Żywotnik (tuja)

Thuja spp. roślina ozdobna

Co zrobić we wrześniu

Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w kwi–paź · z bryłą ziemi w mar, kwi, sie, wrz, paź · zalecenie ogólne dla grupy
Co dwa tygodnie sprawdzaj, czy nie zamierają wierzchołki pędów
Co tydzień szukaj pojedynczych roślin, które odstają od reszty
Od połowy maja sprawdzaj łuski na plamy
Koniec lata, wilgotno powyżej 96% — szara pleśń

Pielęgnacja

Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w kwi–paź · z bryłą ziemi w mar, kwi, sie, wrz, paź · zalecenie ogólne dla grupy

Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.

Kalendarz zabiegów

Styczeń	Zimą przejrzyj zeszłoroczne pędy — tam zimują szkodniki
Luty	Zimą przejrzyj zeszłoroczne pędy — tam zimują szkodniki
Marzec	Sadź tuje w przepuszczalną glebę i tylko zdrowe rośliny Najgroźniejsze choroby żywotnika — fytoftoroza i zgnilizna korzeni — siedzą w ziemi, nie w powietrzu. Poradnik wskazuje wprost, że sprzyja im podłoże o dużej zawartości substancji organicznej i utrzymująca się wysoka wilgotność, a patogen bez rośliny-żywiciela przeżywa w glebie kilka lat. Raz zawleczona do ogrodu fytoftoroza zostaje na lata, więc jedyna skuteczna obrona to nie wpuścić jej z sadzonką. Nowo posadzone tuje podlewaj codziennie przez pierwsze miesiące To najczęstsza przyczyna brązowienia świeżo posadzonych tui — i nie jest to choroba. Poradnik tłumaczy to wprost: przez kilka pierwszych miesięcy system korzeniowy nie jest jeszcze w stanie zaopatrzyć rośliny w wodę, więc gałązki brązowieją mimo pozornie wilgotnej ziemi. Zanim sięgniesz po opryski, sprawdź podlewanie. Wyściółkuj podstawę krzewów — ale uważaj, czym Poradnik wskazuje ściółkowanie jako zabezpieczenie przed nadmiernym parowaniem wody z gleby i sposób na uniknięcie szyszkowania. Uwaga na haczyk: ściółki organiczne o wysokim stosunku węgla do azotu — trociny, zrębki, kora — są wymienione wśród przyczyn NIEDOBORU AZOTU, bo rozkładając się, zabierają azot roślinie. Nawoź według objawów, nie na oko Bardzo wiele przebarwień tui, które wyglądają na chorobę, to niedobory pokarmowe. Poradnik podaje charakterystyczne wzory: przy niedoborze azotu roślina jaśnieje, ma luźny pokrój, a łuski brązowieją i obumierają w DOLNEJ części; przy niedoborze potasu żółknięcie i brązowienie postępuje OD DOŁU KU GÓRZE i widać je najlepiej jesienią i zimą; przy niedoborze żelaza chloroza zaczyna się na WIERZCHOŁKACH pędów. Kierunek, w którym rozchodzi się przebarwienie, jest tu podpowiedzią diagnostyczną. Zimą przejrzyj zeszłoroczne pędy — tam zimują szkodniki Wczesną wiosną oprysk olejowy na jaja zimowe
Kwiecień	Sadź tuje w przepuszczalną glebę i tylko zdrowe rośliny Najgroźniejsze choroby żywotnika — fytoftoroza i zgnilizna korzeni — siedzą w ziemi, nie w powietrzu. Poradnik wskazuje wprost, że sprzyja im podłoże o dużej zawartości substancji organicznej i utrzymująca się wysoka wilgotność, a patogen bez rośliny-żywiciela przeżywa w glebie kilka lat. Raz zawleczona do ogrodu fytoftoroza zostaje na lata, więc jedyna skuteczna obrona to nie wpuścić jej z sadzonką. Nowo posadzone tuje podlewaj codziennie przez pierwsze miesiące To najczęstsza przyczyna brązowienia świeżo posadzonych tui — i nie jest to choroba. Poradnik tłumaczy to wprost: przez kilka pierwszych miesięcy system korzeniowy nie jest jeszcze w stanie zaopatrzyć rośliny w wodę, więc gałązki brązowieją mimo pozornie wilgotnej ziemi. Zanim sięgniesz po opryski, sprawdź podlewanie. Wyściółkuj podstawę krzewów — ale uważaj, czym Poradnik wskazuje ściółkowanie jako zabezpieczenie przed nadmiernym parowaniem wody z gleby i sposób na uniknięcie szyszkowania. Uwaga na haczyk: ściółki organiczne o wysokim stosunku węgla do azotu — trociny, zrębki, kora — są wymienione wśród przyczyn NIEDOBORU AZOTU, bo rozkładając się, zabierają azot roślinie. Nawoź według objawów, nie na oko Bardzo wiele przebarwień tui, które wyglądają na chorobę, to niedobory pokarmowe. Poradnik podaje charakterystyczne wzory: przy niedoborze azotu roślina jaśnieje, ma luźny pokrój, a łuski brązowieją i obumierają w DOLNEJ części; przy niedoborze potasu żółknięcie i brązowienie postępuje OD DOŁU KU GÓRZE i widać je najlepiej jesienią i zimą; przy niedoborze żelaza chloroza zaczyna się na WIERZCHOŁKACH pędów. Kierunek, w którym rozchodzi się przebarwienie, jest tu podpowiedzią diagnostyczną. Wiosną sprawdź igliwie na ślady żerowania opuchlaka
Maj	Sadź tuje w przepuszczalną glebę i tylko zdrowe rośliny Najgroźniejsze choroby żywotnika — fytoftoroza i zgnilizna korzeni — siedzą w ziemi, nie w powietrzu. Poradnik wskazuje wprost, że sprzyja im podłoże o dużej zawartości substancji organicznej i utrzymująca się wysoka wilgotność, a patogen bez rośliny-żywiciela przeżywa w glebie kilka lat. Raz zawleczona do ogrodu fytoftoroza zostaje na lata, więc jedyna skuteczna obrona to nie wpuścić jej z sadzonką. Nowo posadzone tuje podlewaj codziennie przez pierwsze miesiące To najczęstsza przyczyna brązowienia świeżo posadzonych tui — i nie jest to choroba. Poradnik tłumaczy to wprost: przez kilka pierwszych miesięcy system korzeniowy nie jest jeszcze w stanie zaopatrzyć rośliny w wodę, więc gałązki brązowieją mimo pozornie wilgotnej ziemi. Zanim sięgniesz po opryski, sprawdź podlewanie. Od drugiej połowy maja co tydzień sprawdzaj wylęg przędziorka W maju szukaj mszyc na korze pędów i pni — nie na igliwiu Maj–czerwiec: policz tarczki misecznika, zanim złoży jaja Wiosną sprawdź igliwie na ślady żerowania opuchlaka Co dwa tygodnie sprawdzaj, czy nie zamierają wierzchołki pędów Co tydzień szukaj pojedynczych roślin, które odstają od reszty Od połowy maja sprawdzaj łuski na plamy Chłodno i mokro — warunki dla plamistości łusek
Czerwiec	Od drugiej połowy maja co tydzień sprawdzaj wylęg przędziorka Latem co dwa tygodnie pobieraj próbę pędów W maju szukaj mszyc na korze pędów i pni — nie na igliwiu Maj–czerwiec: policz tarczki misecznika, zanim złoży jaja Brązowe końcówki gałązek latem — sprawdź, czy nie ma gąsienic w środku Wiosną sprawdź igliwie na ślady żerowania opuchlaka Co dwa tygodnie sprawdzaj, czy nie zamierają wierzchołki pędów Co tydzień szukaj pojedynczych roślin, które odstają od reszty Od połowy maja sprawdzaj łuski na plamy Chłodno i mokro — warunki dla plamistości łusek
Lipiec	Latem co dwa tygodnie pobieraj próbę pędów Lipiec–sierpień: zabieg w okresie wylęgu larw misecznika Brązowe końcówki gałązek latem — sprawdź, czy nie ma gąsienic w środku Co dwa tygodnie sprawdzaj, czy nie zamierają wierzchołki pędów Co tydzień szukaj pojedynczych roślin, które odstają od reszty Od połowy maja sprawdzaj łuski na plamy
Sierpień	Latem co dwa tygodnie pobieraj próbę pędów Lipiec–sierpień: zabieg w okresie wylęgu larw misecznika Brązowe końcówki gałązek latem — sprawdź, czy nie ma gąsienic w środku Co dwa tygodnie sprawdzaj, czy nie zamierają wierzchołki pędów Co tydzień szukaj pojedynczych roślin, które odstają od reszty Od połowy maja sprawdzaj łuski na plamy
Wrzesień	Co dwa tygodnie sprawdzaj, czy nie zamierają wierzchołki pędów Co tydzień szukaj pojedynczych roślin, które odstają od reszty Od połowy maja sprawdzaj łuski na plamy Koniec lata, wilgotno powyżej 96% — szara pleśń
Październik	Podlej tuje jeszcze jesienią, zanim zamarznie ziemia Poradnik wiąże masowe zawiązywanie szyszek na gałązkach ze stresem suszy i zaleca regularne podlewanie nie tylko w okresach upałów, ale także jesienią. Zimozielony iglak paruje wodę przez całą zimę, a z zamarzniętej gleby nie może jej pobrać — dlatego jesienne napojenie jest tym, co decyduje o wyglądzie krzewu w marcu. Co dwa tygodnie sprawdzaj, czy nie zamierają wierzchołki pędów Co tydzień szukaj pojedynczych roślin, które odstają od reszty Od połowy maja sprawdzaj łuski na plamy Koniec lata, wilgotno powyżej 96% — szara pleśń
Listopad	Podlej tuje jeszcze jesienią, zanim zamarznie ziemia Poradnik wiąże masowe zawiązywanie szyszek na gałązkach ze stresem suszy i zaleca regularne podlewanie nie tylko w okresach upałów, ale także jesienią. Zimozielony iglak paruje wodę przez całą zimę, a z zamarzniętej gleby nie może jej pobrać — dlatego jesienne napojenie jest tym, co decyduje o wyglądzie krzewu w marcu. Co dwa tygodnie sprawdzaj, czy nie zamierają wierzchołki pędów
Grudzień	Zimą przejrzyj zeszłoroczne pędy — tam zimują szkodniki

Zależne od pogody i obserwacji

W suszy podlewaj często, ale umiarkowanie — i nigdy po łuskach Żywotnik jest według poradnika rośliną tylko UMIARKOWANIE odporną na suszę, więc przy niedoborze wody w glebie gałązki brązowieją także na starszych, dawno zadomowionych krzewach. Ale nadmiar wody jest równie groźny: stała wysoka wilgotność gleby daje czerwonawobrązowe przebarwienia, matowe łuski i w efekcie zgniliznę korzeni. Tuja ginie na działce częściej od źle podawanej wody niż od patogenów.
Nie opryskuj nawozem dolistnym w upał Poradnik wymienia uszkodzenia łusek przez nawozy dolistne jako osobne zaburzenie: biorą się z użycia nawozu nie przeznaczonego do tego celu, zbyt wysokiego stężenia roztworu albo z wykonania oprysku przy nadmiernych temperaturach. Objaw łatwo pomylić z chorobą — jasnobrązowe plamy na GÓRNEJ stronie łusek, przy dolnej wciąż zielonej, czasem uschnięte końcówki pędów na kilka milimetrów.
Zanim uznasz brązowienie za chorobę — wyklucz przyczyny niezakaźne Cały osobny rozdział poradnika poświęcono zaburzeniom, które wyglądają jak choroba, a nią nie są. Brązowienie gałązek OD ŚRODKA krzewu to zwykle brak dostępu światła do wewnętrznych pędów — one po prostu przestają fotosyntetyzować i zamierają, i tak ma być. Rude przebarwienie GÓRNEJ strony łusek przy zielonej dolnej to normalne przebarwienie jesienne, które ustępuje wiosną. Żółknięcie w mroźne dni na odsłoniętym, wietrznym stanowisku również mija samo z nadejściem wiosny. Opryskiwanie tego nie ma sensu.
Zabieg na przędziorka tuż po wylęgu larw
Wytnij zamierające pędy — i nie rań przy tym reszty krzewu Grzyby powodujące zamieranie pędów i fuzariozę wchodzą przez rany, a zarodniki roznoszą się na narzędziach, z kroplami rozpryskującej się wody i przez owady. Wycięcie chorego pędu usuwa źródło zarodników, ale wykonane niedbale samo tworzy nowe drogi wejścia — poradnik zaleca wprost, żeby podczas prac pielęgnacyjnych uważać, aby nie ranić pędów.
Usuń zamarłą tuję i odkaź miejsce po niej Patogeny korzeniowe zostają w ziemi. Opieńka tworzy w wierzchniej warstwie gleby brązowe sznury splecionych strzępek, które rozrastają się na odległość WIELU METRÓW, a infekcja przechodzi przez kontakt chorych korzeni ze zdrowymi — czyli dokładnie tak, jak korzenie stykają się w żywopłocie. Fytoftora przeżywa w podłożu kilka lat bez rośliny. Wstawienie nowej tui w to samo miejsce bez odkażenia to zwykle powtórka za rok.

Choroby

Fytoftoroza żywotnika Phytophthora cinnamomi, P. cryptogea, P. plurivora — Pojedyncze rośliny w nasadzeniu zamierają, podczas gdy sąsiednie są zdrowe. Łuski zmieniają barwę na jasnozieloną, żółkną, brązowieją i obumierają. Przy podstawie pędu brązowa nekroza rozprzestrzeniająca się do góry, najlepiej widoczna na drewnie po zsunięciu zewnętrznych tkanek kory. System korzeniowy słabo rozwinięty, korzenie zbrązowiałe, obumarłe, przy pociągnięciu łatwo się rozpadają.
Opieńkowa zgnilizna korzeni Armillaria mellea — Pojedyncze rośliny, zwykle dwuletnie i starsze, rosną wolniej i stopniowo obumierają. Łuski tracą naturalną barwę i połysk, matowieją, żółkną i brązowieją. Kora przy podstawie pędu brązowieje i pęka podłużnie, odsłaniając drewno; bardzo często kora nie przylega do drewna, tylko tworzy się między nimi charakterystyczna poduszka powietrzna. Po zdjęciu kory widać płatowatą, zwartą, białą grzybnię. Na powierzchni korzeni czarne sznury grzybni (ryzomorfy).
Plamistość łusek Didymascella thujina — Pierwsze objawy pojawiają się w połowie maja. Na górnej stronie łusek jasnożółte, później brązowe, zlewające się ze sobą plamy; tkanki wokół plam żółkną. Na powierzchni obumarłych tkanek formowane są czarne skupienia zarodnikowania. Jeśli plamy pojawią się na łuskach osadzonych na pędzie, dochodzi do charakterystycznego „obrączkowania pędów” — fragment pędu jest pozbawiony tkanek kory.
Zamieranie pędów Pestalotiopsis funerea — Poczynając od wierzchołka łuski brązowieją i obumierają, a nekroza rozprzestrzenia się w dół pędu. Gdy nekrotyczna plama wystąpi u nasady tegorocznego pędu, rozwija się na obwodzie i powstaje „obrączkowanie pędu” — brak kory na długości kilku milimetrów z widocznym drewnem; wszystko powyżej obrączki żółknie, brązowieje i obumiera. Grzyb powoduje też brązowienie i zgniliznę korzeni. Nasilenie objawów rośnie w kolejnych latach uprawy.
Fuzarioza pędów Fusarium spp. — Na pojedynczych pędach, na różnej ich wysokości, łuski żółkną, brązowieją i obumierają. Przy podstawie pędu kora brunatnieje, a objawy rozprzestrzeniają się wzdłuż i na obwodzie; na przekroju widoczna jest zgnilizna drewna. Na obumarłych tkankach biały, delikatny nalot grzybni z pomarańczowymi skupieniami zarodnikowania. Kora na chorych pędach zmienia barwę na jasnopopielatą i przy próbie ściągnięcia bardzo łatwo rozpada się pod palcami.
Szara pleśń Botrytis cinerea — Objawy pojawiają się pod koniec lata. Na łuskach w dolnej części pędu wodniste, brązowe plamy, które przy spadku wilgotności powietrza zasychają. Przy wysokiej wilgotności na powierzchni obumarłych tkanek powstaje obfity, szary, pylący nalot zarodnikowania — to objaw rozstrzygający. Na zdrewniałych pędach zrakowacenia prowadzące do obumierania części powyżej.
Zgnilizna korzeni młodych roślin (zgnilizna sadzonek) Pythium spp. — Choroba pojawia się w okresie ukorzeniania lub bezpośrednio po posadzeniu roślin na miejsce stałe. Korzenie brązowieją i ulegają miękkiej zgniliźnie — zewnętrzne, obumarłe tkanki bardzo łatwo oddzielają się od walca osiowego. Od podstawy pędu ku górze przesuwa się brązowa lub czarna zgnilizna; porażone rośliny żółkną, brązowieją i zamierają, starsze mają zahamowany wzrost. Na powierzchni obumarłych tkanek bywa widoczna delikatna, biała grzybnia.

Szkodniki

Przędziorek sosnowiec Oligonychus ununguis — W miejscach żerowania widoczne żółtawe, mozaikowate, drobne plamy na łuskach. Przy dużym zagęszczeniu form ruchomych łuski całkowicie żółkną, a z czasem brązowieją. Zasiedla różne iglaki, w tym żywotniki. W ciągu roku rozwija do pięciu pokoleń; jedno pokolenie (jajo → larwa → dwie nimfy → osobnik dorosły) trwa 15–25 dni.
Miodownica żywotnikowa Cinara (Cupressobium) cupressi — Występuje powszechnie na żywotniku zachodnim. Larwy i samice żerują w niedużych koloniach na korze, na dolnej stronie 2- i 3-letnich pędów oraz na pniach. Skutkiem jest zahamowanie wzrostu, przebarwienie łuskowatych igieł, a z czasem częściowe lub całkowite zasychanie krzewów. Mszyce wydalają rosę miodową, na której rozwijają się grzyby sadzakowe; kolonie odwiedzane są przez mrówki.
Miodownica cyprysikowa Cinara (Cupressobium) tujafilina — Występuje na żywotniku wschodnim. Brunatnienie łuskowatych igieł, z czasem zasychanie całych gałęzi, ograniczony wzrost pędów, rosa miodowa na pędach i igłach. Rozwija do 9 pokoleń w roku, jedno pokolenie w 27 dni; samice pierwszego pokolenia rodzą po około 50 larw. Latem mszyce przebywają na pędach w dolnej części krzewów.
Misecznik tujowiec Parthenolecanium fletcheri — Występuje pospolicie na żywotniku zachodnim. Przebarwienia na pędach i łuskach, zasychanie pędów, ograniczenie wzrostu krzewów, rosa miodowa pokrywana czarnym nalotem grzybów sadzakowych. Dojrzała samica jest owalna, silnie wypukła, długości 2–3,5 mm i szerokości 1,5–2,5 mm, ciemno- lub jasnobrązowa do żółtej; tarczka młodej samicy jest płaska i jasnobrązowa. Jedno pokolenie w roku.
Licinek tujowiaczek Argyresthia (Blastotere) thuiella — Występuje na żywotniku zachodnim i cyprysiku Lawsona. Brązowienie i zamieranie wierzchołków pędów; gąsienice żerują wewnątrz łuskowatych igieł pędów wierzchołkowych. Gąsienica ma 5–6 mm, jest brązowozielona, z czarną głową i tarczką karkową. Motyle o rozpiętości skrzydeł 5–7 mm, jasnoszare z ciemnobrązowymi i czerwonymi plamami. Jedno pokolenie w roku; zimują larwy 4. i 5. stadium ukryte wewnątrz pędów wierzchołkowych.
Opuchlak owalny Otiorhynchus (Pendragon) ovatus — Występuje dość często na roślinach liściastych, rzadziej na iglakach; w szkółkach obserwowany na żywotniku zachodnim. Chrząszcze (owalne, 5–5,5 mm, czarne lub czerwonawobrązowe, pokryte żółtawymi włoskami) żerują na igłach i pędach, osłabiając młode rośliny. Larwy — beznogie, ok. 6 mm, żółtawobiałe z brązową głową — ogryzają korę na korzeniach albo zjadają korzenie w całości, powodując zamieranie roślin. Jedno pokolenie w roku.