenty należy wycinać i palić. Na kompoście larwy boreczników i osnui spokojnie dokończą rozwój i wrócą na sosnę w przyszłym roku. Sprawdź wierzchołki pędów — okrągłe otwory z wyciekającą żywicą Lepkie igły na wierzchołkach pędów — szukaj miodownicy 18–21°C i częste deszcze — obejrzyj igły pod kątem rdzy Zanim sięgniesz po preparat — sprawdź, czy nie masz już sprzymierzeńców
Sierpień	Latem co dwa tygodnie oglądaj igły — mozaikowate plamki i przędza Od maja do sierpnia szukaj ogołoconych pędów i brązowych oprzędów Larwy i oprzędy wycinaj i pal, nie kompostuj Metodyka traktuje mechaniczne usuwanie zasiedlonych części jako pełnoprawną metodę ochrony, nie półśrodek: silnie porażone i zasiedlone fragmenty należy wycinać i palić. Na kompoście larwy boreczników i osnui spokojnie dokończą rozwój i wrócą na sosnę w przyszłym roku. Sprawdź wierzchołki pędów — okrągłe otwory z wyciekającą żywicą Zanim sięgniesz po preparat — sprawdź, czy nie masz już sprzymierzeńców
Wrzesień	Sosny balotowane sadź wczesną jesienią albo bardzo wczesną wiosną Metodyka rozdziela dwa przypadki: rośliny z pojemników można sadzić przez cały sezon, ale drzewa balotowane i z gołym korzeniem — wczesną jesienią, żeby zdążyły się ukorzenić przed zimą, albo bardzo wczesną wiosną, zanim przyjdą upały i gleba zacznie wysychać. Sosna z uszkodzoną bryłą korzeniową przyjmuje się źle, bo nie odbuduje korony cięciem. Sprawdź wierzchołki pędów — okrągłe otwory z wyciekającą żywicą
Październik	Sosny balotowane sadź wczesną jesienią albo bardzo wczesną wiosną Metodyka rozdziela dwa przypadki: rośliny z pojemników można sadzić przez cały sezon, ale drzewa balotowane i z gołym korzeniem — wczesną jesienią, żeby zdążyły się ukorzenić przed zimą, albo bardzo wczesną wiosną, zanim przyjdą upały i gleba zacznie wysychać. Sosna z uszkodzoną bryłą korzeniową przyjmuje się źle, bo nie odbuduje korony cięciem. Jesienią zgrab opadłe igły i wynieś chore pędy Metodyka podaje to jednym zdaniem: jesienią wskazane jest zbieranie opadłych liści i ich spalenie, żeby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Na sośnie dotyczy to przede wszystkim rdz — zarodniki zimują na opadłych igłach i wiosną wracają z prądami powietrza na sąsiednie rośliny. Przed zimą przekop glebę wokół nowych nasadzeń i nie zagrabiaj Metodyka wymienia to wśród zasad ograniczających liczebność szkodników: przed zimą przekopać glebę i pozostawić ją bez zagrabiania, a w okresie wegetacji często spulchniać. Przekopana i nierozdrobniona gleba wystawia na powierzchnię zimujące stadia — pędraki, drutowce i rolnice — które wymarzają albo trafiają do ptaków.
Listopad	Zimą przejrzyj dziesięć pędów pod lupą Jesienią zgrab opadłe igły i wynieś chore pędy Metodyka podaje to jednym zdaniem: jesienią wskazane jest zbieranie opadłych liści i ich spalenie, żeby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Na sośnie dotyczy to przede wszystkim rdz — zarodniki zimują na opadłych igłach i wiosną wracają z prądami powietrza na sąsiednie rośliny. Przed zimą przekop glebę wokół nowych nasadzeń i nie zagrabiaj Metodyka wymienia to wśród zasad ograniczających liczebność szkodników: przed zimą przekopać glebę i pozostawić ją bez zagrabiania, a w okresie wegetacji często spulchniać. Przekopana i nierozdrobniona gleba wystawia na powierzchnię zimujące stadia — pędraki, drutowce i rolnice — które wymarzają albo trafiają do ptaków.
Grudzień	Zimą przejrzyj dziesięć pędów pod lupą

Zależne od pogody i obserwacji

Przy zakupie obejrzyj bryłę korzeniową i pędy Metodyka poświęca temu osobny podrozdział: to najtańszy moment, żeby nie wpuścić na działkę czerwców, przędziorków i ochojników, a przede wszystkim fytoftorozy, na którą sosna jest wymieniona jako gatunek szczególnie podatny. Choroba korzeni kupiona razem z rośliną zostaje w ziemi na lata.
Przed sadzeniem przekop ziemię i poszukaj pędraków Metodyka zaleca sprawdzenie gleby przed posadzeniem roślin wprost: drutowce, pędraki, rolnice i larwy opuchlaków mają kilkuletni cykl rozwojowy, więc zostawione bez działania będą zagrażać sośnie przez kolejne sezony. Najliczniej występują na glebach lekkich i przy zachwaszczeniu perzem — czyli dokładnie tam, gdzie sosna rośnie najlepiej.
Świeżo posadzoną sosnę osłoń białą agrowłókniną, gdy przyjdzie upał Metodyka podaje to jako standardowe postępowanie po sadzeniu: przy bardzo intensywnej operacji słonecznej i wysokiej temperaturze rośliny nakrywa się na kilka dni białą agrowłókniną ograniczającą transpirację. Świeżo posadzona sosna nie ma jeszcze korzeni w nowej ziemi, więc traci wodę szybciej, niż potrafi ją pobrać — objawem jest szarzenie i brązowienie igieł, którego już się nie cofnie.
Przez pierwsze dwa lata podlewaj sosnę mimo jej odporności na suszę Dorosła sosna znosi suszę — atlas podaje to zgodnie dla sosny pospolitej, górskiej i czarnej, a sosnę czarną określa wręcz jako bardzo wytrzymałą. Ale ta odporność bierze się z głębokiego systemu korzeniowego, którego świeżo posadzona roślina jeszcze nie ma. Przez pierwsze dwa sezony sosna jest tak samo wrażliwa na przesuszenie, jak każdy inny nowo posadzony krzew.
Długa susza z upałem — podlej sosny w donicach i te posadzone w tym roku
W suszy zmyj przędziorki silnym strumieniem wody
Chore i suche pędy wycinaj poniżej nekrozy, nad silnym bocznym odgałęzieniem Metodyka podaje tę instrukcję dosłownie jako podstawowy zabieg po stwierdzeniu choroby albo szkodnika: wycinać i palić silnie porażone pędy, a obumarłe usuwać poniżej miejsca nekrozy, nad silnym bocznym odgałęzieniem. Cięcie w samej nekrozie zostawia grzybnię w roślinie, a cięcie w zdrowe drewno bez bocznego odgałęzienia zostawia kikut, który u sosny już nie odbije.
Parna, wilgotna pogoda — sprawdź dolne, zacienione gałęzie
Sosna z żółknącymi igłami po mokrym sezonie — sprawdź podstawę pnia

Choroby

Rdza wejmutkowo-porzeczkowa Cronartium ribicola — Rdza dwudomowa, wymieniona w metodyce jako choroba sosny. Wiosną na pędach sosny pojawiają się żółte, wzniesione skupienia zarodnikowania (ecja), które zakażają drugiego gospodarza — porzeczkę czarną; na igłach formują się kolumnowe wzniesienia z licznymi zarodnikami. Grzybnia w pędzie jest wieloletnia, więc te same miejsca odzywają się rok po roku, a silnie porażone pędy zasychają. Na porzeczce objaw wygląda inaczej: chlorotyczne, potem brunatne plamki na górnej stronie liści i pomarańczowo-rdzawe skupiska zarodników od spodu.
Rdza pęcherzykowata igieł sosny Coleosporium tussilaginis — Metodyka wymienia tę rdzę w tabeli chorób roślin iglastych, podając sprawcę i żywiciela (sosna), bez osobnego opisu objawów. Ogólny obraz rdz z tej samej metodyki: na igłach sosny formują się kolumnowe, wzniesione skupienia z licznymi zarodnikami (u tego gatunku białawe lub pomarańczowe pęcherzyki), a silnie porażone igły żółkną i przedwcześnie opadają. Grzyb jest dwudomowy — drugim żywicielem są rośliny zielne, przede wszystkim podbiał.
Rdza piwonii i sosny Cronartium flaccidum — Metodyka wymienia tę chorobę w tabeli rdz bylin, podając sprawcę i żywicieli (piwonia, nasturcja większa) — sosny nie ma w kolumnie żywicieli, choć jest w nazwie choroby i jest drugim gospodarzem sprawcy. Ogólny obraz z tej samej metodyki: na górnej stronie liści byliny liczne, okrągłe, żółte lub pomarańczowe plamy, a od spodu pomarańczowe lub ciemnobrązowe, wypukłe skupienia zarodników; na igłach sosny formują się kolumnowe wzniesienia z licznymi zarodnikami.
Rdza dzwonka i sosny Coleosporium campanulae, Puccinia campanulae — Choroba wymieniona w metodyce w tabeli rdz bylin, ze sprawcą i żywicielem (dzwonek ogrodowy); sosna występuje wyłącznie w nazwie choroby jako drugi gospodarz. Objawy na dzwonku odpowiadają ogólnemu obrazowi rdz: żółte lub pomarańczowe plamy na górnej stronie liści i wypukłe skupienia zarodników od spodu. Na sośnie — kolumnowe wzniesienia z zarodnikami na igłach.
Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pnia i korzeni) Phytophthora plurivora, Phytophthora spp. — Metodyka wymienia sosnę wśród roślin szczególnie podatnych na fytoftorozę (obok cyprysika i różanecznika), a Phytophthora plurivora opisuje jako patogena wielu gatunków bylin oraz roślin iglastych i liściastych, „w tym sosny”. Objawy zaczynają się na części pędów, które szarzeją lub brązowieją, po czym choroba obejmuje całą roślinę. U nasady, po niewielkim usunięciu kory, widać brązową zgniliznę rozszerzającą się nawet do 20 cm nad podłożem oraz na korzenie. Porażone rośliny obumierają.
Opieńkowa zgnilizna korzeni Armillaria mellea — Metodyka wskazuje, że opieńka występuje tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub przykrywa się nią powierzchnię wokół roślin, i że poraża głównie rośliny iglaste. Pierwsze symptomy to zahamowanie wzrostu, przejaśnienie pędów, żółknięcie i brązowienie, a końcowym etapem zamieranie rośliny. U nasady pędów kora pęka i odchodzi od drewna, a po jej odchyleniu widać białawą grzybnię. W glebie grzyb tworzy sznury grzybniowe (ryzomorfy) przerastające kolejno od rośliny do rośliny — w nasadzeniach widać to jako stopniowe zamieranie sąsiadujących roślin.
Szara pleśń Botrytis cinerea — Metodyka opisuje szarą pleśń jako chorobę występującą praktycznie na wszystkich gatunkach roślin uprawianych w niekorzystnych warunkach, w tym na krzewach iglastych. Na porażonych częściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania. W korzystnych warunkach na powierzchni plam pojawia się obfity, szary, pylący nalot zarodników — objaw rozstrzygający. Na obumarłych tkankach powstają czarne, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.
Zgorzel zgnilakowa Pythium ultimum, także Botrytis cinerea, Fusarium avenaceum, F. culmorum, Rhizoctonia solani — Choroba siewek i sadzonek roślin zielnych i zdrewniałych, niekiedy także starszych roślin. Na sośnie dotyczy wyłącznie wysiewu z nasion i pierwszych tygodni po posadzeniu ukorzenionej sadzonki: siewki brązowieją u podstawy, przewężają się i przewracają, a korzenie gniją.
Zamieranie pędów sosny Sphaeropsis sapinea — Atlas roślin wymienia tę chorobę wprost przy sośnie czarnej: „może być atakowana przez chorobę zamierania pędów sosny wywoływaną przez grzyba Sphaeropsis sapinea”. Źródło nie podaje opisu objawów ani warunków infekcji — poza samą nazwą sprawcy i wskazaniem żywiciela nie ma tu nic więcej i celowo niczego nie dopisano.

Szkodniki

Przędziorek sosnowiec Oligonychus ununguis — Roztocz wysysający soki z igieł sosny i świerka. Na igłach mozaikowate, żółte, drobne plamki; z czasem igły szarzeją i opadają, a pędy oplata delikatna przędza. Rozwój przyspiesza przy suchej i gorącej pogodzie, dlatego szkody kumulują się w drugiej połowie lata.
Ochojnik sosnowy Pineus pini — Mszyca z rodziny ochojnikowatych, występująca powszechnie na sosnach dwuigielnych: pospolitej, górskiej (kosodrzewinie) i czarnej. Żeruje u nasady igieł, rzadziej na młodych pędach, pod osłoną białej wydzieliny woskowej; igły załamują się i przedwcześnie opadają. Na korze pni i pędów widoczna biała, wełnista wydzielina. W ciągu roku rozwija 3–4 pokolenia.
Ochojnik wejmutkowy — Zasiedla sosny pięcioigielne — wejmutkę i sosnę ościstą — w każdym wieku. Żeruje na gładkiej korze młodych pni i starszych gałęzi oraz na igłach starszych niż dwuletnie, od strony zacienionej (północnej i południowo-wschodniej), głównie na wysokości około 1 m. Kora zasiedlonych drzew pęka, co otwiera drogę patogenom; igły załamują się i opadają, wzrost drzew jest zahamowany. Pędy i pnie pokrywa woskowa wydzielina.
Ochojnik limbowy Pineus cembrae — Ochojnik dwudomowy: żywicielem pierwotnym są sosny pięcioigielne (limba, limba odmiany syberyjskiej, sosna koreańska, sosna drobnokwiatowa), wtórnym — świerki. Uszkadza igły, zaczynając od ich podstawy i posuwając się do połowy długości; igły jaśnieją, a ich końce brązowieją i zamierają. Zimujące larwy są ciemnobrązowe, osobniki uskrzydlone brązowoczerwone.
Ochojnik świerkowo-sosnowy — Ochojnik dwudomowy: żywicielem pierwotnym są świerk kaukaski i świerk ajański, wtórnym — sosna pospolita i sosna górska. Objawy widać na świerku (podłużne, owalne, wielokomorowe galasy na wierzchołkach pędów, poprzerastane igłami); na sosnę przelatują dojrzałe, uskrzydlone nimfy uwalniane z otwartych galasów. Dla sosny to szkodnik przygodny — sygnalizuje jednak, że w sąsiedztwie rośnie zasiedlony świerk.
Miodownica pędowososnowa Cinara pinea — Duża mszyca z rodziny miodownicowatych, żerująca na sośnie kosodrzewinie, czarnej i pospolitej. Igły na pędach wierzchołkowych pokrywa lepka substancja — rosa miodowa — po czym żółkną i opadają. Na rosie miodowej rozwijają się grzyby sadzakowe dające czarny nalot, który psuje wygląd rośliny, ale sam jej nie poraża.
Borecznik rudy Neodiprion sertifer — Błonkówka z rodziny borecznikowatych. Larwy żerują gromadnie i ogołacają pędy z igieł — metodyka opisuje objaw jednym zdaniem: „pędy pozbawione igieł”, na sośnie kosodrzewinie. Roślina odbuduje ulistnienie dopiero z nowych przyrostów, więc ogołocone pędy zostają nieestetyczne przez cały sezon.
Osnuja sadzonkowa Acantholyda hieroglyphica — Błonkówka z rodziny osnujowatych, żerująca na sośnie pospolitej, czarnej, limbie i wejmutce. Objaw jest jednoznaczny: na pojedynczych pędach pojawiają się brązowawe oprzędy, a powyżej pęd jest ogołocony z igieł. Uszkodzenia dotyczą zwykle pojedynczych pędów, więc szkoda jest przede wszystkim estetyczna.
Zwójka sosnóweczka Rhyacionia buoliana — Motyl z rodziny zwójkowatych. Gąsienice żerują wewnątrz najmłodszych pędów, przez co pędy zasychają i wyginają się kolankowato — objaw podany w metodyce dla sosny kosodrzewiny. Zniekształcenie zostaje na trwałe, bo sosna nie odtworzy prostego pędu z pąka śpiącego.
Cetyniec większy Tomicus piniperda — Chrząszcz z rodziny kornikowatych, atakujący sosnę pospolitą i świerka. W korze pędów wierzchołkowych i bocznych wygryza okrągłe otwory, z których wycieka żywica, tworząc charakterystyczny lejek. Zasiedla przede wszystkim drzewa osłabione, więc jego pojawienie się jest sygnałem, że sosna ma inny, głębszy problem.
Pędraki (larwy chrabąszczowatych) Scarabaeidae — Larwy chrząszczy z rodziny poświętnikowatych: ciało grube, pałąkowato zgięte, z silnymi nogami tułowiowymi i brązową głową. Żerują na korzeniach, przez co młode sosny więdną i zamierają, a rany w korzeniach otwierają drogę patogenom glebowym. Metodyka wymienia je razem z drutowcami, rolnicami i larwami opuchlaków jako szkodniki o kilkuletnim cyklu rozwojowym, najliczniejsze na glebach lekkich i przy zachwaszczeniu perzem — czyli w warunkach typowych dla stanowisk sosnowych.

Odmiany

Odmiany dziedziczą zalecenia po gatunku; różnią się pokrojem, barwą i wysokością.

Sosna 'Gaelle Brégeon' Pinus 'Gaelle Brégeon'
Sosna 'Marie Brégeon' Pinus 'Marie Brégeon'