Bodziszek czerwony
Geranium sanguineum bylina
Inne nazwy: Bodziszek krwisty
Co zrobić w październiku
- Gdy liście zaschną, zetnij kępę i wynieś resztki Ścinanie zeschniętych pędów po okresie wegetacji to jeden z podstawowych zabiegów przy bylinach. Przy bodziszku ma dodatkowe uzasadnienie ochroniarskie: patogeny powodujące plamistość liści i septoriozę zimują na resztkach roślinnych — piknidia i zarodniki septoriozy przezimowują właśnie w podłożu, na opadłych liściach — a metodyka zaleca jesienne zbieranie liści po to, żeby nie dopuścić do przezimowania grzybów chorobotwórczych. Zwarty kobierzec bodziszka zatrzymuje własne zaschnięte liście przy ziemi, więc bez tego zabiegu wiosenne infekcje startują dokładnie z miejsca, w którym rosną nowe liście.
- Raz na dwa tygodnie rozgarnij kępę i obejrzyj liście
Pielęgnacja
- Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w kwi–maj
- Siew Wysiew pod osłony
- Cięcie Zaraz po kwitnieniu (cze–lip)
- Nawożenie Nie wymaga nawożenia
- Zimowla Mrozoodporna — okrycia nie wymaga
- Podlewanie Umiarkowane
Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.
Wymagania
| Stanowisko | słońce, półcień |
|---|---|
| Wysokość | 15 cm–40 cm |
| Szerokość | 30 cm–61 cm |
| Kwitnienie | maj–wrz |
| Kolor kwiatów | purpurowy, różowy |
| Gleba | przepuszczalna, kamienista |
| Wilgotność | sucha |
| Odczyn | obojętna, zasadowa |
| Mrozoodporność | w pełni mrozoodporna · strefa 3+ |
| Pokrój | bylina zielna |
| Zastosowanie | okrywowa, rabata, skalniak |
Kalendarz zabiegów
Zabiegi opisane dla rodzaju — wybrane te, które dotyczą także tego gatunku i odmiany.
| Luty |
|
|---|---|
| Marzec |
|
| Kwiecień |
|
| Maj |
|
| Czerwiec |
|
| Lipiec |
|
| Sierpień |
|
| Wrzesień |
|
| Październik |
|
| Listopad |
|
Zależne od pogody i obserwacji
- Długa susza — dopiero teraz zadomowiona kępa potrzebuje wody Zadomowionego bodziszka nie podlewa się rutynowo i to jest jedna z głównych przyczyn, dla których warto go mieć na działce. Reaguj dopiero na suszę naprawdę długą — przy krótszej przerwie w opadach kępa poradzi sobie sama, a nadgorliwe podlewanie robi więcej szkody niż pożytku, bo utrzymuje wilgoć wewnątrz zwartego kobierca. Sygnałem realnego niedoboru wody jest, zgodnie z metodyką, brązowienie i zasychanie brzegów liści.
- Tylko rośliny posadzone późną jesienią okryj przed mrozem Zadomowiony bodziszek jest w polskich warunkach byliną w pełni zimującą i nie wymaga okrywania — dlatego w tym rekordzie nie ma corocznego zabiegu zimowego. Wyjątek jest jeden i wynika wprost ze źródła: rośliny zakupione i posadzone późną jesienią trzeba koniecznie zabezpieczyć przed mrozem, bo nie zdążyły się ukorzenić i mróz wypycha je z gleby razem z bryłą. Metodyka dodaje, że nowo posadzone rośliny są w ogóle najbardziej narażone na niekorzystne warunki zimowe.
- Upał i długo bez deszczu — sprawdź spody liści na przędziorka
- Poplamiony liść wyszczypnij od razu Przy roślinie, której praktycznie nie da się opryskać, bo kwitnie od maja do września i jest oblegana przez zapylacze, usuwanie porażonych części jest najskuteczniejszym narzędziem, jakie masz. Metodyka stawia sprawę wprost: po stwierdzeniu chorób lub szkodników należy usuwać porażone części roślin, a jesienią zbierać opadłe liście, żeby nie dopuścić do przezimowania grzybów. Każdy zostawiony w kobiercu liść z plamami produkuje zarodniki dla sąsiednich — a w zwartej okrywie sąsiedni liść jest o centymetr dalej.
- 15–20°C, wilgotno i mokre liście — warunki dla mączniaka rzekomego
- 20–24°C i deszcz — optimum dla plamistości liści bodziszka
Choroby
- Mączniak rzekomy bodziszka Peronospora geranii — Metodyka podaje dla tej choroby sprawcę i żywiciela, natomiast opis objawów jest wspólny dla całej grupy mączniaków rzekomych i różni się w zależności od gatunku rośliny: na górnej stronie liści pojawiają się przebarwienia i plamy — żółte, chlorotyczne, u niektórych żywicieli czerwieniejące — a w miejscu plam, po spodniej stronie liścia, widoczny jest obfity, jasny nalot zarodników. Silnie porażone liście brązowieją i obumierają, porażone liście szybko opadają, a roślina traci dekoracyjność. Zimuje grzybnia na roślinach.
- Plamistość liści bodziszka Cercospora geranii, Phyllosticta geranii, Ramularia geranii — Na liściach pojawiają się pojedyncze lub liczne jasnobrązowe plamy, szybko się powiększające. Wokół plam może występować ciemniejsza obwódka o szerokości 1–2 mm. W miarę wzrostu blaszek liściowych martwa tkanka w obrębie plam wykrusza się, przez co w liściu powstają dziury. Przy dużym nasileniu choroby liście żółkną, brązowieją i masowo opadają. Na powierzchni obumarłych tkanek pojawiają się zarodniki grzyba: u Phyllosticta w postaci piknidii na powierzchni plam, u Cercospora — na spodniej stronie liści, gdzie przez aparaty szparkowe wyrastają w pęczkach trzonki z zarodnikami konidialnymi.
- Septorioza bodziszka Septoria expansa — Na liściach brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką. Na powierzchni plam znajdują się liczne czarne punkty — piknidia, czyli skupienia zarodników grzyba; to jest cecha, po której odróżnisz septoriozę od pozostałych plamistości. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. W czasie zwilżenia roślin z piknidiów uwalniane są zarodniki konidialne, przenoszone na sąsiednie rośliny z kroplami wody podczas opadów lub podlewania, a także przez owady; grzyb wnika do liści przez aparaty szparkowe. Objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Piknidia i zarodniki zimują na resztkach roślin w podłożu.
- Rdza bodziszka Puccinia spp. — Na górnej stronie liści pojawiają się liczne, okrągłe, żółte lub pomarańczowe plamy, a od spodu, w miejscu plam, tworzą się pomarańczowe lub ciemnobrązowe, wypukłe skupienia zarodników. Porażone liście ulegają deformacji, zasychają i opadają. Metodyka podaje dla rdzy bodziszka wyłącznie sprawcę (Puccinia spp.) i żywiciela — powyższy opis pochodzi z ogólnej charakterystyki rdz (s. 35–36).
- Szara pleśń Botrytis cinerea — Na liściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie zwiększają rozmiary, a na ich powierzchni pojawia się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, zasychają i wykruszają. Zakażenie następuje zwykle przez rany, także te zrobione podczas prac pielęgnacyjnych — u bodziszka realnym momentem ryzyka jest letnie cięcie kępy wykonane przy mokrej pogodzie. Na obumarłych tkankach tworzą się czarne, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.
Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.
Szkodniki
- Psowacz bodziszkowy Protemphytus carpini — Pilarz (błonkówka), którego larwy wygryzają w liściach bodziszka dziury nieregularnego kształtu, a przy silnym żerowaniu zjadają blaszki liściowe prawie w całości, z pozostawieniem samego unerwienia. To jedyny szkodnik, przy którym metodyka wymienia bodziszka jako jedynego żywiciela (tab. 14a, s. 87). Larwy błonkówek mają ciało segmentowane zaopatrzone w 10–11 par nóg — po tym odróżnisz je od gąsienic motyli. Uszkodzenia bywają mylone ze śladami żerowania ślimaków, ale larwy pilarza nie zostawiają błyszczących śladów zaschniętego śluzu.
- Przędziorek chmielowiec Tetranychus urticae — Roztocz wysysający sok z liści. Objawem jest mozaikowate przebarwianie górnej strony liści na żółto — bodziszek wymieniony w metodyce z nazwy wśród żywicieli, obok tawuły japońskiej, jasnoty, pierwiosnka, tojeści i błonczatki (tab. 5, s. 60). Ciało samic owalne, długości 0,3–0,8 mm, barwy żółtej z brązowymi plamami, zielonej, żółtej, pomarańczowej lub czerwonawej w zależności od gatunku; samce nieco mniejsze, ze zwężonym końcem odwłoka. Osobniki dorosłe mają 4 pary odnóży, larwy 3 pary. Przy silnym uszkodzeniu liście nie są w stanie się zregenerować.
- Węgorek chryzantemowiec Aphelenchoides ritzemabosi — Nicień żerujący i rozmnażający się wewnątrz liści i pąków kwiatowych roślin zielnych i krzewów. Objawy: zahamowany wzrost pędu głównego i rozwój pąków kwiatowych oraz ciemne, prawie czarne plamy na liściach pomiędzy nerwami — plamy zatrzymują się na nerwach i to odróżnia je od plamistości grzybowych. Metodyka wymienia „bodziszek wielkokwiatowy” (Geranium ibericum var. platypetalum) wśród licznych bylin-żywicieli (tab. 5, s. 60). Samica ma ciało nitkowate, długości 0,7–1,2 mm, bezbarwne, z głową wyraźnie wyodrębnioną od reszty ciała.
Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.
Odmiany
Odmiany dziedziczą zalecenia po gatunku; różnią się pokrojem, barwą i wysokością.
- Bodziszek czerwony 'Album' Geranium sanguineum 'Album'
- Bodziszek czerwony 'Apfelblute' Geranium sanguineum 'Apfelblute'
- Bodziszek czerwony 'Compactum' Geranium sanguineum 'Compactum'
- Bodziszek czerwony 'Elke' Geranium sanguineum 'Elke'
- Bodziszek czerwony 'Max Frei' Geranium sanguineum 'Max Frei'
- Bodziszek czerwony 'Roseum' Geranium sanguineum 'Roseum'
Dane o tej roślinie pochodzą z: Extension Gardener Plant Toolbox, Mrozoodporność wyprowadzona z zasięgu naturalnego (GBIF × CHELSA), RHS — profile roślin, Seed Germination Theory and Practice (1993), Serwisy Cooperative Extension amerykańskich uczelni, TRY Plant Trait Database (wydanie 6.0), Wikidata, Wikipedia (polska), urzadzamy.pl — rośliny. Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.