Czosnek

Allium sativum warzywo

Co zrobić w październiku

Posadź czosnek ozimy w drugiej połowie września lub w październiku Ząbki muszą się ukorzenić przed mrozami, a na to potrzebują około 6 tygodni. Metodyka ostrzega jednak przed odwrotnym błędem: zbyt wczesne sadzenie sprawia, że czosnek nadmiernie rozwinie liście i wymarznie.
Po posadzeniu okryj grządkę ściółką Czosnek ma wąskie, wzniesione liście i słabo zacienia glebę, więc łatwo zarasta. Ściółka z materiału nieprzepuszczającego światła odcina chwastom warunki do wschodów, a przy okazji podnosi temperaturę gleby, ogranicza parowanie i przyspiesza wzrost roślin. Ściółka organiczna dodatkowo chroni jesienne nasadzenie przed wymarzaniem.
Po zbiorze zbierz wszystkie resztki i głęboko przekop Resztki roślin czosnku to zimowa kwatera dla większości agrofagów z tej listy: bobówek śmietki i obu miniarek, samic wciornastka, chrząszczy chowacza, a także grzybni i sklerocjów zgnilizny szyjki oraz białej zgnilizny. Głębokie przekopanie wyrzuca stadia zimujące na powierzchnię, gdzie giną z mrozu lub są zjadane przez ptaki.

Pielęgnacja

Siew Wysiew przed zimą, na mróz

Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.

Wymagania

Stanowisko	słońce
Wysokość	30 cm–46 cm
Szerokość	20 cm–30 cm
Odczyn	obojętna
Mrozoodporność	strefa 4+

Kalendarz zabiegów

Styczeń	Zimą przeglądaj przechowywany czosnek i wybieraj psujące się główki W czasie spoczynku sprawdzaj okrycie grządki po odwilżach i wichurach Czosnek ozimy zimuje w gruncie i jego głównym zagrożeniem o tej porze jest wymarznięcie — metodyka ostrzega przed nim przy zbyt wczesnym sadzeniu, a ściółkę organiczną wskazuje jako dodatkową ochronę jesiennego nasadzenia przed mrozem. Okrycie działa tylko wtedy, gdy naprawdę leży na grządce: słoma i liście są zwiewane, a brzegi folii i włókniny podrywa wiatr. Zimą rozpisz płodozmian i zdecyduj, skąd weźmiesz ząbki Dwie decyzje przesądzające o powodzeniu uprawy trzeba podjąć, zanim ruszy sezon. Pierwsza to stanowisko: metodyka wymaga minimum 4 lat przerwy w uprawie czosnku i innych warzyw cebulowych, a przy stwierdzonej białej zgniliźnie aż 8 lat, bo tyle jej sklerocja przeżywają w glebie. Druga to materiał sadzeniowy: czosnek rozmnaża się wyłącznie wegetatywnie, a około 60% czosnku uprawianego w Polsce jest porażone potywirusami, których z ząbka nie da się już usunąć. Czosnek jary sadzi się jak najwcześniej, najlepiej już w marcu, więc na te decyzje zostaje właśnie zima.
Luty	Zimą przeglądaj przechowywany czosnek i wybieraj psujące się główki W czasie spoczynku sprawdzaj okrycie grządki po odwilżach i wichurach Czosnek ozimy zimuje w gruncie i jego głównym zagrożeniem o tej porze jest wymarznięcie — metodyka ostrzega przed nim przy zbyt wczesnym sadzeniu, a ściółkę organiczną wskazuje jako dodatkową ochronę jesiennego nasadzenia przed mrozem. Okrycie działa tylko wtedy, gdy naprawdę leży na grządce: słoma i liście są zwiewane, a brzegi folii i włókniny podrywa wiatr. Zimą rozpisz płodozmian i zdecyduj, skąd weźmiesz ząbki Dwie decyzje przesądzające o powodzeniu uprawy trzeba podjąć, zanim ruszy sezon. Pierwsza to stanowisko: metodyka wymaga minimum 4 lat przerwy w uprawie czosnku i innych warzyw cebulowych, a przy stwierdzonej białej zgniliźnie aż 8 lat, bo tyle jej sklerocja przeżywają w glebie. Druga to materiał sadzeniowy: czosnek rozmnaża się wyłącznie wegetatywnie, a około 60% czosnku uprawianego w Polsce jest porażone potywirusami, których z ząbka nie da się już usunąć. Czosnek jary sadzi się jak najwcześniej, najlepiej już w marcu, więc na te decyzje zostaje właśnie zima.
Marzec	Czosnek jary posadź jak najwcześniej, najlepiej w marcu Doświadczenia agrotechniczne przytoczone w metodyce pokazują wprost: im wcześniejszy termin sadzenia wiosennego, tym wyższy plon. Wczesny start ma też drugie znaczenie — rośnie, zanim gleba się nagrzeje, co ogranicza różowienie korzeni rozwijające się dopiero przy 24–28°C w ziemi. Pieluj często i wcześnie — chwasty kosztują tu najwięcej To najlepiej udokumentowana liczba w całej metodyce czosnku: opóźnienie pierwszego pielenia o 30 dni względem terminu optymalnego obniża plon o 30%, a całkowity brak odchwaszczania nawet o 80%. Kwitnące chwasty dodatkowo wabią śmietki i wgryzkę, a późnym latem podnoszą wilgotność wokół roślin i sprzyjają bakteriozom. Zasil azotem wczesną wiosną, po ruszeniu wegetacji Czosnek ma płytki i słabo rozwinięty system korzeniowy, więc kiepsko wyciąga składniki z gleby i reaguje na dokarmianie mocniej niż inne warzywa. Z drugiej strony metodyka ostrzega przed przenawożeniem azotem: sprzyja ono zgniliźnie szyjki i zwiększa atrakcyjność roślin dla szkodników. Przełom marca i kwietnia: okryj grządkę przed nalotem błotniszki Błotniszka czosnkówka to szkodnik wyjątkowo dopasowany do czosnku ozimego — dorosłe muchówki pojawiają się, gdy tylko temperatura przekroczy 10°C, często już pod koniec marca, dokładnie wtedy, gdy czosnek wypuszcza pierwsze 3–4 liście. Larwa drąży chodnik w środkowym liściu aż do główki, a zaatakowana roślina w ogóle nie tworzy ząbków. Metodyka wskazuje okrycie agrowłókniną jako metodę zalecaną wprost dla małych powierzchni. Koniec marca: dwa razy w tygodniu sprawdzaj liście na błotniszkę W okresie wschodów szukaj jaj u podstawy roślin — śmietka cebulanka Zimą przeglądaj przechowywany czosnek i wybieraj psujące się główki W czasie spoczynku sprawdzaj okrycie grządki po odwilżach i wichurach Czosnek ozimy zimuje w gruncie i jego głównym zagrożeniem o tej porze jest wymarznięcie — metodyka ostrzega przed nim przy zbyt wczesnym sadzeniu, a ściółkę organiczną wskazuje jako dodatkową ochronę jesiennego nasadzenia przed mrozem. Okrycie działa tylko wtedy, gdy naprawdę leży na grządce: słoma i liście są zwiewane, a brzegi folii i włókniny podrywa wiatr.
Kwiecień	Pieluj często i wcześnie — chwasty kosztują tu najwięcej To najlepiej udokumentowana liczba w całej metodyce czosnku: opóźnienie pierwszego pielenia o 30 dni względem terminu optymalnego obniża plon o 30%, a całkowity brak odchwaszczania nawet o 80%. Kwitnące chwasty dodatkowo wabią śmietki i wgryzkę, a późnym latem podnoszą wilgotność wokół roślin i sprzyjają bakteriozom. Zasil azotem wczesną wiosną, po ruszeniu wegetacji Czosnek ma płytki i słabo rozwinięty system korzeniowy, więc kiepsko wyciąga składniki z gleby i reaguje na dokarmianie mocniej niż inne warzywa. Z drugiej strony metodyka ostrzega przed przenawożeniem azotem: sprzyja ono zgniliźnie szyjki i zwiększa atrakcyjność roślin dla szkodników. Przełom marca i kwietnia: okryj grządkę przed nalotem błotniszki Błotniszka czosnkówka to szkodnik wyjątkowo dopasowany do czosnku ozimego — dorosłe muchówki pojawiają się, gdy tylko temperatura przekroczy 10°C, często już pod koniec marca, dokładnie wtedy, gdy czosnek wypuszcza pierwsze 3–4 liście. Larwa drąży chodnik w środkowym liściu aż do główki, a zaatakowana roślina w ogóle nie tworzy ząbków. Metodyka wskazuje okrycie agrowłókniną jako metodę zalecaną wprost dla małych powierzchni. Koniec marca: dwa razy w tygodniu sprawdzaj liście na błotniszkę W okresie wschodów szukaj jaj u podstawy roślin — śmietka cebulanka Wiosną oznacz rośliny z żółtymi paskami i nie bierz ich na sadzeniaki
Maj	Pieluj często i wcześnie — chwasty kosztują tu najwięcej To najlepiej udokumentowana liczba w całej metodyce czosnku: opóźnienie pierwszego pielenia o 30 dni względem terminu optymalnego obniża plon o 30%, a całkowity brak odchwaszczania nawet o 80%. Kwitnące chwasty dodatkowo wabią śmietki i wgryzkę, a późnym latem podnoszą wilgotność wokół roślin i sprzyjają bakteriozom. Maj i czerwiec: pilnuj wody w okresie tworzenia główek Czosnek ma duże wymagania wodne, a największe zapotrzebowanie przypada w maju i czerwcu, kiedy tworzą się i rosną główki. Metodyka podaje konkretną potrzebę: od 25 mm tygodniowo na glebach ciężkich do 50 mm na piaszczystych. W suszy główki zostają małe, a przy nadmiarze wody zaczynają gnić — obu skrajności trzeba unikać. Koniec marca: dwa razy w tygodniu sprawdzaj liście na błotniszkę W okresie wschodów szukaj jaj u podstawy roślin — śmietka cebulanka Maj i czerwiec: policz jasne okienka w liściach Od maja do lipca zaglądaj w załamania liści — wciornastek Od tworzenia główek oceniaj co tydzień, ile roślin choruje Wiosną oznacz rośliny z żółtymi paskami i nie bierz ich na sadzeniaki
Czerwiec	Pieluj często i wcześnie — chwasty kosztują tu najwięcej To najlepiej udokumentowana liczba w całej metodyce czosnku: opóźnienie pierwszego pielenia o 30 dni względem terminu optymalnego obniża plon o 30%, a całkowity brak odchwaszczania nawet o 80%. Kwitnące chwasty dodatkowo wabią śmietki i wgryzkę, a późnym latem podnoszą wilgotność wokół roślin i sprzyjają bakteriozom. Maj i czerwiec: pilnuj wody w okresie tworzenia główek Czosnek ma duże wymagania wodne, a największe zapotrzebowanie przypada w maju i czerwcu, kiedy tworzą się i rosną główki. Metodyka podaje konkretną potrzebę: od 25 mm tygodniowo na glebach ciężkich do 50 mm na piaszczystych. W suszy główki zostają małe, a przy nadmiarze wody zaczynają gnić — obu skrajności trzeba unikać. Dwa tygodnie przed zbiorem odstaw konewkę Metodyka podaje to jako osobne zalecenie: przerwanie nawadniania na dwa tygodnie przed planowanym zbiorem pozwala główkom wejść w stan spoczynku i znacznie wydłuża przechowywanie. Podlewanie do samego końca daje główki z grubą, niezaschniętą szyjką, czyli otwartą bramą dla zgnilizny szyjki i bakterii. W okresie wschodów szukaj jaj u podstawy roślin — śmietka cebulanka Maj i czerwiec: policz jasne okienka w liściach Od maja do lipca zaglądaj w załamania liści — wciornastek Czerwiec–sierpień: szukaj białych nakłuć i min w liściach Od tworzenia główek oceniaj co tydzień, ile roślin choruje Wiosną oznacz rośliny z żółtymi paskami i nie bierz ich na sadzeniaki
Lipiec	Pieluj często i wcześnie — chwasty kosztują tu najwięcej To najlepiej udokumentowana liczba w całej metodyce czosnku: opóźnienie pierwszego pielenia o 30 dni względem terminu optymalnego obniża plon o 30%, a całkowity brak odchwaszczania nawet o 80%. Kwitnące chwasty dodatkowo wabią śmietki i wgryzkę, a późnym latem podnoszą wilgotność wokół roślin i sprzyjają bakteriozom. Maj i czerwiec: pilnuj wody w okresie tworzenia główek Czosnek ma duże wymagania wodne, a największe zapotrzebowanie przypada w maju i czerwcu, kiedy tworzą się i rosną główki. Metodyka podaje konkretną potrzebę: od 25 mm tygodniowo na glebach ciężkich do 50 mm na piaszczystych. W suszy główki zostają małe, a przy nadmiarze wody zaczynają gnić — obu skrajności trzeba unikać. Dwa tygodnie przed zbiorem odstaw konewkę Metodyka podaje to jako osobne zalecenie: przerwanie nawadniania na dwa tygodnie przed planowanym zbiorem pozwala główkom wejść w stan spoczynku i znacznie wydłuża przechowywanie. Podlewanie do samego końca daje główki z grubą, niezaschniętą szyjką, czyli otwartą bramą dla zgnilizny szyjki i bakterii. Od maja do lipca zaglądaj w załamania liści — wciornastek Czerwiec–sierpień: szukaj białych nakłuć i min w liściach Od tworzenia główek oceniaj co tydzień, ile roślin choruje Trafienie z terminem zbioru decyduje o przechowywaniu Metodyka poświęca temu osobny akapit: termin zbioru decyduje o wysokości plonu, jakości główek i ich zdolności do przechowywania. Za późno — łuski pękają, główka rozpada się na ząbki, które zaczynają się ukorzeniać, i taki czosnek nie nadaje się do przechowania. Za wcześnie — główki są miękkie i zagrzewają się podczas przechowywania. Dosusz szybko i nie obcinaj szyjki zbyt krótko Bakterie wnikają przez niezaschniętą szyjkę i przez każde skaleczenie — metodyka wskazuje przełom lipca i sierpnia, tuż przed zasychaniem liści, jako krytyczny okres infekcji. Jednocześnie ostrzega przed długim dosuszaniem na polu, bo to sprzyja zgniliźnie szyjki. Trzeba więc znaleźć środek: kilka dni na grządce, potem szybko pod dach. Przed odłożeniem na zimę przejrzyj główki na roztocza Przebarwiacz czosnkowy w ciepłej i suchej przechowalni żeruje i rozmnaża się przez całą zimę, osiągając bardzo duże liczebności, a wiosną wjeżdża z ząbkami z powrotem na grządkę. Rozkruszek korzeniowy drąży w główkach kanały i składa do środka po 60–100 jaj. Oba gatunki występują często razem, a efektem jest gnicie główek. Po zbiorze zbierz wszystkie resztki i głęboko przekop Resztki roślin czosnku to zimowa kwatera dla większości agrofagów z tej listy: bobówek śmietki i obu miniarek, samic wciornastka, chrząszczy chowacza, a także grzybni i sklerocjów zgnilizny szyjki oraz białej zgnilizny. Głębokie przekopanie wyrzuca stadia zimujące na powierzchnię, gdzie giną z mrozu lub są zjadane przez ptaki.
Sierpień	Zaplanuj czteroletnią przerwę i sprawdź przedplon Prawie wszystkie groźne problemy czosnku siedzą w glebie: niszczyk zjadliwy, fuzarioza, biała zgnilizna i różowienie korzeni. Metodyka podaje minimum 4 lata przerwy w uprawie czosnku i innych warzyw cebulowych na tym samym miejscu, a przy stwierdzonej białej zgniliźnie aż 8 lat, bo tyle jej sklerocja przeżywają w ziemi. Pieluj często i wcześnie — chwasty kosztują tu najwięcej To najlepiej udokumentowana liczba w całej metodyce czosnku: opóźnienie pierwszego pielenia o 30 dni względem terminu optymalnego obniża plon o 30%, a całkowity brak odchwaszczania nawet o 80%. Kwitnące chwasty dodatkowo wabią śmietki i wgryzkę, a późnym latem podnoszą wilgotność wokół roślin i sprzyjają bakteriozom. Dwa tygodnie przed zbiorem odstaw konewkę Metodyka podaje to jako osobne zalecenie: przerwanie nawadniania na dwa tygodnie przed planowanym zbiorem pozwala główkom wejść w stan spoczynku i znacznie wydłuża przechowywanie. Podlewanie do samego końca daje główki z grubą, niezaschniętą szyjką, czyli otwartą bramą dla zgnilizny szyjki i bakterii. Czerwiec–sierpień: szukaj białych nakłuć i min w liściach Od tworzenia główek oceniaj co tydzień, ile roślin choruje Trafienie z terminem zbioru decyduje o przechowywaniu Metodyka poświęca temu osobny akapit: termin zbioru decyduje o wysokości plonu, jakości główek i ich zdolności do przechowywania. Za późno — łuski pękają, główka rozpada się na ząbki, które zaczynają się ukorzeniać, i taki czosnek nie nadaje się do przechowania. Za wcześnie — główki są miękkie i zagrzewają się podczas przechowywania. Dosusz szybko i nie obcinaj szyjki zbyt krótko Bakterie wnikają przez niezaschniętą szyjkę i przez każde skaleczenie — metodyka wskazuje przełom lipca i sierpnia, tuż przed zasychaniem liści, jako krytyczny okres infekcji. Jednocześnie ostrzega przed długim dosuszaniem na polu, bo to sprzyja zgniliźnie szyjki. Trzeba więc znaleźć środek: kilka dni na grządce, potem szybko pod dach. Przed odłożeniem na zimę przejrzyj główki na roztocza Przebarwiacz czosnkowy w ciepłej i suchej przechowalni żeruje i rozmnaża się przez całą zimę, osiągając bardzo duże liczebności, a wiosną wjeżdża z ząbkami z powrotem na grządkę. Rozkruszek korzeniowy drąży w główkach kanały i składa do środka po 60–100 jaj. Oba gatunki występują często razem, a efektem jest gnicie główek. Po zbiorze zbierz wszystkie resztki i głęboko przekop Resztki roślin czosnku to zimowa kwatera dla większości agrofagów z tej listy: bobówek śmietki i obu miniarek, samic wciornastka, chrząszczy chowacza, a także grzybni i sklerocjów zgnilizny szyjki oraz białej zgnilizny. Głębokie przekopanie wyrzuca stadia zimujące na powierzchnię, gdzie giną z mrozu lub są zjadane przez ptaki.
Wrzesień	Zaplanuj czteroletnią przerwę i sprawdź przedplon Prawie wszystkie groźne problemy czosnku siedzą w glebie: niszczyk zjadliwy, fuzarioza, biała zgnilizna i różowienie korzeni. Metodyka podaje minimum 4 lata przerwy w uprawie czosnku i innych warzyw cebulowych na tym samym miejscu, a przy stwierdzonej białej zgniliźnie aż 8 lat, bo tyle jej sklerocja przeżywają w ziemi. Przejrzyj ząbki przed sadzeniem Czosnek rozmnaża się wyłącznie wegetatywnie, więc wszystko, co siedzi w główce, jedzie razem z nią na nową grządkę. Metodyka wskazuje materiał sadzeniowy jako główną drogę rozprzestrzeniania niszczyka zjadliwego, przebarwiacza czosnkowego, fuzariozy, białej zgnilizny i całego kompleksu wirusów. Wirusów z ząbka nie da się już później usunąć niczym. Posadź czosnek ozimy w drugiej połowie września lub w październiku Ząbki muszą się ukorzenić przed mrozami, a na to potrzebują około 6 tygodni. Metodyka ostrzega jednak przed odwrotnym błędem: zbyt wczesne sadzenie sprawia, że czosnek nadmiernie rozwinie liście i wymarznie. Po posadzeniu okryj grządkę ściółką Czosnek ma wąskie, wzniesione liście i słabo zacienia glebę, więc łatwo zarasta. Ściółka z materiału nieprzepuszczającego światła odcina chwastom warunki do wschodów, a przy okazji podnosi temperaturę gleby, ogranicza parowanie i przyspiesza wzrost roślin. Ściółka organiczna dodatkowo chroni jesienne nasadzenie przed wymarzaniem. Od tworzenia główek oceniaj co tydzień, ile roślin choruje Trafienie z terminem zbioru decyduje o przechowywaniu Metodyka poświęca temu osobny akapit: termin zbioru decyduje o wysokości plonu, jakości główek i ich zdolności do przechowywania. Za późno — łuski pękają, główka rozpada się na ząbki, które zaczynają się ukorzeniać, i taki czosnek nie nadaje się do przechowania. Za wcześnie — główki są miękkie i zagrzewają się podczas przechowywania. Dosusz szybko i nie obcinaj szyjki zbyt krótko Bakterie wnikają przez niezaschniętą szyjkę i przez każde skaleczenie — metodyka wskazuje przełom lipca i sierpnia, tuż przed zasychaniem liści, jako krytyczny okres infekcji. Jednocześnie ostrzega przed długim dosuszaniem na polu, bo to sprzyja zgniliźnie szyjki. Trzeba więc znaleźć środek: kilka dni na grządce, potem szybko pod dach. Przed odłożeniem na zimę przejrzyj główki na roztocza Przebarwiacz czosnkowy w ciepłej i suchej przechowalni żeruje i rozmnaża się przez całą zimę, osiągając bardzo duże liczebności, a wiosną wjeżdża z ząbkami z powrotem na grządkę. Rozkruszek korzeniowy drąży w główkach kanały i składa do środka po 60–100 jaj. Oba gatunki występują często razem, a efektem jest gnicie główek. Po zbiorze zbierz wszystkie resztki i głęboko przekop Resztki roślin czosnku to zimowa kwatera dla większości agrofagów z tej listy: bobówek śmietki i obu miniarek, samic wciornastka, chrząszczy chowacza, a także grzybni i sklerocjów zgnilizny szyjki oraz białej zgnilizny. Głębokie przekopanie wyrzuca stadia zimujące na powierzchnię, gdzie giną z mrozu lub są zjadane przez ptaki.
Październik	Posadź czosnek ozimy w drugiej połowie września lub w październiku Ząbki muszą się ukorzenić przed mrozami, a na to potrzebują około 6 tygodni. Metodyka ostrzega jednak przed odwrotnym błędem: zbyt wczesne sadzenie sprawia, że czosnek nadmiernie rozwinie liście i wymarznie. Po posadzeniu okryj grządkę ściółką Czosnek ma wąskie, wzniesione liście i słabo zacienia glebę, więc łatwo zarasta. Ściółka z materiału nieprzepuszczającego światła odcina chwastom warunki do wschodów, a przy okazji podnosi temperaturę gleby, ogranicza parowanie i przyspiesza wzrost roślin. Ściółka organiczna dodatkowo chroni jesienne nasadzenie przed wymarzaniem. Po zbiorze zbierz wszystkie resztki i głęboko przekop Resztki roślin czosnku to zimowa kwatera dla większości agrofagów z tej listy: bobówek śmietki i obu miniarek, samic wciornastka, chrząszczy chowacza, a także grzybni i sklerocjów zgnilizny szyjki oraz białej zgnilizny. Głębokie przekopanie wyrzuca stadia zimujące na powierzchnię, gdzie giną z mrozu lub są zjadane przez ptaki.
Listopad	Zimą przeglądaj przechowywany czosnek i wybieraj psujące się główki W czasie spoczynku sprawdzaj okrycie grządki po odwilżach i wichurach Czosnek ozimy zimuje w gruncie i jego głównym zagrożeniem o tej porze jest wymarznięcie — metodyka ostrzega przed nim przy zbyt wczesnym sadzeniu, a ściółkę organiczną wskazuje jako dodatkową ochronę jesiennego nasadzenia przed mrozem. Okrycie działa tylko wtedy, gdy naprawdę leży na grządce: słoma i liście są zwiewane, a brzegi folii i włókniny podrywa wiatr.
Grudzień	Zimą przeglądaj przechowywany czosnek i wybieraj psujące się główki W czasie spoczynku sprawdzaj okrycie grządki po odwilżach i wichurach Czosnek ozimy zimuje w gruncie i jego głównym zagrożeniem o tej porze jest wymarznięcie — metodyka ostrzega przed nim przy zbyt wczesnym sadzeniu, a ściółkę organiczną wskazuje jako dodatkową ochronę jesiennego nasadzenia przed mrozem. Okrycie działa tylko wtedy, gdy naprawdę leży na grządce: słoma i liście są zwiewane, a brzegi folii i włókniny podrywa wiatr. Zimą rozpisz płodozmian i zdecyduj, skąd weźmiesz ząbki Dwie decyzje przesądzające o powodzeniu uprawy trzeba podjąć, zanim ruszy sezon. Pierwsza to stanowisko: metodyka wymaga minimum 4 lat przerwy w uprawie czosnku i innych warzyw cebulowych, a przy stwierdzonej białej zgniliźnie aż 8 lat, bo tyle jej sklerocja przeżywają w glebie. Druga to materiał sadzeniowy: czosnek rozmnaża się wyłącznie wegetatywnie, a około 60% czosnku uprawianego w Polsce jest porażone potywirusami, których z ząbka nie da się już usunąć. Czosnek jary sadzi się jak najwcześniej, najlepiej już w marcu, więc na te decyzje zostaje właśnie zima.

Zależne od pogody i obserwacji

Okno pogodowe na zabieg

Choroby

Fuzaryjna zgnilizna czosnku Fusarium oxysporum f. sp. cepae — Atakuje już w fazie kiełkowania ząbków: liście żółkną, a rośliny zamierają placami — objawy łudząco podobne do uszkodzeń od niszczyka zjadliwego. Korzenie przebarwiają się na brunatnoróżowo. Porażone główki pokrywają brunatne, lekko zapadające się plamy, na których widać różowe lub beżowe sporodochia grzyba; główki gniją. Przy późnej infekcji choroba ujawnia się dopiero w przechowalni.
Biała zgnilizna czosnku Sclerotium cepivorum — Pierwsze objawy w czerwcu: gniazdowe (placowe) żółknięcie i zamieranie roślin. Porażone rośliny mają zgniłe korzenie, a tworząca się główka pokryta jest obfitą, białą, watowatą grzybnią z powstającymi w niej czarnymi sklerocjami. Rośliny gniją i nie dają plonu handlowego.
Różowienie (korkowatość) korzeni czosnku Pyrenochaeta terrestris — W drugiej połowie sezonu korzenie przebarwiają się na różowo, potem na czerwonofioletowo i stopniowo zamierają; część korzeni zamiera bez zmiany barwy. Przy wczesnym i silnym porażeniu, w latach suchych i bardzo ciepłych, już od połowy lipca korzenie zanikają i liście zaczynają zasychać. Główki są małe, niewyrośnięte i źle się przechowują.
Zgnilizna szyjki czosnku Botrytis aclada, Botrytis allii — Pierwsze objawy mogą być widoczne już po wiosennych wschodach: zamiera tkanka od wierzchołków wychodzących liści, później wierzchołki liści wyrośniętych. Potem choroba przechodzi w fazę utajoną. Najgroźniejsza infekcja następuje od momentu załamywania się liści do zbioru, drogą przez wierzchołek szyjki i uszkodzenia łusek. Górna część szyjki ciemnieje i gnije, a na główce pojawia się obfity szary nalot z czarnymi mikrosklerocjami. Może temu towarzyszyć gnicie bakteryjne.
Bakteriozy czosnku (kwaśna skórka, miękka i mokra zgnilizna) Burkholderia cepacia, Burkholderia gladioli pv. allicola, Pectobacterium carotovorum subsp. carotovorum — Objawy zależą od bakterii. Kwaśna skórka: ząbki ulegają śluzowatej, żółtej zgniliźnie o charakterystycznym kwaśnym, octowym zapachu. Miękka zgnilizna: na zewnątrz główka wygląda normalnie, dopiero na przekroju widać miękkie, jakby nasiąknięte wodą ząbki. Mokra zgnilizna: ząbki zamieniają się w śluzowatą masę o nieprzyjemnym zapachu. Objawy wychodzą zwykle dopiero przed zbiorem i w przechowalni.
Żółta pasiastość czosnku (kompleks allexiwirusów) Garlic virus A, B, C, D, E, X (Allexivirus) — Rośliny mają zahamowany wzrost, a na liściach pojawia się mozaika, żółta smugowatość lub żółta pasiastość. Rośliny są zwykle porażone przez zespół kilku wirusów naraz, co bardzo utrudnia diagnostykę. Główki są lżejsze (spadek masy o 14–32%) i mniejsze (spadek średnicy o 6–11%), a przy współzakażeniu innymi wirusami straty rosną do 25–43%.
Mozaika czosnku Onion yellow dwarf virus (OYDV), Leek yellow stripe virus (LYSV) — Pierwsze objawy już na początku sezonu: żółte paski u podstawy pierwszych liści. W miarę wzrostu żółta mozaika rozprzestrzenia się na całą powierzchnię liścia i prowadzi do całkowitego zżółknięcia rośliny. Liście bywają dodatkowo skręcone i spłaszczone. Wzrost jest zahamowany, a główki znacznie mniejsze.

Szkodniki

Niszczyk zjadliwy Ditylenchus dipsaci — Nicień wnikający z gleby przez piętkę. Rośliny mają zahamowany wzrost, więdną i są zniekształcone, liście stają się fioletowe. Główka pęka od piętki, robi się miękka i gąbczasta, system korzeniowy zanika, a czosnek bywa silnie i nieprzyjemnie pachnący. Przy niskiej liczebności objawy wychodzą dopiero w przechowalni jako próchnienie główek.
Przebarwiacz czosnkowy Aceria tulipae — Szpeciel powodujący zasychanie i pękanie główek. Brzegi liści żółkną, nie wyrastają i przedwcześnie zasychają, a w zagłębieniach liści pojawia się odbarwienie łudząco podobne do mozaiki wirusowej. Silnie uszkodzone liście są poskręcane, liść środkowy jest mniejszy i tworzy pętlę z zewnętrznym. Jest wektorem kompleksu allexiwirusów (żółtej pasiastości czosnku).
Rozkruszek korzeniowy Rhizoglyphus echinopus — Roztocz żerujący na powierzchni główek: powstają zagłębienia z lekko wzniesionymi brzegami, później wygryzione kanały wypełnione odchodami i rozkruszoną tkanką. Rośliny wyrastające z uszkodzonych główek mają znacznie mniej liści.
Śmietka cebulanka Delia antiqua — Największe szkody robią larwy pierwszego pokolenia w maju i czerwcu, żerując w korzeniach, piętce i nasadzie formujących się liści. W uszkodzone miejsca wnikają grzyby powodujące gnicie dolnej części rośliny — to bezpośredni pomost do fuzariozy. Rośliny więdną, liście żółkną i zasychają, a roślinę łatwo wyciągnąć z ziemi. Larwy drugiego pokolenia (koniec lipca–początek września) żerują na ząbkach, ale ich szkodliwość jest znikoma, bo wtedy trwa już zbiór.
Błotniszka czosnkówka Suillia lurida — Larwa wygryza chodnik w środkowym liściu aż do nasady główki. Zaatakowany liść więdnie, żółknie, zwija się spiralnie i zamiera. Uszkodzone rośliny mogą wypuścić nowe drobne liście, ale NIE TWORZĄ ZĄBKÓW — czyli plon z takiej rośliny jest zerowy. Objawy widać już wiosną, w fazie 3–4 liści czosnku posadzonego jesienią.
Miniarka cebulowa Liriomyza cepae — Na liściach białe plamki — miejsca nakłuć samicy. Larwy wygryzają wąskie tunele (miny) kierując się w dół rośliny. Zasiedlona roślina ma ograniczony wzrost, a uszkodzone miejsca są wtórnie porażane przez bakterie i grzyby powodujące gnicie.
Miniarka porówka Phytomyza gymnostoma — Miejsca nakłuć samicy widoczne jako białe plamki ułożone w rzędzie wzdłuż liścia. Larwy pierwszego pokolenia zniekształcają liście, a nawet całą roślinę; larwy drugiego pokolenia minują liście. Uszkodzone rośliny są wtórnie atakowane przez bakterie i grzyby powodujące gnicie.
Wciornastek tytoniowiec Thrips tabaci — Dorosłe i larwy wysysają sok komórkowy; w miejscach nakłuć powstają drobne, białosrebrzyste plamki, obok których zostają czarne punkty odchodów. Często tworzą się skorkowacenia. Na silnie uszkodzonych liściach jest mnóstwo białych cętek, liście bieleją i zasychają, a rośliny mają ograniczony wzrost.
Wgryzka szczypiorka Acrolepiopsis assectella — Gąsienice żerują głównie na wewnętrznej stronie liści, zeskrobując miękisz — powstają podłużne, jasne smugi, które zasychają i pękają. Z czasem tworzą się długie, nieregularne dziury, liście się skręcają, a wzrost roślin jest zahamowany.
Chowacz szczypiorak Oprohinus suturalis — Szkodliwe są larwy i chrząszcze. Samice wygryzają rzędowo drobne otwory, w których składają jaja. Larwy wyjadają miękisz z wnętrza liści, zostawiając wąskie, podłużne, jasne pasemka z nieuszkodzoną z wierzchu skórką. Silnie uszkodzone liście żółkną i przedwcześnie zasychają. Największe szkody w maju i czerwcu.
Rolnice (gąsienice sówkowatych) Agrotis segetum, Agrotis exclamationis, Xestia c-nigrum, Agrotis ipsilon — Młode gąsienice wygryzają dziury w liściach, starsze kryją się dniem w glebie, a nocą podgryzają rośliny przy ziemi i uszkadzają części podziemne; przy wczesnowiosennym żerowaniu wschody wypadają placami.

Dane o tej roślinie pochodzą z: Extension Gardener Plant Toolbox, Unsere Freiland-Stauden (Wiedeń 1922). Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.