Lilia

Lilium spp. roślina ozdobna

Co zrobić we wrześniu

Wybierz miejsce, z którego woda ma gdzie odpłynąć Trzy z sześciu chorób lilii to choroby odglebowe i przy każdej z nich program zaczyna listę metod niechemicznych od tego samego: przepuszczalne podłoże. Przy fuzariozie — „zapewniać dobry drenaż podłoża o przepuszczalnej strukturze”, przy zgorzeli zgnilakowej — „uprawiać w podłożu przepuszczalnym” i „unikać utrzymywania się nadmiernej wilgotności podłoża”, przy rizoktoniozie — odkażone podłoże. Cebula lilii w zastoisku wody gnije, zanim zdąży zakwitnąć.
Nie sadź lilii po innych roślinach cebulowych Program przy rizoktoniozie stawia sprawę wprost: unikać uprawiania lilii po innych roślinach cebulowych. Metodyka dokłada mechanizm — fuzarioza jest jedną z groźniejszych chorób ogrodów przydomowych i działek właśnie dlatego, że te same wrażliwe gatunki sadzi się w to samo miejsce, a patogen gromadzi się w glebie. Fuzarioza występuje na wszystkich gatunkach roślin cebulowych.
Przekop próbę gleby i policz pędraki oraz drutowce
Zajrzyj między łuski cebuli przed sadzeniem
Cebule, których nie sadzisz od razu, trzymaj w chłodzie
Zapraw cebule bezpośrednio przed sadzeniem
Włóż cebule do koszyczków — inaczej zjedzą je myszy Metodyka wymienia to jako gotową metodę mechaniczną: sadzenie cebul do plastikowych koszyczków zapobiega ich zniszczeniu przez myszy. Lilia jest w tabelach metodyki wprost wskazana — obok tulipana i krokusa — jako roślina, której wnętrze cebuli mysz zaroślowa wyjada zimą, zostawiając same suche łuski. Szkodę zauważysz dopiero wiosną, kiedy liście więdną i zasychają, a wtedy nie ma już czego ratować.
Sadź głęboko, luźno i na poduszce z piasku Program przy szarej pleśni lilii podaje tylko jedną metodę niechemiczną i jest nią właśnie sposób sadzenia: unikać zbyt gęstego sadzenia cebul. Metodyka mówi to samo ogólniej — zbyt dużo roślin rosnących razem daje rośliny słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki. Odstęp między liliami jest w praktyce najtańszym fungicydem, jaki masz.
Zetnij zaschłe łodygi i wynieś je z działki Program przy węgorku truskawkowcu podaje twardą liczbę: nicienie przeżywają w martwych liściach do 3 lat, więc po zakończonej uprawie trzeba zebrać resztki roślinne. Metodyka mówi o tym samym szerzej — jesienne zbieranie i palenie liści nie dopuszcza do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Zaschła łodyga lilii, zostawiona na zagonie, jest schronieniem na całą zimę.
Okryj zagon ściółką przed pierwszymi mrozami Ściółka wyrównuje temperaturę gleby i ogranicza chwasty — metodyka wymienia ściółkowanie grubą warstwą kory jako metodę zapobiegającą kiełkowaniu i wzrostowi chwastów, a chwasty wokół lilii to i konkurencja o wodę, i podniesiona wilgotność w łanie. Jest jednak haczyk, o którym ta sama metodyka ostrzega: opieńka miodowa pojawia się tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub przykrywa się nią powierzchnię gleby wokół roślin.
W sezonie sprawdzaj rośliny na wciornastka liliowca
Kanciaste, ciemne plamy na liściach to nie grzyb
W czasie zawiązywania pąków przeglądaj lilie co tydzień
Raz w tygodniu obejrzyj liście i nasady pędów
Chore rośliny wyjmuj od razu, razem z cebulą Program powtarza to zalecenie przy fuzariozie lilii dosłownie: usuwać z uprawy porażone rośliny i palić. Metodyka dodaje mechanizm — przy chorobach odglebowych, takich jak fytoftoroza, i przy szkodnikach glebowych usuwa się i pali całe rośliny, a chorych roślin nie wolno kompostować, bo patogeny z rodzajów Fusarium, Verticillium, Sclerotinia i Phytophthora przeżyją w pryzmie. Każda zostawiona chora lilia to zapas zarodników w glebie na następne sezony.
Po kwitnieniu zostaw łodygę z liśćmi w spokoju Cebula lilii odbudowuje zapasy przez całe lato po przekwitnieniu i robi to wyłącznie z tego, co wyprodukują liście. Ścięta „dla porządku” zielona łodyga oznacza mniejszą cebulę i słabsze kwitnienie w przyszłym roku. To zalecenie jest interpolacją — źródła zajmują się ochroną, nie pielęgnacją — ale odpowiada temu, co program mówi o cebulach: rośliny wyrastające z cebul uszkodzonych i osłabionych są wątłe i nie zakwitają.
Co kilka lat podziel i przesadź zagęszczoną kępę

Pielęgnacja

Sadzenie Sadzi się jako cebule i kłącza · na głębokość trzech wysokości cebuli
Siew Wysiew przed zimą, na mróz

Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.

Kalendarz zabiegów

Kwiecień	Sprawdź wiosną, czy cebule przetrwały zimę Przymrozek na wzeszłe pędy — przykryj je na noc Lilia wschodzi wcześnie i wypuszcza jeden pęd na sezon; zmarznięty wierzchołek oznacza rok bez kwiatów, bo roślina nie odbije drugim pędem. Metodyka wymienia białą agrowłókninę jako osłonę roślin po posadzeniu — użycie jej przeciw przymrozkowi wiosennemu jest już rozszerzeniem tej praktyki, nie zaleceniem ze źródła. Wiosną daj kompost, nie garść saletry Metodyka wiąże nawożenie z odpornością na choroby dwustronnie: kompost zwiększa zawartość próchnicy, poprawia właściwości gleby i przez to podnosi odporność roślin na choroby i szkodniki, ale nadmierne nawożenie mineralne działa ujemnie na pożyteczne organizmy glebowe — a to właśnie one (Trichoderma, Gliocladium, saprofityczne izolaty Fusarium oxysporum, Pseudomonas, Bacillus subtilis) ograniczają rozwój chorób odglebowych, którymi lilia jest zagrożona najbardziej. Od wschodów szukaj czerwonych chrząszczy co kilka dni W sezonie sprawdzaj rośliny na wciornastka liliowca Kanciaste, ciemne plamy na liściach to nie grzyb Raz w tygodniu obejrzyj liście i nasady pędów Chore rośliny wyjmuj od razu, razem z cebulą Program powtarza to zalecenie przy fuzariozie lilii dosłownie: usuwać z uprawy porażone rośliny i palić. Metodyka dodaje mechanizm — przy chorobach odglebowych, takich jak fytoftoroza, i przy szkodnikach glebowych usuwa się i pali całe rośliny, a chorych roślin nie wolno kompostować, bo patogeny z rodzajów Fusarium, Verticillium, Sclerotinia i Phytophthora przeżyją w pryzmie. Każda zostawiona chora lilia to zapas zarodników w glebie na następne sezony. Podlewaj pod roślinę, rano i nigdy na noc Metodyka wiąże to z konkretną chorobą: zwilżanie roślin w czasie podlewania — szczególnie odmian o zwartym pokroju — i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu przez choroby, głównie szarą pleśń. Drugi powód jest odwrotny: zwilżanie roślin w ciągu dnia przy intensywnej operacji słonecznej powoduje poparzenie liści i młodych pędów. Zostaje więc jedno okno — rano, pod roślinę. Deszcz i bardzo wilgotne powietrze — zagrożenie szarą pleśnią Ciepły deszcz w okolicach 20°C — zagrożenie rdzą
Maj	Sprawdź wiosną, czy cebule przetrwały zimę Przymrozek na wzeszłe pędy — przykryj je na noc Lilia wschodzi wcześnie i wypuszcza jeden pęd na sezon; zmarznięty wierzchołek oznacza rok bez kwiatów, bo roślina nie odbije drugim pędem. Metodyka wymienia białą agrowłókninę jako osłonę roślin po posadzeniu — użycie jej przeciw przymrozkowi wiosennemu jest już rozszerzeniem tej praktyki, nie zaleceniem ze źródła. Wiosną daj kompost, nie garść saletry Metodyka wiąże nawożenie z odpornością na choroby dwustronnie: kompost zwiększa zawartość próchnicy, poprawia właściwości gleby i przez to podnosi odporność roślin na choroby i szkodniki, ale nadmierne nawożenie mineralne działa ujemnie na pożyteczne organizmy glebowe — a to właśnie one (Trichoderma, Gliocladium, saprofityczne izolaty Fusarium oxysporum, Pseudomonas, Bacillus subtilis) ograniczają rozwój chorób odglebowych, którymi lilia jest zagrożona najbardziej. Od wschodów szukaj czerwonych chrząszczy co kilka dni W sezonie sprawdzaj rośliny na wciornastka liliowca Kanciaste, ciemne plamy na liściach to nie grzyb W czasie zawiązywania pąków przeglądaj lilie co tydzień Raz w tygodniu obejrzyj liście i nasady pędów Chore rośliny wyjmuj od razu, razem z cebulą Program powtarza to zalecenie przy fuzariozie lilii dosłownie: usuwać z uprawy porażone rośliny i palić. Metodyka dodaje mechanizm — przy chorobach odglebowych, takich jak fytoftoroza, i przy szkodnikach glebowych usuwa się i pali całe rośliny, a chorych roślin nie wolno kompostować, bo patogeny z rodzajów Fusarium, Verticillium, Sclerotinia i Phytophthora przeżyją w pryzmie. Każda zostawiona chora lilia to zapas zarodników w glebie na następne sezony. Podlewaj pod roślinę, rano i nigdy na noc Metodyka wiąże to z konkretną chorobą: zwilżanie roślin w czasie podlewania — szczególnie odmian o zwartym pokroju — i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu przez choroby, głównie szarą pleśń. Drugi powód jest odwrotny: zwilżanie roślin w ciągu dnia przy intensywnej operacji słonecznej powoduje poparzenie liści i młodych pędów. Zostaje więc jedno okno — rano, pod roślinę. Deszcz i bardzo wilgotne powietrze — zagrożenie szarą pleśnią Ciepły deszcz w okolicach 20°C — zagrożenie rdzą
Czerwiec	Od wschodów szukaj czerwonych chrząszczy co kilka dni W sezonie sprawdzaj rośliny na wciornastka liliowca Kanciaste, ciemne plamy na liściach to nie grzyb W czasie zawiązywania pąków przeglądaj lilie co tydzień Raz w tygodniu obejrzyj liście i nasady pędów Chore rośliny wyjmuj od razu, razem z cebulą Program powtarza to zalecenie przy fuzariozie lilii dosłownie: usuwać z uprawy porażone rośliny i palić. Metodyka dodaje mechanizm — przy chorobach odglebowych, takich jak fytoftoroza, i przy szkodnikach glebowych usuwa się i pali całe rośliny, a chorych roślin nie wolno kompostować, bo patogeny z rodzajów Fusarium, Verticillium, Sclerotinia i Phytophthora przeżyją w pryzmie. Każda zostawiona chora lilia to zapas zarodników w glebie na następne sezony. Obrywaj przekwitłe kwiaty, ale nie tnij liści Metodyka wskazuje przy szarej pleśni dwa miejsca wejścia infekcji, oba związane z kwiatami: obumierające płatki, na których objawy pojawiają się najczęściej właśnie w okresie kwitnienia, oraz świeże rany po cięciu, bo nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia po zbiorze kwiatów i stopniowo obejmuje cały obwód pędu. Zawiązana torebka nasienna dodatkowo zabiera cebuli zapasy, których potrzebuje na przyszły rok.
Lipiec	Od wschodów szukaj czerwonych chrząszczy co kilka dni W sezonie sprawdzaj rośliny na wciornastka liliowca Kanciaste, ciemne plamy na liściach to nie grzyb W czasie zawiązywania pąków przeglądaj lilie co tydzień Raz w tygodniu obejrzyj liście i nasady pędów Chore rośliny wyjmuj od razu, razem z cebulą Program powtarza to zalecenie przy fuzariozie lilii dosłownie: usuwać z uprawy porażone rośliny i palić. Metodyka dodaje mechanizm — przy chorobach odglebowych, takich jak fytoftoroza, i przy szkodnikach glebowych usuwa się i pali całe rośliny, a chorych roślin nie wolno kompostować, bo patogeny z rodzajów Fusarium, Verticillium, Sclerotinia i Phytophthora przeżyją w pryzmie. Każda zostawiona chora lilia to zapas zarodników w glebie na następne sezony. Obrywaj przekwitłe kwiaty, ale nie tnij liści Metodyka wskazuje przy szarej pleśni dwa miejsca wejścia infekcji, oba związane z kwiatami: obumierające płatki, na których objawy pojawiają się najczęściej właśnie w okresie kwitnienia, oraz świeże rany po cięciu, bo nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia po zbiorze kwiatów i stopniowo obejmuje cały obwód pędu. Zawiązana torebka nasienna dodatkowo zabiera cebuli zapasy, których potrzebuje na przyszły rok. Po kwitnieniu zostaw łodygę z liśćmi w spokoju Cebula lilii odbudowuje zapasy przez całe lato po przekwitnieniu i robi to wyłącznie z tego, co wyprodukują liście. Ścięta „dla porządku” zielona łodyga oznacza mniejszą cebulę i słabsze kwitnienie w przyszłym roku. To zalecenie jest interpolacją — źródła zajmują się ochroną, nie pielęgnacją — ale odpowiada temu, co program mówi o cebulach: rośliny wyrastające z cebul uszkodzonych i osłabionych są wątłe i nie zakwitają.
Sierpień	Wybierz miejsce, z którego woda ma gdzie odpłynąć Trzy z sześciu chorób lilii to choroby odglebowe i przy każdej z nich program zaczyna listę metod niechemicznych od tego samego: przepuszczalne podłoże. Przy fuzariozie — „zapewniać dobry drenaż podłoża o przepuszczalnej strukturze”, przy zgorzeli zgnilakowej — „uprawiać w podłożu przepuszczalnym” i „unikać utrzymywania się nadmiernej wilgotności podłoża”, przy rizoktoniozie — odkażone podłoże. Cebula lilii w zastoisku wody gnije, zanim zdąży zakwitnąć. Nie sadź lilii po innych roślinach cebulowych Program przy rizoktoniozie stawia sprawę wprost: unikać uprawiania lilii po innych roślinach cebulowych. Metodyka dokłada mechanizm — fuzarioza jest jedną z groźniejszych chorób ogrodów przydomowych i działek właśnie dlatego, że te same wrażliwe gatunki sadzi się w to samo miejsce, a patogen gromadzi się w glebie. Fuzarioza występuje na wszystkich gatunkach roślin cebulowych. Przekop próbę gleby i policz pędraki oraz drutowce Zajrzyj między łuski cebuli przed sadzeniem Cebule, których nie sadzisz od razu, trzymaj w chłodzie Zapraw cebule bezpośrednio przed sadzeniem Włóż cebule do koszyczków — inaczej zjedzą je myszy Metodyka wymienia to jako gotową metodę mechaniczną: sadzenie cebul do plastikowych koszyczków zapobiega ich zniszczeniu przez myszy. Lilia jest w tabelach metodyki wprost wskazana — obok tulipana i krokusa — jako roślina, której wnętrze cebuli mysz zaroślowa wyjada zimą, zostawiając same suche łuski. Szkodę zauważysz dopiero wiosną, kiedy liście więdną i zasychają, a wtedy nie ma już czego ratować. Od wschodów szukaj czerwonych chrząszczy co kilka dni W sezonie sprawdzaj rośliny na wciornastka liliowca Kanciaste, ciemne plamy na liściach to nie grzyb W czasie zawiązywania pąków przeglądaj lilie co tydzień Raz w tygodniu obejrzyj liście i nasady pędów Chore rośliny wyjmuj od razu, razem z cebulą Program powtarza to zalecenie przy fuzariozie lilii dosłownie: usuwać z uprawy porażone rośliny i palić. Metodyka dodaje mechanizm — przy chorobach odglebowych, takich jak fytoftoroza, i przy szkodnikach glebowych usuwa się i pali całe rośliny, a chorych roślin nie wolno kompostować, bo patogeny z rodzajów Fusarium, Verticillium, Sclerotinia i Phytophthora przeżyją w pryzmie. Każda zostawiona chora lilia to zapas zarodników w glebie na następne sezony. Obrywaj przekwitłe kwiaty, ale nie tnij liści Metodyka wskazuje przy szarej pleśni dwa miejsca wejścia infekcji, oba związane z kwiatami: obumierające płatki, na których objawy pojawiają się najczęściej właśnie w okresie kwitnienia, oraz świeże rany po cięciu, bo nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia po zbiorze kwiatów i stopniowo obejmuje cały obwód pędu. Zawiązana torebka nasienna dodatkowo zabiera cebuli zapasy, których potrzebuje na przyszły rok. Po kwitnieniu zostaw łodygę z liśćmi w spokoju Cebula lilii odbudowuje zapasy przez całe lato po przekwitnieniu i robi to wyłącznie z tego, co wyprodukują liście. Ścięta „dla porządku” zielona łodyga oznacza mniejszą cebulę i słabsze kwitnienie w przyszłym roku. To zalecenie jest interpolacją — źródła zajmują się ochroną, nie pielęgnacją — ale odpowiada temu, co program mówi o cebulach: rośliny wyrastające z cebul uszkodzonych i osłabionych są wątłe i nie zakwitają.
Wrzesień	Wybierz miejsce, z którego woda ma gdzie odpłynąć Trzy z sześciu chorób lilii to choroby odglebowe i przy każdej z nich program zaczyna listę metod niechemicznych od tego samego: przepuszczalne podłoże. Przy fuzariozie — „zapewniać dobry drenaż podłoża o przepuszczalnej strukturze”, przy zgorzeli zgnilakowej — „uprawiać w podłożu przepuszczalnym” i „unikać utrzymywania się nadmiernej wilgotności podłoża”, przy rizoktoniozie — odkażone podłoże. Cebula lilii w zastoisku wody gnije, zanim zdąży zakwitnąć. Nie sadź lilii po innych roślinach cebulowych Program przy rizoktoniozie stawia sprawę wprost: unikać uprawiania lilii po innych roślinach cebulowych. Metodyka dokłada mechanizm — fuzarioza jest jedną z groźniejszych chorób ogrodów przydomowych i działek właśnie dlatego, że te same wrażliwe gatunki sadzi się w to samo miejsce, a patogen gromadzi się w glebie. Fuzarioza występuje na wszystkich gatunkach roślin cebulowych. Przekop próbę gleby i policz pędraki oraz drutowce Zajrzyj między łuski cebuli przed sadzeniem Cebule, których nie sadzisz od razu, trzymaj w chłodzie Zapraw cebule bezpośrednio przed sadzeniem Włóż cebule do koszyczków — inaczej zjedzą je myszy Metodyka wymienia to jako gotową metodę mechaniczną: sadzenie cebul do plastikowych koszyczków zapobiega ich zniszczeniu przez myszy. Lilia jest w tabelach metodyki wprost wskazana — obok tulipana i krokusa — jako roślina, której wnętrze cebuli mysz zaroślowa wyjada zimą, zostawiając same suche łuski. Szkodę zauważysz dopiero wiosną, kiedy liście więdną i zasychają, a wtedy nie ma już czego ratować. Sadź głęboko, luźno i na poduszce z piasku Program przy szarej pleśni lilii podaje tylko jedną metodę niechemiczną i jest nią właśnie sposób sadzenia: unikać zbyt gęstego sadzenia cebul. Metodyka mówi to samo ogólniej — zbyt dużo roślin rosnących razem daje rośliny słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki. Odstęp między liliami jest w praktyce najtańszym fungicydem, jaki masz. Zetnij zaschłe łodygi i wynieś je z działki Program przy węgorku truskawkowcu podaje twardą liczbę: nicienie przeżywają w martwych liściach do 3 lat, więc po zakończonej uprawie trzeba zebrać resztki roślinne. Metodyka mówi o tym samym szerzej — jesienne zbieranie i palenie liści nie dopuszcza do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Zaschła łodyga lilii, zostawiona na zagonie, jest schronieniem na całą zimę. Okryj zagon ściółką przed pierwszymi mrozami Ściółka wyrównuje temperaturę gleby i ogranicza chwasty — metodyka wymienia ściółkowanie grubą warstwą kory jako metodę zapobiegającą kiełkowaniu i wzrostowi chwastów, a chwasty wokół lilii to i konkurencja o wodę, i podniesiona wilgotność w łanie. Jest jednak haczyk, o którym ta sama metodyka ostrzega: opieńka miodowa pojawia się tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub przykrywa się nią powierzchnię gleby wokół roślin. W sezonie sprawdzaj rośliny na wciornastka liliowca Kanciaste, ciemne plamy na liściach to nie grzyb W czasie zawiązywania pąków przeglądaj lilie co tydzień Raz w tygodniu obejrzyj liście i nasady pędów Chore rośliny wyjmuj od razu, razem z cebulą Program powtarza to zalecenie przy fuzariozie lilii dosłownie: usuwać z uprawy porażone rośliny i palić. Metodyka dodaje mechanizm — przy chorobach odglebowych, takich jak fytoftoroza, i przy szkodnikach glebowych usuwa się i pali całe rośliny, a chorych roślin nie wolno kompostować, bo patogeny z rodzajów Fusarium, Verticillium, Sclerotinia i Phytophthora przeżyją w pryzmie. Każda zostawiona chora lilia to zapas zarodników w glebie na następne sezony. Po kwitnieniu zostaw łodygę z liśćmi w spokoju Cebula lilii odbudowuje zapasy przez całe lato po przekwitnieniu i robi to wyłącznie z tego, co wyprodukują liście. Ścięta „dla porządku” zielona łodyga oznacza mniejszą cebulę i słabsze kwitnienie w przyszłym roku. To zalecenie jest interpolacją — źródła zajmują się ochroną, nie pielęgnacją — ale odpowiada temu, co program mówi o cebulach: rośliny wyrastające z cebul uszkodzonych i osłabionych są wątłe i nie zakwitają. Co kilka lat podziel i przesadź zagęszczoną kępę
Październik	Przekop nowy zagon jesienią i zostaw w ostrej skibie Metodyka podaje to jako podstawowy zabieg agrotechniczny: głębokie jesienne przekopanie wydobywa na powierzchnię zimujące stadia szkodników — pędraki, drutowce, rolnice — które padają łupem ptaków albo giną podczas mrozów. Dla lilii ma to podwójne znaczenie, bo na szkodniki glebowe nie ma tu żadnego zarejestrowanego środka. Sadź głęboko, luźno i na poduszce z piasku Program przy szarej pleśni lilii podaje tylko jedną metodę niechemiczną i jest nią właśnie sposób sadzenia: unikać zbyt gęstego sadzenia cebul. Metodyka mówi to samo ogólniej — zbyt dużo roślin rosnących razem daje rośliny słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki. Odstęp między liliami jest w praktyce najtańszym fungicydem, jaki masz. Zetnij zaschłe łodygi i wynieś je z działki Program przy węgorku truskawkowcu podaje twardą liczbę: nicienie przeżywają w martwych liściach do 3 lat, więc po zakończonej uprawie trzeba zebrać resztki roślinne. Metodyka mówi o tym samym szerzej — jesienne zbieranie i palenie liści nie dopuszcza do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Zaschła łodyga lilii, zostawiona na zagonie, jest schronieniem na całą zimę. Okryj zagon ściółką przed pierwszymi mrozami Ściółka wyrównuje temperaturę gleby i ogranicza chwasty — metodyka wymienia ściółkowanie grubą warstwą kory jako metodę zapobiegającą kiełkowaniu i wzrostowi chwastów, a chwasty wokół lilii to i konkurencja o wodę, i podniesiona wilgotność w łanie. Jest jednak haczyk, o którym ta sama metodyka ostrzega: opieńka miodowa pojawia się tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub przykrywa się nią powierzchnię gleby wokół roślin. W sezonie sprawdzaj rośliny na wciornastka liliowca Raz w tygodniu obejrzyj liście i nasady pędów Chore rośliny wyjmuj od razu, razem z cebulą Program powtarza to zalecenie przy fuzariozie lilii dosłownie: usuwać z uprawy porażone rośliny i palić. Metodyka dodaje mechanizm — przy chorobach odglebowych, takich jak fytoftoroza, i przy szkodnikach glebowych usuwa się i pali całe rośliny, a chorych roślin nie wolno kompostować, bo patogeny z rodzajów Fusarium, Verticillium, Sclerotinia i Phytophthora przeżyją w pryzmie. Każda zostawiona chora lilia to zapas zarodników w glebie na następne sezony. Co kilka lat podziel i przesadź zagęszczoną kępę
Listopad	Przekop nowy zagon jesienią i zostaw w ostrej skibie Metodyka podaje to jako podstawowy zabieg agrotechniczny: głębokie jesienne przekopanie wydobywa na powierzchnię zimujące stadia szkodników — pędraki, drutowce, rolnice — które padają łupem ptaków albo giną podczas mrozów. Dla lilii ma to podwójne znaczenie, bo na szkodniki glebowe nie ma tu żadnego zarejestrowanego środka.

Zależne od pogody i obserwacji

Zbieraj poskrzypki ręcznie — to działa i jest legalne Program stwierdza wprost: brak chemicznych środków ochrony zarejestrowanych do zwalczania poskrzypki liliowej w uprawie lilii. Dopuszczone są tylko preparaty o działaniu mechanicznym — olej rydzowy i polimery silikonowe, które zatykają szkodnikom tchawki albo unieruchamiają je w siatce polimerowej. Przy kilku kępach lilii ręczne zbieranie jest szybsze, tańsze i skuteczniejsze niż jakikolwiek zabieg, a metodyka wymienia je jako jedną z głównych metod ochrony w ogrodzie przydomowym.
Po stwierdzeniu kolonii mszyc — zabieg, ale nie w kwiaty
Ślimaki wyłapuj pułapkami, zanim wygryzą liście Program wymienia ślimaki jako osobną pozycję w ochronie lilii — ślinikowate, pomrowcowate i pomrowikowate — i każe reagować po wykryciu pierwszych ślimaków lub uszkodzeń liści w postaci dziur ze śladami zaschniętego, srebrzystego śluzu. Młode pędy lilii są dla nich wyjątkowo atrakcyjne, a szkoda z jednej nocy potrafi wyglądać jak żerowanie dużego szkodnika.

Choroby

Szara pleśń lilii Botrytis elliptica — Na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe plamy, które szybko się powiększają, a tkanka w nich zamiera. Najczęściej objawy pojawiają się jednak na kwiatach w okresie kwitnienia: na płatkach powstają pojedyncze plamy, które w ciągu 2-3 dni obejmują tkankę i powodują jej zamieranie. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie rosną, a na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, tylko zasychają i wykruszają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia, np. po ścięciu kwiatu, i stopniowo obejmuje cały obwód pędu, co prowadzi do zamierania.
Fuzarioza lilii Fusarium oxysporum f. sp. lilii — Liście porażonych roślin więdną i zamierają, a na przekroju podłużnym i poprzecznym pędu widać zbrązowienie wiązek przewodzących. Patogen przerasta z wiązek na powierzchnię pędów i tworzy tam liczne skupienia zarodników, roznoszone przez wiatr, owady i zakażoną glebę. Na cebulach pojawiają się nekrotyczne plamy, a w czasie przechowywania w miejscu plam może wystąpić białawy, potem różowawy nalot grzybni i zarodników.
Rdza lilii Uromyces lilii — Na dolnej stronie liści rdzawopomarańczowe, pylące skupienia zarodników letnich, a na górnej stronie odpowiadające im przebarwienia. Później tworzą się ciemniejsze skupienia zarodników przetrwalnikowych. Silnie porażone liście ulegają deformacji, zasychają i opadają. Opis objawów pochodzi z ogólnego rozdziału metodyki o rdzach — program ochrony lilii objawów nie opisuje.
Rizoktonioza Rhizoctonia solani — Grzyb tworzy liczne, brązowawe strzępki grzybni, które infekują podstawę pędu i korzenie. Pierwsze symptomy to zamieranie pojedynczych pędów i stopniowe rozszerzanie się zgnilizny. Strzępki rosną również po powierzchni wilgotnego podłoża i infekują kolejne rośliny — stąd zgnilizna rozchodzi się po zagonie plackami. Szczególnie wrażliwe są rośliny młode i intensywnie rosnące.
Zgorzel zgnilakowa Pythium ultimum — Infekowane są przede wszystkim korzenie i podstawa pędu; nekroza może rozszerzać się nawet do wysokości dwóch trzecich pędu i powoduje jego zamieranie albo bardzo silne zahamowanie wzrostu. Chorobę wywołują też inne grzyby glebowe (Botrytis cinerea, Fusarium avenaceum, F. culmorum, F. solani, Rhizoctonia solani), więc objawy same w sobie nie wskazują sprawcy.
Penicilioza (pleśń przechowalnicza cebul) Penicillium hirsutum — Choroba przechowalnicza: gnijące, zapadnięte plamy na cebulach, z czasem pokryte pleśniowym nalotem zarodnikowania. Rozwija się na cebulach przetrzymywanych zbyt długo lub w zbyt ciepłym i wilgotnym miejscu; wnika najczęściej przez uszkodzenia mechaniczne. Program ochrony lilii nie opisuje objawów — powyższy opis jest interpolacją opartą na typowym obrazie pleśni z rodzaju Penicillium i wymaga weryfikacji eksperckiej.

Szkodniki

Poskrzypka liliowa Lilioceris lilii — Chrząszcze i larwy wygryzają w liściach duże, nieregularne dziury; przy większej liczebności zostaje z liścia samo unerwienie. Larwy okrywają się własnymi, wilgotnymi odchodami i wyglądają jak grudki błota przyklejone do liścia, przez co bywają brane za zabrudzenie. Dorosły chrząszcz jest jaskrawoczerwony, z czarną głową i odnóżami, długości około 8 mm; spłoszony spada na ziemię brzuchem do góry. Na lilii nie ma zarejestrowanego ŻADNEGO chemicznego środka do jego zwalczania.
Wciornastek liliowiec Liothrips vaneeckei — Larwy i osobniki dorosłe żerują na liściach i kwiatostanach oraz — co ważniejsze — na cebulach w czasie przechowywania. Na liściach i kwiatostanach srebrzystobiałe plamki, na cebulach chropowate, lepkie powierzchnie o ciemniejszym zabarwieniu, głównie między mięsistymi łuskami. Silnie uszkodzone cebule po posadzeniu dają wątłe rośliny albo nie wschodzą wcale.
Rozkruszek narcyzowy Rhizoglyphus robini — Roztocz żerujący w cebulach. Rośliny więdną, cebule są zniekształcone, a na ich powierzchni widać liczne dołeczki wielkości główki od szpilki i kanaliki wypełnione odchodami. Ciało samicy jest jajowate, mlecznobiałe, długości 0,3-0,7 mm. Poza lilią atakuje mieczyki, krokusy, tulipany i czosnek.
Węgorek truskawkowiec Aphelenchoides fragariae — Nicień żerujący wewnątrz liści. Objawem są kanciaste, ciemne plamy oraz brązowienie wierzchołków liści — objawy bardzo często mylone z porażeniem przez grzyby chorobotwórcze. Nicienie przeżywają w martwych liściach do 3 lat, więc pozostawione resztki roślinne przenoszą problem na kolejne sezony.
Szkodniki glebowe — pędraki chrabąszcza majowego i drutowce Melolontha melolontha, Agriotes spp. — Larwy żerują w glebie na korzeniach i wgryzają się w cebule. Rośliny słabo rosną, więdną i zamierają, a szkoda ujawnia się dopiero wtedy, gdy nie da się już nic zrobić — na lilii nie ma zarejestrowanego żadnego chemicznego środka do zwalczania szkodników glebowych.
Opuchlak truskawkowiec Otiorhynchus sulcatus — Larwy żerują w glebie na korzeniach i cebulach, przez co rośliny słabną i zamierają; chrząszcze wygryzają zatoki na brzegach liści. Wykrywalne wyłącznie przed założeniem uprawy — po posadzeniu lilii nie ma na nie zarejestrowanego środka.
Ogrodnica niszczylistka Phyllopertha horticola — Pędraki żerują w glebie na korzeniach i cebulach, chrząszcze wygryzają dziury w liściach i płatkach kwiatów. Metodyka wymienia ją wśród chrząszczy uszkadzających kwiaty roślin cebulowych w ogrodach przydomowych.
Mszyca brzoskwiniowa Myzus persicae — Kolonie na młodych liściach i pąkach kwiatowych; liście i pąki deformują się, a na roślinie osadza się lepka rosa miodowa, na której rozwijają się grzyby sadzakowe. Największe zagrożenie przypada na okres tworzenia się pąków kwiatowych. Mszyce są w ogrodach głównym wektorem wirusów roślin ozdobnych.
Mszyca ziemniaczana Aulacorthum solani — Kolonie na liściach i pąkach lilii, rosa miodowa na liściach, deformacja pąków kwiatowych. Program traktuje ją łącznie z mszycą brzoskwiniową — ta sama sygnalizacja, ten sam próg i te same środki.
Ślimaki (ślinikowate, pomrowcowate, pomrowikowate) Arionidae, Limacidae, Milacidae — Wygryzają w liściach nieregularne dziury, a wokół nich zostaje ślad zaschniętego, srebrzystego śluzu — to najpewniejsza cecha rozpoznawcza. Żerują głównie nocą i po deszczu; szczególnie groźne dla młodych, wschodzących pędów.
Gryzonie myszowate (mysz zaroślowa, nornica ruda) Apodemus sylvaticus, Myodes glareolus — Zimą wyjadają wnętrze cebuli, zostawiając same suche łuski. Objaw widać dopiero wiosną: liście więdną i zasychają albo pęd w ogóle nie wychodzi. Metodyka wskazuje lilię — obok tulipana i krokusa — jako roślinę najczęściej uszkadzaną przez mysz zaroślową. Nornica ruda drąży w wierzchniej warstwie ziemi sieć korytarzy z wieloma wylotami.

Odmiany

Odmiany dziedziczą zalecenia po gatunku; różnią się pokrojem, barwą i wysokością.

Lilia 'Algarve' Lilium 'Algarve'
Lilia 'Baruta' Lilium 'Baruta'
Lilia 'Brindisi' Lilium 'Brindisi'
Lilia 'Brunello' Lilium 'Brunello'
Lilia 'Casablanca' Lilium 'Casablanca'
Lilia 'Corvara' Lilium 'Corvara'
Lilia 'Courier' Lilium 'Courier'
Lilia 'Dani Arifin' Lilium 'Dani Arifin'
Lilia 'Donau' Lilium 'Donau'
Lilia 'Manissa' Lilium 'Manissa'
Lilia 'Red Sensation' Lilium 'Red Sensation'

Dane o tej roślinie pochodzą z: Poradniki i broszury ogrodnicze, Unsere Freiland-Stauden (Wiedeń 1922). Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.