Borówka wysoka
Vaccinium corymbosum krzew / bylina jagodowa
Co zrobić we wrześniu
- Sprawdzaj wierzchołki pędów — pryszczarek borówkowiec
- Przeglądaj wierzchołki i spody liści na mszyce
- Latem oglądaj liście z obu stron
- Od maja powieś pułapkę na muszkę plamoskrzydłą
- Deszczowa pogoda w kwitnieniu i przed zbiorem — zagrożenie gniciem owoców
- Zbieraj co kilka dni i usuwaj każdy gnijący owoc Gnijące owoce na krzewie i pod nim to podręcznikowe źródło infekcji na przyszły sezon — metodyka wymienia ich usuwanie jako główną metodę ograniczania antraknozy i brunatnej zgnilizny. Częsty zbiór odbiera też pożywkę muszce plamoskrzydłej, która potrzebuje przejrzałych owoców.
Pielęgnacja
- Sadzenie Materiał gołokorzenny — sadź w mar, kwi, paź, lis · zalecenie ogólne dla grupy
Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.
Kalendarz zabiegów
| Styczeń |
|
|---|---|
| Luty |
|
| Marzec |
|
| Kwiecień |
|
| Maj |
|
| Czerwiec |
|
| Lipiec |
|
| Sierpień |
|
| Wrzesień |
|
| Październik |
|
| Listopad |
|
| Grudzień |
|
Zależne od pogody i obserwacji
- Wytnij pęd, gdy zobaczysz nekrozę albo czerwieniejące liście Choroby pędów — zgorzel, rak i zamieranie — to najgroźniejsza grupa chorób borówki w Polsce i najczęstsza przyczyna wypadania młodych krzewów. Nie ma na nie leczenia: zaniechanie wycinania porażonych pędów kończy się utratą całego krzewu.
- Podlewaj pod krzew, nigdy po liściach Nawadnianie jest dla borówki warunkiem powodzenia uprawy, bo korzeni się bardzo płytko i szybko odczuwa suszę. Ale woda podana z góry zwilża liście i owoce, a metodyka wskazuje unikanie deszczowania jako podstawową metodę ograniczania antraknozy, zamierania pędów i białej plamistości liści.
- Okno pogodowe na zabieg
Choroby
- Zgorzel pędów borówki wysokiej Godronia cassandrae — Jesienią w dolnej części pędów jednorocznych i dwuletnich, wokół miejsca infekcji (najczęściej blizny po liściu), pojawiają się eliptyczne, wodniste plamy, które z czasem stają się czerwonobrązowe z purpurową obwódką. Latem plamy powiększają się i czasem obejmują cały obwód pędu. W miarę drewnienia nekrozy stają się szarosrebrzyste, kora pęka i łuszczy się, a na jej powierzchni widać czarne, kuliste owocniki grzyba. To najczęściej występująca choroba pędów borówki w Polsce, szczególnie groźna dla młodych krzewów, którym powoduje zamieranie.
- Rak borówki wysokiej Botryosphaeria dothidea, B. corticis — Na pędach pojawiają się początkowo drobne, lekko zapadnięte nekrozy, które z czasem stają się wypukłe i stożkowate, przypominając strupy. Po 2–3 latach od infekcji na odmianach podatnych przybierają postać spękanych zrakowaceń; na odmianach mniej podatnych zostają niewielkimi, lekko wybrzuszonymi nekrozami ograniczonymi do skórki. Choroba o dużej szkodliwości na młodych nasadzeniach, może prowadzić do zamierania całych krzewów. Brak zarejestrowanych środków — jedyną drogą jest profilaktyka.
- Szara pleśń borówki wysokiej Botrytis cinerea — Porażone kwiaty brunatnieją i zasychają. Na liściach powstają duże, brunatne plamy nekrotyczne. Owoce gniją, zwłaszcza tuż przed zbiorem oraz później, w czasie przechowywania. Osobny objaw to zakrzywianie i brunatnienie, a następnie zamieranie wierzchołków młodych, niezdrewniałych pędów. Szkodliwość duża szczególnie w lata z dużą ilością deszczu w czasie kwitnienia i zbiorów.
- Zamieranie pędów borówki wysokiej Phomopsis spp. — Grzyb zakaża pąki kwiatowe, kwiaty, zranienia pędów i blizny po liściach. Z porażonych kwiatów przerasta do pędu, tworząc rozległe nekrozy, początkowo brązowe, później srebrzystoszare. Liście na porażonym pędzie stają się czerwone, a pęd zamiera. Choroba występuje rzadziej niż zgorzel pędów, ale rozróżnienie obu bez analizy laboratoryjnej bywa niemożliwe. Rozwojowi sprzyjają uszkodzenia pędów: mrozowe i mechaniczne.
- Antraknoza borówki wysokiej Colletotrichum spp. — Choroba atakuje wszystkie nadziemne części krzewu. Najbardziej charakterystyczny objaw dotyczy owoców: dojrzewające jagody miękną, marszczą się i gniją, pokrywając się pomarańczowo-łososiowymi kroplami cieczy z zarodnikami grzyba. Na liściach powstają nekrotyczne plamy, a na pędach zgorzele. Szkodliwość duża, zwłaszcza w lata z dużą ilością deszczu; straty często ujawniają się dopiero po zbiorze.
- Biała plamistość liści borówki wysokiej Septoria albopunctata — Drobne, szare plamy na liściach otoczone czerwono-brunatną obwódką; podobne, lekko zagłębione plamy mogą powstać na pędach. Na powierzchni plam tworzą się drobne, ciemne punkciki — piknidia grzyba. Silnie porażone liście przedwcześnie zamierają i opadają, co osłabia roślinę. Najgroźniejsza w szkółkach.
- Brunatna zgnilizna (monilioza) borówki Monilinia spp. — Choroba atakuje wszystkie nadziemne części krzewu. Porażone pędy i kwiaty brązowieją i zamierają. Wewnątrz zielonych owoców widoczna jest biała grzybnia. Dojrzewające owoce nie wybarwiają się normalnie, tylko stają się łososiowe, zasychają, przekształcają się w mumie i opadają. Uwaga: w Polsce choroba nie została dotąd stwierdzona, ale występuje już w Austrii, Szwajcarii i Słowenii, a w Ameryce Północnej jest powszechna i bardzo szkodliwa.
- Zgnilizna korzeni Phytophthora cinnamomi — Krzewy słabo rosną, liście są drobne i przebarwione na czerwono. Po odsłonięciu szyjki korzeniowej widać gnijącą tkankę. Korzeni jest mało i zamierają. Choroba przenosi się na nasadzenie razem z zakażonymi sadzonkami. Sprzyja jej długotrwałe zalanie podłoża, które odcina korzeniom tlen.
- Guzowatość korzeni i guzowatość pędów Agrobacterium spp., Rhizobium spp. — Na korzeniach, szyjce korzeniowej lub pędach tworzą się guzowate narośla, początkowo kremowe lub zielone, z czasem brunatniejące. Stare guzy butwieją i rozpadają się, a miejsca po nich są wrotami infekcji dla innych patogenów. Krzew rośnie wolniej i słabiej, bo zaburzony jest transport wody i składników. Bakterie mogą przeżyć w glebie nawet kilkanaście lat.
- Bakteryjna plamistość liści borówki Pseudomonas spp., Xanthomonas sp. — Na liściach powstają rdzawo-brązowe, nieregularne plamki o średnicy 0,3–0,5 cm, czasem zlewające się ze sobą; w wariancie wywoływanym wspólnie przez Pseudomonas i Xanthomonas plamy bywają rozległe i nieregularne. Objawy ograniczają się do liści. To nowe choroby: pierwsza stwierdzana w Polsce od 2011 roku i notowana corocznie, druga od 2018 roku, dotąd tylko na kilku roślinach.
- Bakteryjna zgorzel (rak bakteryjny) borówki wysokiej Pseudomonas syringae — Na pędach pojawiają się początkowo ciemnozielone, uwodnione plamy, które zmieniają barwę na czerwonobrązową, aż do czarnej. Objawy widać zwykle już późną zimą lub wczesną wiosną — to dobra wskazówka odróżniająca tę chorobę od grzybowych chorób pędów. Szczególnie dotkliwa dla młodych roślin w nowych nasadzeniach.
- Choroby wirusowe borówki wysokiej Blueberry mosaic associated virus, Blueberry red ringspot virus, Blueberry scorch virus, Blueberry shoestring virus, Peach rosette mosaic virus, Tomato ringspot virus — W Polsce wirusy borówki wykryto dotąd tylko na pojedynczych roślinach, a metodyka nie opisuje ich objawów w tabeli diagnostycznej. Nazwy wirusów wskazują na typowe obrazy: mozaika i przejaśnienia na liściach, czerwone plamy pierścieniowe, oparzelinowe zamieranie kwiatów i pędów, nitkowate zwężenie blaszki liściowej. Chorób wirusowych nie da się leczyć — porażony krzew usuwa się w całości.
Szkodniki
- Misecznik śliwowiec Parthenolecanium corni — Larwy i samice wysysają sok z liści i pędów, ogładzając roślinę. Na słodkiej wydzielinie rozwijają się grzyby sadzakowe — owoce pokryte czarnym nalotem tracą wartość. Opanowane krzewy słabiej owocują, są bardziej wrażliwe na mróz, a przy licznym wystąpieniu zamierają.
- Pryszczarek borówkowiec Dasineura oxycoccana — Larwy niszczą najmłodsze liście i wierzchołki wzrostu: liście są zwinięte, skręcone, zdeformowane, brązowieją i zasychają. Wzrost pędu zostaje zahamowany, wierzchołek zamiera, a z bocznych pąków wybijają liczne pędy, przez co krzew nadmiernie się rozkrzewia i słabiej owocuje.
- Mszyce (brzoskwiniowa i trzmielinowo-burakowa) Myzus persicae, Aphis fabae — Żerują w koloniach na wierzchołkach pędów i liściach, wysysając soki i deformując zasiedlone części rośliny. Na wydzielanej rosie miodowej rozwijają się grzyby sadzakowe, przez co liście i owoce pokrywają się czarnym nalotem. Wzrost pędów zostaje zahamowany.
- Zwójka różóweczka i zwójka plameczka Archips rosana, Rhopobota naevana — W maju i na początku czerwca gąsienice zwijają pojedyncze liście wzdłuż nerwu lub sprzędzają luźne rozety liściowe na wierzchołkach pędów. Mogą uszkadzać młode zawiązki owocowe. Efekt to osłabienie wzrostu oraz mniejszy i gorszy plon.
- Piędzik przedzimek Operophtera brumata — Wczesną wiosną gąsienice niszczą słupki i pręciki w pąkach i kwiatach, mogą też uszkadzać zawiązki owoców. Osłabia to kondycję krzewu i obniża plon, ale metodyka ocenia szkodliwość jako lokalną i niezbyt dużą.
- Przędziorek chmielowiec Tetranychus urticae — Na wierzchu liścia powstają drobne, potem zlewające się żółte plamy, brzegi silnie uszkodzonych liści zawijają się do góry, a liście brązowieją i zasychają. Na spodzie liścia w miejscach żerowania pojawia się delikatna pajęczyna. Szkodliwość lokalnie bardzo duża, zwłaszcza w uprawie pod osłonami.
- Wciornastek różówek Thrips fuscipennis — Żeruje na najmłodszych liściach, pąkach kwiatowych i kwiatach, ogładzając roślinę. Wzrost pędów zostaje zahamowany, zawiązywanie owoców ograniczone, a owoce zdeformowane. Może przenosić wirusy.
- Łanocha pobrzęcz Oxythyrea funesta — Chrząszcze żerują wewnątrz kwiatów, zjadając słupki i pręciki — kwiaty niszczone są w krótkim czasie, co bezpośrednio redukuje plon. Chrząszcz ma około 12 mm, jest czarny, błyszczący, z licznymi białymi kropkami na pokrywach.
- Tutkarz cygarowiec Byctiscus betulae — W maju i czerwcu chrząszcze zeskrobują tkankę z wierzchu liścia, zostawiając brązowiejące wyżery wielkości około 1 cm2. Samice zwijają liście w kształt cygara i nadgryzają ich szypułki — liście brązowieją i zasychają. Jedna samica potrafi zniszczyć około 30 liści.
- Muszka plamoskrzydła Drosophila suzukii — Samica ząbkowanym pokładełkiem przecina skórkę zdrowego, dojrzewającego owocu i składa w nim jajo. W miejscu nakłucia skórka się zapada, a żerujące larwy powodują, że owoc mięknie i gnije, z wyczuwalnym zapachem fermentującego soku. Obecność larw dyskwalifikuje plon.
- Chrabąszcz majowy (pędraki) Melolontha melolontha — Larwy zwane pędrakami żerują na korzeniach: drobne zjadają, grubsze ogryzają. Silnie uszkodzone krzewy więdną, dają się łatwo wyrwać z gleby i mogą zamierać. Podobne pędraki, tyle że mniejsze, tworzy ogrodnica niszczylistka, której chrząszcze pod koniec maja i w pierwszej połowie czerwca szkieletują liście.
- Opuchlak truskawkowiec i inne opuchlaki Otiorhynchus sulcatus — Wiosną larwy żerują na korzeniach: drobne zjadają, ze starszych ogryzają korę. Od początku czerwca do jesieni chrząszcze wyjadają na brzegach liści charakterystyczne półokrągłe zatoki, a lokalnie obrączkują pędy, ogryzając korę wokół ich dolnej części. Wzrost krzewów jest osłabiony, pędy potrafią zamierać.
- Szpeciel pączkowy borówki Acalitus vaccini — Maleńki, niewidoczny gołym okiem roztocz (około 0,2 mm) wysysający soki z pąków kwiatowych, kwiatów i zawiązków. Kwiaty i zawiązki opadają, owoce rozwijają się częściowo, są źle wykształcone, a ich skórka staje się chropowata i ordzawiona. Prawdopodobnie przenosi wirusy. Przenosi się z sadzonkami.
- Gryzonie i zwierzyna (nornik polny, myszy, zające, sarny, króliki) Microtus arvalis i inne — Gryzonie uszkadzają szyjkę korzeniową i korzenie, co osłabia, a nawet zabija krzew. Zające, sarny i dzikie króliki nadgryzają wierzchołki pędów — na nieogrodzonych nasadzeniach uszkodzenia obejmują od kilkunastu do kilkudziesięciu procent krzewów, najbardziej cierpią rośliny młode.
Odmiany
Odmiany dziedziczą zalecenia po gatunku; różnią się pokrojem, barwą i wysokością.
- Borówka wysoka 'Aino' Vaccinium corymbosum 'Aino'
- Borówka wysoka 'Alvar' Vaccinium corymbosum 'Alvar'
- Borówka wysoka 'Apollin' Vaccinium corymbosum 'Apollin'
- Borówka wysoka 'Arto' Vaccinium corymbosum 'Arto'
- Borówka wysoka 'Athena' Vaccinium corymbosum 'Athena'
- Borówka wysoka 'Aurora' Vaccinium corymbosum 'Aurora'
- Borówka wysoka 'Berkeley' Vaccinium corymbosum 'Berkeley'
- Borówka wysoka 'Biloxi' Vaccinium corymbosum 'Biloxi'
- Borówka wysoka 'Bluecrop' Vaccinium corymbosum 'Bluecrop'
- Borówka wysoka 'Bluegold' Vaccinium corymbosum 'Bluegold'
- Borówka wysoka 'Bluejay' Vaccinium corymbosum 'Bluejay'
- Borówka wysoka 'Blueray' Vaccinium corymbosum 'Blueray'
- Borówka wysoka 'Bluetta' Vaccinium corymbosum 'Bluetta'
- Borówka wysoka 'Bonifacy' Vaccinium corymbosum 'Bonifacy'
- Borówka wysoka 'Bonus' Vaccinium corymbosum 'Bonus'
- Borówka wysoka 'Brigitta' Vaccinium corymbosum 'Brigitta'
- Borówka wysoka 'Brigitta Blue' Vaccinium corymbosum 'Brigitta Blue'
- Borówka wysoka 'Calypso' Vaccinium corymbosum 'Calypso'
- Borówka wysoka 'Cargo' Vaccinium corymbosum 'Cargo'
- Borówka wysoka 'Chandler' Vaccinium corymbosum 'Chandler'
- Borówka wysoka 'Chanticleer' Vaccinium corymbosum 'Chanticleer'
- Borówka wysoka 'Chippewa' Vaccinium corymbosum 'Chippewa'
- Borówka wysoka 'Collins' Vaccinium corymbosum 'Collins'
- Borówka wysoka 'Darrow' Vaccinium corymbosum 'Darrow'
- Borówka wysoka 'Demeter' Vaccinium corymbosum 'Demeter'
- Borówka wysoka 'Denise Blue' Vaccinium corymbosum 'Denise Blue'
- Borówka wysoka 'Dixi' Vaccinium corymbosum 'Dixi'
- Borówka wysoka 'Draper' Vaccinium corymbosum 'Draper'
- Borówka wysoka 'Duke' Vaccinium corymbosum 'Duke'
- Borówka wysoka 'Earliblue' Vaccinium corymbosum 'Earliblue'
- Borówka wysoka 'Elisabeth' Vaccinium corymbosum 'Elisabeth'
- Borówka wysoka 'Elliott' Vaccinium corymbosum 'Elliott'
- Borówka wysoka 'Emil' Vaccinium corymbosum 'Emil'
- Borówka wysoka 'Goldtraube' Vaccinium corymbosum 'Goldtraube'
- Borówka wysoka 'Hannah's Choice' Vaccinium corymbosum 'Hannah's Choice'
- Borówka wysoka 'Hardyblue' Vaccinium corymbosum 'Hardyblue'
- Borówka wysoka 'Herbert' Vaccinium corymbosum 'Herbert'
- Borówka wysoka 'Hoogi045' Vaccinium corymbosum 'Hoogi045'
- Borówka wysoka 'Huron' Vaccinium corymbosum 'Huron'
- Borówka wysoka 'Ivanhoe' Vaccinium corymbosum 'Ivanhoe'
- Borówka wysoka 'Jersey' Vaccinium corymbosum 'Jersey'
- Borówka wysoka 'Last Call' Vaccinium corymbosum 'Last Call'
- Borówka wysoka 'Lateblue' Vaccinium corymbosum 'Lateblue'
- Borówka wysoka 'Legacy' Vaccinium corymbosum 'Legacy'
- Borówka wysoka 'Liberty' Vaccinium corymbosum 'Liberty'
- Borówka wysoka 'Meader' Vaccinium corymbosum 'Meader'
- Borówka wysoka 'Nelson' Vaccinium corymbosum 'Nelson'
- Borówka wysoka 'Northblue' Vaccinium corymbosum 'Northblue'
- Borówka wysoka 'Northcountry' Vaccinium corymbosum 'Northcountry'
- Borówka wysoka 'Northland' Vaccinium corymbosum 'Northland'
- Borówka wysoka 'O'Neal' Vaccinium corymbosum 'O'Neal'
- Borówka wysoka 'Ozark Blue' Vaccinium corymbosum 'Ozark Blue'
- Borówka wysoka 'Patriot' Vaccinium corymbosum 'Patriot'
- Borówka wysoka 'Polaris' Vaccinium corymbosum 'Polaris'
- Borówka wysoka 'Puru' Vaccinium corymbosum 'Puru'
- Borówka wysoka 'Putte' Vaccinium corymbosum 'Putte'
- Borówka wysoka 'Rekord' Vaccinium corymbosum 'Rekord'
- Borówka wysoka 'Rubel' Vaccinium corymbosum 'Rubel'
- Borówka wysoka 'Spartan' Vaccinium corymbosum 'Spartan'
- Borówka wysoka 'Star' Vaccinium corymbosum 'Star'
- Borówka wysoka 'Sunrise' Vaccinium corymbosum 'Sunrise'
- Borówka wysoka 'Sunshine Blue' Vaccinium corymbosum 'Sunshine Blue'
- Borówka wysoka 'Top Shelf' Vaccinium corymbosum 'Top Shelf'
- Borówka wysoka 'Toro' Vaccinium corymbosum 'Toro'
- Borówka wysoka 'VacBri1' Vaccinium corymbosum 'VacBri1'
- Borówka wysoka 'Weymouth' Vaccinium corymbosum 'Weymouth'
- Borówka wysoka 'Zeus' Vaccinium corymbosum 'Zeus'
- Borówka wysoka 'ZF08-070' Vaccinium corymbosum 'ZF08-070'