Leszczyna południowa

Corylus maxima drzewo owocowe

Co zrobić w październiku

Sadzenie Materiał gołokorzenny — sadź w mar, kwi, paź, lis · zalecenie ogólne dla grupy
Posadź co najmniej dwie odmiany, najlepiej jesienią Prawie wszystkie odmiany leszczyny są samoniezgodne — bez pyłku innej, zgodnej odmiany w pobliżu owocują słabo albo wcale. Jesienią sadzi się łatwiej, bo wiosną pąki potrzebne do uformowania korony łatwo się wyłamują.
Co 3–4 lata sprawdź odczyn gleby i w razie potrzeby wapnuj Leszczyna potrzebuje gleby o odczynie zbliżonym do obojętnego. Na glebie silnie kwaśnej gorzej pobiera fosfor i magnez, a rak bakteryjny leszczyny wiąże się właśnie z glebami o pH poniżej 5.
Zbieraj opadające orzechy od połowy sierpnia Dojrzałe orzechy wypadają z okryw od połowy sierpnia do października. Orzechy porażone i robaczywe zostawione na ziemi to źródło moniliozy i szarej pleśni na przyszły rok.
Jesienią wygrab opadłe liście i porażone orzechy Mączniak prawdziwy zimuje na opadłych liściach, a monilioza i szara pleśń — na porażonych orzechach leżących na ziemi. Usunięcie ich zmniejsza źródło infekcji w następnym sezonie.
Okryj na zimę Ta roślina przetrwa mróz tylko pod okryciem — okryj ją, zanim przyjdą pierwsze mrozy.

Pielęgnacja

Sadzenie Materiał gołokorzenny — sadź w mar, kwi, paź, lis · zalecenie ogólne dla grupy
Siew Wysiew przed zimą, na mróz

Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.

Wymagania

Stanowisko	słońce, półcień
Wysokość	3 m–6 m
Kwitnienie	lut–kwi
Gleba	żyzna, przepuszczalna
Wilgotność	umiarkowanie wilgotna · szacunek
Odczyn	obojętna · szacunek
Mrozoodporność	mrozoodporna pod okryciem · strefa 5+
Pokrój	krzew
Zastosowanie	żywopłot, solitera

Kalendarz zabiegów

Zabiegi opisane dla rodzaju — wybrane te, które dotyczą także tego gatunku i odmiany.

Styczeń	Poszukaj nabrzmiałych, kulistych pąków — wielkopąkowiec
Luty	Przymrozek w czasie kwitnienia — sprawdź bazie, w razie potrzeby zapyl ręcznie Poszukaj nabrzmiałych, kulistych pąków — wielkopąkowiec Na przedwiośniu poszukaj na pędach złóż jaj zwójki
Marzec	Przymrozek w czasie kwitnienia — sprawdź bazie, w razie potrzeby zapyl ręcznie Przytnij leszczynę wczesną wiosną Cięcie utrzymuje krzew w dobrej kondycji i owocowaniu: rozluźniona korona szybciej obsycha, więc mniej choruje, a młode, długie pędy owocują najlepiej. Odrosty tylko zabierają składniki i zagęszczają krzew. Poszukaj nabrzmiałych, kulistych pąków — wielkopąkowiec Na przedwiośniu poszukaj na pędach złóż jaj zwójki Gdy nabrzmiewają pąki, obejrzyj korę pędów — misecznik
Kwiecień	Pod koniec kwietnia i w maju sprawdź zwinięte liście — zwójka Nawóź azotem w pierwszych dniach kwietnia Właściwe nawożenie azotem trzyma krzew w dobrej kondycji; przenawożenie sprzyja chorobom, a niedobór widać po jasnych, żółknących liściach i cienkich, krótkich pędach. Od kwietnia do lipca trzymaj ziemię pod krzewem bez chwastów Chwasty najbardziej szkodzą leszczynie od kwietnia do lipca, a zagęszczony, wilgotny krzew łatwiej łapie choroby grzybowe. Od połowy sierpnia chwasty przeszkadzają też w zbieraniu opadłych orzechów.
Maj	W maju i czerwcu strząsaj chrząszcze na płachtę — słonik orzechowiec Od maja do sierpnia sprawdzaj spody liści — przędziorki W maju i czerwcu przeglądaj młode pędy na mszyce Pod koniec kwietnia i w maju sprawdź zwinięte liście — zwójka Przed sadzeniem sprawdź glebę na pędraki i larwy opuchlaków Pędraki i larwy opuchlaków ogryzają korzenie i szyjkę korzeniową; najwięcej szkód robią na najmłodszych nasadzeniach, zwłaszcza w pobliżu lasów i wieloletnich roślin bobowatych. Od kwietnia do lipca trzymaj ziemię pod krzewem bez chwastów Chwasty najbardziej szkodzą leszczynie od kwietnia do lipca, a zagęszczony, wilgotny krzew łatwiej łapie choroby grzybowe. Od połowy sierpnia chwasty przeszkadzają też w zbieraniu opadłych orzechów. Oglądaj pędy i liście — bakteryjna zgorzel i raki Bakteryjna zgorzel poraża pąki, pędy, liście i orzechy; najgroźniejsza jest dla młodych krzewów do 3–4 lat, ale zgorzel obejmująca cały pień zabija nawet starsze. Rak pędów i rak bakteryjny również prowadzą do zamierania gałęzi.
Czerwiec	W maju i czerwcu strząsaj chrząszcze na płachtę — słonik orzechowiec Od maja do sierpnia sprawdzaj spody liści — przędziorki W maju i czerwcu przeglądaj młode pędy na mszyce Przed sadzeniem sprawdź glebę na pędraki i larwy opuchlaków Pędraki i larwy opuchlaków ogryzają korzenie i szyjkę korzeniową; najwięcej szkód robią na najmłodszych nasadzeniach, zwłaszcza w pobliżu lasów i wieloletnich roślin bobowatych. Od kwietnia do lipca trzymaj ziemię pod krzewem bez chwastów Chwasty najbardziej szkodzą leszczynie od kwietnia do lipca, a zagęszczony, wilgotny krzew łatwiej łapie choroby grzybowe. Od połowy sierpnia chwasty przeszkadzają też w zbieraniu opadłych orzechów. Oglądaj pędy i liście — bakteryjna zgorzel i raki Bakteryjna zgorzel poraża pąki, pędy, liście i orzechy; najgroźniejsza jest dla młodych krzewów do 3–4 lat, ale zgorzel obejmująca cały pień zabija nawet starsze. Rak pędów i rak bakteryjny również prowadzą do zamierania gałęzi. Od czerwca oglądaj okrywy orzechów — monilioza i szara pleśń Monilioza i szara pleśń porażają zielone okrywy zawiązków, skąd przechodzą na łupiny i miękkie jeszcze orzechy; porażone zawiązki gniją i opadają. Źródłem na następny rok są porażone orzechy leżące na ziemi. Upalnie i wilgotno — zagrożenie moniliozą orzechów
Lipiec	Od maja do sierpnia sprawdzaj spody liści — przędziorki Przed sadzeniem sprawdź glebę na pędraki i larwy opuchlaków Pędraki i larwy opuchlaków ogryzają korzenie i szyjkę korzeniową; najwięcej szkód robią na najmłodszych nasadzeniach, zwłaszcza w pobliżu lasów i wieloletnich roślin bobowatych. Od kwietnia do lipca trzymaj ziemię pod krzewem bez chwastów Chwasty najbardziej szkodzą leszczynie od kwietnia do lipca, a zagęszczony, wilgotny krzew łatwiej łapie choroby grzybowe. Od połowy sierpnia chwasty przeszkadzają też w zbieraniu opadłych orzechów. Oglądaj pędy i liście — bakteryjna zgorzel i raki Bakteryjna zgorzel poraża pąki, pędy, liście i orzechy; najgroźniejsza jest dla młodych krzewów do 3–4 lat, ale zgorzel obejmująca cały pień zabija nawet starsze. Rak pędów i rak bakteryjny również prowadzą do zamierania gałęzi. Od czerwca oglądaj okrywy orzechów — monilioza i szara pleśń Monilioza i szara pleśń porażają zielone okrywy zawiązków, skąd przechodzą na łupiny i miękkie jeszcze orzechy; porażone zawiązki gniją i opadają. Źródłem na następny rok są porażone orzechy leżące na ziemi. Upalnie i wilgotno — zagrożenie moniliozą orzechów
Sierpień	Pod koniec sierpnia przejrzyj orzechy — larwy słonika Od maja do sierpnia sprawdzaj spody liści — przędziorki Przed sadzeniem sprawdź glebę na pędraki i larwy opuchlaków Pędraki i larwy opuchlaków ogryzają korzenie i szyjkę korzeniową; najwięcej szkód robią na najmłodszych nasadzeniach, zwłaszcza w pobliżu lasów i wieloletnich roślin bobowatych. Oglądaj pędy i liście — bakteryjna zgorzel i raki Bakteryjna zgorzel poraża pąki, pędy, liście i orzechy; najgroźniejsza jest dla młodych krzewów do 3–4 lat, ale zgorzel obejmująca cały pień zabija nawet starsze. Rak pędów i rak bakteryjny również prowadzą do zamierania gałęzi. Od czerwca oglądaj okrywy orzechów — monilioza i szara pleśń Monilioza i szara pleśń porażają zielone okrywy zawiązków, skąd przechodzą na łupiny i miękkie jeszcze orzechy; porażone zawiązki gniją i opadają. Źródłem na następny rok są porażone orzechy leżące na ziemi. Upalnie i wilgotno — zagrożenie moniliozą orzechów Zbieraj opadające orzechy od połowy sierpnia Dojrzałe orzechy wypadają z okryw od połowy sierpnia do października. Orzechy porażone i robaczywe zostawione na ziemi to źródło moniliozy i szarej pleśni na przyszły rok.
Wrzesień	Posadź co najmniej dwie odmiany, najlepiej jesienią Prawie wszystkie odmiany leszczyny są samoniezgodne — bez pyłku innej, zgodnej odmiany w pobliżu owocują słabo albo wcale. Jesienią sadzi się łatwiej, bo wiosną pąki potrzebne do uformowania korony łatwo się wyłamują. Pod koniec sierpnia przejrzyj orzechy — larwy słonika Zbieraj opadające orzechy od połowy sierpnia Dojrzałe orzechy wypadają z okryw od połowy sierpnia do października. Orzechy porażone i robaczywe zostawione na ziemi to źródło moniliozy i szarej pleśni na przyszły rok. Jesienią wygrab opadłe liście i porażone orzechy Mączniak prawdziwy zimuje na opadłych liściach, a monilioza i szara pleśń — na porażonych orzechach leżących na ziemi. Usunięcie ich zmniejsza źródło infekcji w następnym sezonie.
Październik	Posadź co najmniej dwie odmiany, najlepiej jesienią Prawie wszystkie odmiany leszczyny są samoniezgodne — bez pyłku innej, zgodnej odmiany w pobliżu owocują słabo albo wcale. Jesienią sadzi się łatwiej, bo wiosną pąki potrzebne do uformowania korony łatwo się wyłamują. Co 3–4 lata sprawdź odczyn gleby i w razie potrzeby wapnuj Leszczyna potrzebuje gleby o odczynie zbliżonym do obojętnego. Na glebie silnie kwaśnej gorzej pobiera fosfor i magnez, a rak bakteryjny leszczyny wiąże się właśnie z glebami o pH poniżej 5. Zbieraj opadające orzechy od połowy sierpnia Dojrzałe orzechy wypadają z okryw od połowy sierpnia do października. Orzechy porażone i robaczywe zostawione na ziemi to źródło moniliozy i szarej pleśni na przyszły rok. Jesienią wygrab opadłe liście i porażone orzechy Mączniak prawdziwy zimuje na opadłych liściach, a monilioza i szara pleśń — na porażonych orzechach leżących na ziemi. Usunięcie ich zmniejsza źródło infekcji w następnym sezonie. Okryj na zimę Ta roślina przetrwa mróz tylko pod okryciem — okryj ją, zanim przyjdą pierwsze mrozy.
Listopad	Posadź co najmniej dwie odmiany, najlepiej jesienią Prawie wszystkie odmiany leszczyny są samoniezgodne — bez pyłku innej, zgodnej odmiany w pobliżu owocują słabo albo wcale. Jesienią sadzi się łatwiej, bo wiosną pąki potrzebne do uformowania korony łatwo się wyłamują. Poszukaj nabrzmiałych, kulistych pąków — wielkopąkowiec Co 3–4 lata sprawdź odczyn gleby i w razie potrzeby wapnuj Leszczyna potrzebuje gleby o odczynie zbliżonym do obojętnego. Na glebie silnie kwaśnej gorzej pobiera fosfor i magnez, a rak bakteryjny leszczyny wiąże się właśnie z glebami o pH poniżej 5. Jesienią wygrab opadłe liście i porażone orzechy Mączniak prawdziwy zimuje na opadłych liściach, a monilioza i szara pleśń — na porażonych orzechach leżących na ziemi. Usunięcie ich zmniejsza źródło infekcji w następnym sezonie. Okryj na zimę Ta roślina przetrwa mróz tylko pod okryciem — okryj ją, zanim przyjdą pierwsze mrozy.
Grudzień	Poszukaj nabrzmiałych, kulistych pąków — wielkopąkowiec Okryj na zimę Ta roślina przetrwa mróz tylko pod okryciem — okryj ją, zanim przyjdą pierwsze mrozy.

Zależne od pogody i obserwacji

W suszy podlewaj, zwłaszcza młode krzewy Leszczyna ma umiarkowane wymagania wodne, ale długa susza wyraźnie ogranicza wzrost i plon — najbardziej na glebach lekkich i w pierwszych latach po posadzeniu.
Okno pogodowe na zabieg

Choroby

Bakteryjna zgorzel leszczyny Xanthomonas arboricola pv. corylina — Zamierające pąki liściowe i kwiatowe otoczone lekko wypukłymi, brunatnymi, eliptycznymi nekrozami; pod korą brązowa tkanka. Nekrozy powiększają się i mogą objąć cały obwód pędu, który zamiera. Na liściach duże, oleiste, kanciaste brunatne plamy, często z jasnozieloną obwódką; na okrywach i skorupkach orzechów nieregularne, najpierw wodniste, potem brązowe plamki. Najgroźniejsza dla krzewów do 3–4 lat i przy zgorzeli obejmującej pień.
Rak bakteryjny leszczyny (zamieranie pnia) Pseudomonas avellanae — Nagłe więdnięcie liści, gałązek, gałęzi, a nawet całego krzewu wiosną i latem; zwiędłe liście i niedojrzałe orzechy długo zostają na gałęziach. Zimą obumarłe bazie trzymają się pędów, wiosną pąki pękają z opóźnieniem. Jesienią na gałęziach i pniu podłużne zrakowacenia z czerwonobrązową korą; na liściach i orzechach plam nie ma.
Monilioza leszczyny Monilinia spp. — Na zielonych okrywach zawiązków ciemnobrunatne, zagłębione plamy, które przechodzą na łupiny i miękkie jeszcze orzechy; na porażonych owocostanach płowożółte lub szare, pylące brodawki. U odmian z długą okrywą objawy bywają widoczne dopiero po jej rozchyleniu. Porażone zawiązki gniją i opadają.
Szara pleśń Botrytis cinerea (Botryotinia fuckeliana) — Na zielonych okrywach zawiązków jasnobrązowe, owalne plamy, które przechodzą na łupiny i miękkie orzechy; przy wysokiej wilgotności ciemnoszara grzybnia i pylący nalot. Znakiem rozpoznawczym są twarde, płaskie skupienia grzybni (sklerocja). Przy silnym porażeniu duże brunatne plamy na liściach i zamieranie wierzchołków pędów.
Mączniak prawdziwy leszczyny Phyllactinia corylea — Biały, mączysty nalot na DOLNEJ stronie liści, zwykle w dolnej części krzewu, od przełomu wiosny i lata do końca lata; może obejmować pędy. Młode liście przestają rosnąć, silnie porażone brunatnieją, zwijają się i opadają. Jesienią w nalocie czarne punkciki owocników.
Rak pędów leszczyny Cytospora corylicola — Na pędach osłabionych krzewów nekrozy w postaci spękań i zapadniętych zrakowaceń; przy wysokiej wilgotności pojawiają się w nich pomarańczowe wycieki z zarodnikami. Silnie porażone pędy zamierają.

Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.

Szkodniki

Przędziorek chmielowiec Tetranychus urticae — Wysysa soki ze spodu liści; na górnej stronie żółte plamki, liście żółkną, brązowieją i opadają przedwcześnie, czasem z pajęczyną. Krzew słabiej zawiązuje pąki kwiatowe, gorzej zimuje, a orzechy są gorszej jakości.
Przędziorek leszczynowiec Eotetranychus coryli — Żeruje koloniami na spodzie liści, powodując żółte plamki i przedwczesne opadanie liści, podobnie jak przędziorek chmielowiec. W Polsce pospolity, ale nieliczny i bez znaczenia gospodarczego.
Wielkopąkowiec leszczynowy Phytoptus avellanae — Szpeciel zimujący w pąkach; zasiedlone pąki są nabrzmiałe, kuliste i zdeformowane. Wiosną, gdy łuski się rozluźniają, szpeciele przez 30–50 dni migrują na nowe pąki. Przy licznej populacji straty plonu sięgają 20–70%.
Słonik orzechowiec (słonkowiec orzechowiec) Curculio nucum — Samice składają jaja do młodych, miękkich zawiązków (średnicy około 10–12 mm, zwykle w czerwcu); larwy wyjadają jądro i orzechy są robaczywe. Pod koniec sierpnia i we wrześniu larwy wygryzają okrągły otwór około 2 mm i schodzą do gleby, gdzie zimują. Nakłute zawiązki łatwiej zakaża monilioza.
Zwójka różóweczka Archips rosana — Gąsienice wiosną wygryzają dziurki w liściach, zwijają je w rulon albo sprzędzają rozety, a przy gradacji niszczą kwiatostany i zawiązki. Jedno pokolenie w roku.
Mszyca leszczynowa i zdobniczka leszczynowa Corylobium avellanae, Myzocallis coryli — Wysysają soki z młodych części krzewu i wydalają rosę miodową, na której rozwijają się grzyby sadzakowe; asymilacja słabnie, wzrost jest zahamowany, krzew gorzej zimuje. Zdobniczka najliczniej w maju i czerwcu, mszyca leszczynowa od czerwca do sierpnia wydaje formy uskrzydlone.
Misecznik śliwowiec Parthenolecanium corni — Larwy od marca wysysają soki z pędów, powodując zamieranie kory i łyka; latem młode larwy żerują na liściach, które żółkną, a na wydzielinach rozwijają się grzyby sadzakowe. Silnie zasiedlone pędy zasychają.
Chrabąszcz majowy (pędraki) Melolontha melolontha — Chrząszcze szkieletują liście, przy gradacji do gołożeru. Pędraki podgryzają szyjkę korzeniową i korzenie — krzewy słabną, więdną i zamierają, najczęściej na najmłodszych nasadzeniach, zwłaszcza w pobliżu lasów.
Opuchlak lucernowiec Otiorhynchus ligustici — Chrząszcze wiosną wygryzają półkoliste zatoki na brzegach liści; larwy niszczą drobne korzenie, osłabiając wzrost i owocowanie. Rozwój jednego pokolenia trwa 2 lata; zagrożone są nasadzenia obok wieloletnich bobowatych.

Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.

Odmiany

Odmiany dziedziczą zalecenia po gatunku; różnią się pokrojem, barwą i wysokością.

Leszczyna południowa 'Purpurea' Corylus maxima 'Purpurea'
Leszczyna południowa 'Wunder aus Bollweiler' Corylus maxima 'Wunder aus Bollweiler'

Dane o tej roślinie pochodzą z: Manual of Cultivated Trees and Shrubs Hardy in North America, TRY Plant Trait Database (wydanie 6.0), TRY — Categorical Traits Dataset, The Woody Plant Seed Manual (Agriculture Handbook 727, 2008), Wikidata, Wikipedia (polska), urzadzamy.pl — rośliny. Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.