Szpinak

Spinacia oleracea warzywo

Co zrobić we wrześniu

Od czerwca sprawdzaj liście na gąsienice błyszczki
Od maja do września pilnuj rolnic i zastaw przynęty
Po zbiorze usuń resztki i przykryj glebę Prawie wszystkie ważne choroby szpinaku zimują w resztkach roślinnych: mączniak rzekomy w postaci strzępek i oospor, szara pleśń jako grzybnia i sklerocja, zgnilizna twardzikowa jako sklerocja, antraknoza i alternarioza w resztkach i na odmianach ozimych. Metodyka nazywa usuwanie resztek pożniwnych podstawowym warunkiem zapobiegawczym.

Kalendarz zabiegów

Styczeń	Okryj szpinak zimujący na okres mrozów Szpinak z siewu wrześniowo-październikowego zimuje w gruncie i daje zbiór już w kwietniu, ale tylko wtedy, gdy przed mrozami zdąży wytworzyć 3–4 liście. Okrycie chroni rozety i pozwala im ruszyć wcześniej wiosną.
Luty	Okryj szpinak zimujący na okres mrozów Szpinak z siewu wrześniowo-październikowego zimuje w gruncie i daje zbiór już w kwietniu, ale tylko wtedy, gdy przed mrozami zdąży wytworzyć 3–4 liście. Okrycie chroni rozety i pozwala im ruszyć wcześniej wiosną.
Marzec	Sprawdź przedplon i zaplanuj przerwę w uprawie Szpinak dzieli choroby i szkodniki z burakiem, bo należy do tej samej rodziny botanicznej. Uprawa po buraku, po sałacie, po szczawiu albo po sobie samym sprowadza na grządkę mączniaka rzekomego, śmietkę ćwiklankę i mątwika burakowego. Metodyka podaje też twardą zasadę: jeśli na grządce wystąpiła antraknoza lub alternarioza szpinaku, trzeba zrobić co najmniej 4 lata przerwy. Wybierz jasne, przewiewne miejsce z dala od buraków Metodyka wskazuje lokalizację grządki jako jeden z najważniejszych czynników ograniczania chorób. W miejscach zacienionych, otoczonych krzewami i drzewami albo blisko wody i łąk rano długo utrzymują się mgły, a długotrwałe zwilżenie liści to główny wyzwalacz infekcji mączniaka rzekomego i szarej pleśni. Z drugiej strony szpinak jest wrażliwy na silny wiatr, który wysusza glebę. Sprawdź odczyn gleby i nie wapnuj tuż przed siewem Szpinak jest jedną z niewielu roślin warzywnych, która źle znosi świeże wapnowanie — metodyka wprost odradza gleby świeżo wapnowane. Jednocześnie nie toleruje gleb kwaśnych. Do tego jest bardzo wrażliwy na niedobór manganu i molibdenu, a te niedobory pojawiają się właśnie na glebach świeżo zwapnowanych, lekkich i podczas suszy. Przy historii mątwika pobierz próbę gleby Przed siewem zrób odkrywkę glebową na rolnice Wysiej szpinak w wilgotną glebę, partiami co kilka dni Metodyka ostrzega, że susza tuż po siewie jest dla szpinaku groźniejsza niż w innych momentach: nasiona wolno i słabo kiełkują, wschody są nierówne, a siewki gorzej rosną i wcześniej przegrywają z chwastami. Siew partiami daje z kolei ciągły zbiór zamiast jednego wysypu, po którym cała reszta wybija w pędy. Przykryj wiosenny siew folią perforowaną Metodyka podaje konkretny zysk: okrycie zagonu folią perforowaną przyspiesza zbiór o 7–10 dni, a plon może być o około 20% wyższy. Przy szpinaku, który ściga się z terminem wybijania w pędy, te 7–10 dni to realna różnica w jakości liści. Okryj szpinak zimujący na okres mrozów Szpinak z siewu wrześniowo-październikowego zimuje w gruncie i daje zbiór już w kwietniu, ale tylko wtedy, gdy przed mrozami zdąży wytworzyć 3–4 liście. Okrycie chroni rozety i pozwala im ruszyć wcześniej wiosną.
Kwiecień	Wysiej szpinak w wilgotną glebę, partiami co kilka dni Metodyka ostrzega, że susza tuż po siewie jest dla szpinaku groźniejsza niż w innych momentach: nasiona wolno i słabo kiełkują, wschody są nierówne, a siewki gorzej rosną i wcześniej przegrywają z chwastami. Siew partiami daje z kolei ciągły zbiór zamiast jednego wysypu, po którym cała reszta wybija w pędy. Przykryj wiosenny siew folią perforowaną Metodyka podaje konkretny zysk: okrycie zagonu folią perforowaną przyspiesza zbiór o 7–10 dni, a plon może być o około 20% wyższy. Przy szpinaku, który ściga się z terminem wybijania w pędy, te 7–10 dni to realna różnica w jakości liści. Zdejmij folię po 3–4 tygodniach, w pochmurny dzień Pod folią panuje inna temperatura i wilgotność niż na zewnątrz. Metodyka wprost zaleca zdejmowanie osłony w dzień pochmurny — rośliny doznają wtedy najmniejszego szoku termicznego i wilgotnościowego. Zdjęcie folii w słoneczne południe potrafi poparzyć liście. Trzymaj grządkę czystą od wschodów do zakrycia międzyrzędzi Metodyka podaje dla szpinaku bardzo konkretne okno, tak zwany wymagany okres wolny od chwastów: od 5–7 dni po wschodach do momentu, gdy liście szpinaku zakryją międzyrzędzia. W tym czasie chwasty robią największe szkody. Ale chwasty to nie tylko konkurencja: chwasty komosowate są żywicielami tarczyków i mączniaka rzekomego, kwitnące chwasty wabią motyle rolnic i błyszczki jarzynówki jako źródło nektaru, a gęste zachwaszczenie podnosi wilgotność wokół roślin i napędza szarą pleśń. Podlewaj pod korzeń, rano, i nie dopuść do suszy Niedobór wody to przy szpinaku problem podwójny: liście robią się skórzaste i niesmaczne, a roślina przedwcześnie wybija w pędy kwiatostanowe i traci wartość konsumpcyjną. Metodyka zaleca 2–3 nawodnienia w jednym cyklu uprawy, dawkami około 20–25 mm, w okresie po siewie i podczas intensywnego przyrostu masy liściowej. Jednocześnie wskazuje fertygację i linie kroplujące jako sposób ograniczania szarej pleśni i mączniaka rzekomego — moczenie liści robi dokładnie odwrotnie. Co tydzień zaglądaj pod liście — mszyca burakowa Usuwaj rośliny z mozaiką i zniekształconymi liśćmi Po deszczu sprawdź grządkę na ślimaki Ślimaki zeskrobują tkankę liścia i wygryzają dziury, a przy dużej liczebności powodują całkowity gołożer. Żerują w nocy, więc w dzień zobaczysz tylko efekt i ślady śluzu. Metodyka wskazuje, że najbardziej zagrożone są rośliny od strony rowów, miedz i nieużytków oraz że ślimaków jest więcej tam, gdzie stosowano nawozy zielone i przyorano resztki roślinne. Chłodno i wilgotno — alert na mączniaka rzekomego
Maj	Zdejmij folię po 3–4 tygodniach, w pochmurny dzień Pod folią panuje inna temperatura i wilgotność niż na zewnątrz. Metodyka wprost zaleca zdejmowanie osłony w dzień pochmurny — rośliny doznają wtedy najmniejszego szoku termicznego i wilgotnościowego. Zdjęcie folii w słoneczne południe potrafi poparzyć liście. Trzymaj grządkę czystą od wschodów do zakrycia międzyrzędzi Metodyka podaje dla szpinaku bardzo konkretne okno, tak zwany wymagany okres wolny od chwastów: od 5–7 dni po wschodach do momentu, gdy liście szpinaku zakryją międzyrzędzia. W tym czasie chwasty robią największe szkody. Ale chwasty to nie tylko konkurencja: chwasty komosowate są żywicielami tarczyków i mączniaka rzekomego, kwitnące chwasty wabią motyle rolnic i błyszczki jarzynówki jako źródło nektaru, a gęste zachwaszczenie podnosi wilgotność wokół roślin i napędza szarą pleśń. Co tydzień zaglądaj pod liście — mszyca burakowa Usuwaj rośliny z mozaiką i zniekształconymi liśćmi Maj i czerwiec: szukaj korytarzy w liściach Od maja do września pilnuj rolnic i zastaw przynęty Po deszczu sprawdź grządkę na ślimaki Ślimaki zeskrobują tkankę liścia i wygryzają dziury, a przy dużej liczebności powodują całkowity gołożer. Żerują w nocy, więc w dzień zobaczysz tylko efekt i ślady śluzu. Metodyka wskazuje, że najbardziej zagrożone są rośliny od strony rowów, miedz i nieużytków oraz że ślimaków jest więcej tam, gdzie stosowano nawozy zielone i przyorano resztki roślinne. Chłodno i wilgotno — alert na mączniaka rzekomego Zbieraj w fazie 6–7 liści, rano lub wieczorem Szpinak trzeba zebrać zanim zacznie wybijać w pędy kwiatostanowe — rośliny z pędem są gorzkie, niesmaczne i mają niski poziom witaminy C i karotenu. Metodyka podaje też jasne zasady terminu w ciągu dnia: szpinak zebrany w słońcu bardzo szybko więdnie, a zebrany po deszczu jest kruchy i zagrzewa się.
Czerwiec	Trzymaj grządkę czystą od wschodów do zakrycia międzyrzędzi Metodyka podaje dla szpinaku bardzo konkretne okno, tak zwany wymagany okres wolny od chwastów: od 5–7 dni po wschodach do momentu, gdy liście szpinaku zakryją międzyrzędzia. W tym czasie chwasty robią największe szkody. Ale chwasty to nie tylko konkurencja: chwasty komosowate są żywicielami tarczyków i mączniaka rzekomego, kwitnące chwasty wabią motyle rolnic i błyszczki jarzynówki jako źródło nektaru, a gęste zachwaszczenie podnosi wilgotność wokół roślin i napędza szarą pleśń. Co tydzień zaglądaj pod liście — mszyca burakowa Usuwaj rośliny z mozaiką i zniekształconymi liśćmi Maj i czerwiec: szukaj korytarzy w liściach Od czerwca sprawdzaj liście na gąsienice błyszczki Od maja do września pilnuj rolnic i zastaw przynęty Zbieraj w fazie 6–7 liści, rano lub wieczorem Szpinak trzeba zebrać zanim zacznie wybijać w pędy kwiatostanowe — rośliny z pędem są gorzkie, niesmaczne i mają niski poziom witaminy C i karotenu. Metodyka podaje też jasne zasady terminu w ciągu dnia: szpinak zebrany w słońcu bardzo szybko więdnie, a zebrany po deszczu jest kruchy i zagrzewa się. Po zbiorze usuń resztki i przykryj glebę Prawie wszystkie ważne choroby szpinaku zimują w resztkach roślinnych: mączniak rzekomy w postaci strzępek i oospor, szara pleśń jako grzybnia i sklerocja, zgnilizna twardzikowa jako sklerocja, antraknoza i alternarioza w resztkach i na odmianach ozimych. Metodyka nazywa usuwanie resztek pożniwnych podstawowym warunkiem zapobiegawczym.
Lipiec	Od czerwca sprawdzaj liście na gąsienice błyszczki Od maja do września pilnuj rolnic i zastaw przynęty Po zbiorze usuń resztki i przykryj glebę Prawie wszystkie ważne choroby szpinaku zimują w resztkach roślinnych: mączniak rzekomy w postaci strzępek i oospor, szara pleśń jako grzybnia i sklerocja, zgnilizna twardzikowa jako sklerocja, antraknoza i alternarioza w resztkach i na odmianach ozimych. Metodyka nazywa usuwanie resztek pożniwnych podstawowym warunkiem zapobiegawczym.
Sierpień	Od czerwca sprawdzaj liście na gąsienice błyszczki Od maja do września pilnuj rolnic i zastaw przynęty Po zbiorze usuń resztki i przykryj glebę Prawie wszystkie ważne choroby szpinaku zimują w resztkach roślinnych: mączniak rzekomy w postaci strzępek i oospor, szara pleśń jako grzybnia i sklerocja, zgnilizna twardzikowa jako sklerocja, antraknoza i alternarioza w resztkach i na odmianach ozimych. Metodyka nazywa usuwanie resztek pożniwnych podstawowym warunkiem zapobiegawczym.
Wrzesień	Od czerwca sprawdzaj liście na gąsienice błyszczki Od maja do września pilnuj rolnic i zastaw przynęty Po zbiorze usuń resztki i przykryj glebę Prawie wszystkie ważne choroby szpinaku zimują w resztkach roślinnych: mączniak rzekomy w postaci strzępek i oospor, szara pleśń jako grzybnia i sklerocja, zgnilizna twardzikowa jako sklerocja, antraknoza i alternarioza w resztkach i na odmianach ozimych. Metodyka nazywa usuwanie resztek pożniwnych podstawowym warunkiem zapobiegawczym.
Październik	Po zbiorze usuń resztki i przykryj glebę Prawie wszystkie ważne choroby szpinaku zimują w resztkach roślinnych: mączniak rzekomy w postaci strzępek i oospor, szara pleśń jako grzybnia i sklerocja, zgnilizna twardzikowa jako sklerocja, antraknoza i alternarioza w resztkach i na odmianach ozimych. Metodyka nazywa usuwanie resztek pożniwnych podstawowym warunkiem zapobiegawczym.
Listopad	Okryj szpinak zimujący na okres mrozów Szpinak z siewu wrześniowo-październikowego zimuje w gruncie i daje zbiór już w kwietniu, ale tylko wtedy, gdy przed mrozami zdąży wytworzyć 3–4 liście. Okrycie chroni rozety i pozwala im ruszyć wcześniej wiosną. Po zbiorze usuń resztki i przykryj glebę Prawie wszystkie ważne choroby szpinaku zimują w resztkach roślinnych: mączniak rzekomy w postaci strzępek i oospor, szara pleśń jako grzybnia i sklerocja, zgnilizna twardzikowa jako sklerocja, antraknoza i alternarioza w resztkach i na odmianach ozimych. Metodyka nazywa usuwanie resztek pożniwnych podstawowym warunkiem zapobiegawczym.
Grudzień	Okryj szpinak zimujący na okres mrozów Szpinak z siewu wrześniowo-październikowego zimuje w gruncie i daje zbiór już w kwietniu, ale tylko wtedy, gdy przed mrozami zdąży wytworzyć 3–4 liście. Okrycie chroni rozety i pozwala im ruszyć wcześniej wiosną.

Zależne od pogody i obserwacji

Od pierwszych plam oceniaj porażenie w procentach
Okno pogodowe na zabieg

Choroby

Mączniak rzekomy szpinaku Peronospora farinosa f. sp. spinaciae — Na liścieniach przejaśnienia z delikatnym nalotem zarodnikowania; przy dużej presji liście zwijają się, a siewki zamierają. Na starszych roślinach najpierw żółte plamy, które stopniowo się powiększają i przechodzą w nekrozę. Na dolnej stronie blaszki liściowej, w obrębie plam, widoczny szarofioletowy nalot zarodników. Porażone rośliny zamierają.
Szara pleśń szpinaku Botrytis cinerea (Botryotinia fuckeliana) — Brunatne, gnilne plamy na szyjce korzeniowej i na liściach mających kontakt z glebą. Na plamach szary, aksamitny i pylący nalot grzybni oraz zarodników. W sprzyjających warunkach porażeniu ulegają coraz większe fragmenty liści i rozety, aż roślina zamiera. W porażonych tkankach powstają czarne lub ciemnobrunatne sklerocja różnego kształtu.
Zgnilizna twardzikowa szpinaku Sclerotinia sclerotiorum — Pierwsze objawy na szyjce korzeniowej, u nasady dolnych liści i na liściach stykających się z podłożem: szarobiałe, współśrodkowo strefowane, szybko powiększające się plamy. W ich obrębie biała, przypominająca watę grzybnia, w której z czasem powstają czarne sklerocja. Zainfekowane rośliny więdną, żółkną i zamierają.
Żółtaczka szpinaku (wirus mozaiki ogórka) Cucumber mosaic virus (CMV) — Na początku infekcji cętki na młodych liściach wewnątrz rozety, potem liście żółkną i zamierają; z czasem objawy przechodzą na liście zewnętrzne. Liście zwijają się i marszczą, następnie zamierają. Roślina zakażona w fazie siewki karłowacieje. Karłowatość, żółknięcie, pofałdowanie i obumieranie liści są charakterystyczne — mylące bywa jedynie skrajne niedożywienie roślin.
Antraknoza szpinaku (nekrotyczna plamistość) Colletotrichum dematium f. sp. spinaciae — Na liściach małe, ciemnooliwkowe, wodniste plamy, które powiększają się, przybierają nieregularny kształt i barwę od białej do jasnobrązowej. Objawy potrafią przypominać oparzenia nawozowe. Zmiany łączą się ze sobą, prowadząc do zasychania i obumierania blaszki liściowej. Na ogonkach liściowych podłużne, szarawe nekrozy.
Alternarioza szpinaku Alternaria alternata — Na liściach małe, okrągłe plamy z charakterystycznym koncentrycznym strefowaniem. Z czasem plamy przyjmują nieregularne kształty, ich powierzchnia staje się czarna i wyraźnie odcina się od zdrowej tkanki liścia, obejmując coraz większą część blaszki.
Bielik szpinaku (biała rdza szpinaku) Albugo occidentalis — Na górnej stronie blaszki liściowej małe, żółte, chlorotyczne plamki. Na dolnej stronie liścia kremowo-białe, błyszczące wzniesienia przypominające krosty, o średnicy od 1 do 4 mm. Czasem podobne zmiany pojawiają się też na górnej stronie liścia, w postaci nieregularnych, wydłużonych pierścieni.

Szkodniki

Mszyca burakowa Aphis fabae — Bezskrzydłe dzieworódki i larwy żerują w koloniach na najmłodszych liściach, zniekształcając je i zanieczyszczając wylinkami oraz rosą miodową. Liście zwijają się i marszczą, silnie opanowane rośliny karleją i zamierają. Mszyce są też wektorem wirusów.
Śmietka ćwiklanka Pegomya hyoscyami — Larwy wgryzają się między dolną a górną skórkę liścia i zjadają miękisz, drążąc długie kręte korytarze albo wyjadając tkankę placowo. Miny są początkowo jasnozielone z grudkami odchodów, później brązowieją i zasychają. Silnie uszkodzone liście zamierają.
Rolnice (gąsienice sówkowatych) Agrotis segetum, Agrotis ipsilon, Agrotis exclamationis, Xestia c-nigrum — Młodsze gąsienice żerują na nadziemnych częściach roślin w dzień, starsze w dzień kryją się w glebie do 10 cm i uszkadzają części podziemne, a nocą wychodzą, podgryzają rośliny przy ziemi i wciągają liście do kryjówek. Uszkodzenia mają charakter placowy.
Błyszczka jarzynówka Autographa gamma — Gąsienice wygryzają w liściach duże, nieregularne dziury i zanieczyszczają rośliny odchodami. Gąsienice są zielone, długości 35–40 mm, z sześcioma zielonożółtymi liniami wzdłuż grzbietu i długimi czarnymi włoskami.
Tarczyk mgławy i tarczyk komosowy Cassida nebulosa, Cassida vittata — Larwy i chrząszcze żerują na dolnej stronie liści. Początkowo zeskrobują skórkę wraz z miękiszem, tworząc tak zwane okienka, później wygryzają dziury różnej wielkości, a przy licznym wystąpieniu powodują gołożery.
Ślimaki Gastropoda (m.in. Deroceras agreste, Arion hortensis, Arion rufus, Limax maximus, Cepaea nemoralis) — Zeskrobują tkankę liścia pozostawiając górną skórkę oraz wygryzają dziury, niekiedy powodując całkowity gołożer. Żerują w nocy, w dzień kryją się między liśćmi. O obecności świadczą ślady śluzu na liściach i podłożu.
Mątwik burakowy Heterodera schachtii — Na korzeniach już w czerwcu widoczne są samice w postaci białych kuleczek wielkości łebka od szpilki, które później brunatnieją i tworzą cysty. Roślina broni się, wytwarzając nowe korzenie, przez co powstaje charakterystyczna broda. Rośliny wolniej rosną, zewnętrzne liście żółkną i przedwcześnie zasychają, a rośliny więdną w upalne dni. Występuje placowo.
Drutowce i pędraki Elateridae, Melolonthidae — Larwy żerujące w glebie na korzeniach i podziemnych częściach roślin. Metodyka szpinaku nie opisuje objawów szczegółowo.