Orlik pospolity

Aquilegia vulgaris bylina

Co zrobić w październiku

Od kwitnienia oglądaj młode liście — mączniak prawdziwy orlika
Latem przeglądaj liście na plamy — plamistość i septorioza orlika
Białawe korytarze w liściach — miniarka na orliku
Odchwaszczaj wokół kępy — ale uważaj na samosiewki Metodyka wiąże zachwaszczenie bezpośrednio z chorobami plamistymi: ich rozwój ogranicza się, unikając nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, bo to zmniejsza nadmierną wilgotność wokół roślin. Chwasty bywają też źródłem infekcji patogenów i kryjówką szkodników. Przy orliku dochodzi haczyk, którego nie ma nigdzie indziej: część tego, co wygląda na chwast, to Twoje przyszłoroczne orliki.
Jesienią zetnij zamierające liście i wynieś je z rabaty To najważniejszy zabieg profilaktyczny w całym roku orlika. Sprawca septoriozy zimuje w postaci piknidiów i zarodników na resztkach roślin w podłożu, a metodyka zaleca jesienne zbieranie opadłych liści właśnie po to, żeby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Zostawiona na zimę kępa uschniętych liści to gotowe źródło infekcji dokładnie w tym miejscu, w którym wiosną odrośnie rozeta.
Okryj tylko to, co posadziłeś tej jesieni — zadomowiony orlik zimuje sam Orlik jest całkowicie mrozoodporny — karta NC State podaje dla rodzaju strefy od 3 do 8 — i zadomowiona kępa nie wymaga w Polsce żadnej ochrony zimowej: część nadziemna zamiera, a kłącze zimuje w ziemi. Osłony potrzebują wyłącznie rośliny posadzone tej jesieni i przeniesione samosiewki, które nie zdążyły się porządnie ukorzenić. PZD wskazuje też, że osłania się dopiero wtedy, gdy ujemna temperatura utrzymuje się przez kilka dni — za wcześnie założone okrycie zaparza roślinę.

Pielęgnacja

Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w kwi–maj · co min. 30 cm
Siew Wysiew w kwi–cze
Cięcie Zaraz po kwitnieniu (cze–lip)
Nawożenie Nie wymaga nawożenia
Zimowla Okryj na zimę — gruba ściółka u nasady · zalecenie ogólne dla grupy
Podlewanie Umiarkowane

Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.

Wymagania

Stanowisko	półcień, słońce
Wysokość	30 cm–60 cm
Kwitnienie	maj–lip
Kolor kwiatów	fioletowy, niebieski, biały, różowy
Gleba	żyzna, wapienna
Wilgotność	umiarkowanie wilgotna
Odczyn	obojętna, zasadowa
Mrozoodporność	mrozoodporna pod okryciem · strefa 6+
Pokrój	bylina zielna
Zastosowanie	rabata, nasadzenia naturalistyczne · szacunek

Cała roślina jest lekko trująca — spożyta doustnie wywołuje u ludzi odurzenie, omdlenia i biegunkę.

Kalendarz zabiegów

Zabiegi opisane dla rodzaju — wybrane te, które dotyczą także tego gatunku i odmiany.

Marzec	Orlika raczej nie dokarmiaj — a już na pewno nie azotem To rzadki przypadek, w którym najlepszym nawożeniem jest jego brak. Orliki mają niewielkie wymagania glebowe i najlepiej rosną na ziemiach niezbyt zasobnych; nadmiar azotu daje u nich to samo co u innych bylin — bujny rozwój liści, słabe kwitnienie i tkanki wiotkie, podatne na patogeny i szkodniki. Metodyka dokłada bezpośredni związek z chorobami orlika: zbyt obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu powoduje występowanie w dużym nasileniu patogenów bezwzględnych, czyli mączniaków prawdziwych i rdz, a nawozy fosforowe i potasowe ograniczają te choroby. Odchwaszczaj wokół kępy — ale uważaj na samosiewki Metodyka wiąże zachwaszczenie bezpośrednio z chorobami plamistymi: ich rozwój ogranicza się, unikając nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, bo to zmniejsza nadmierną wilgotność wokół roślin. Chwasty bywają też źródłem infekcji patogenów i kryjówką szkodników. Przy orliku dochodzi haczyk, którego nie ma nigdzie indziej: część tego, co wygląda na chwast, to Twoje przyszłoroczne orliki. Przedwiośnie — sprzątnij rabatę, zanim ruszy rozeta Wraz ze wzrostem temperatur rozgarnia się kopczyki i zdejmuje osłony z roślin, trzymając je w pogotowiu na wypadek powrotu mrozów. Przy orliku dochodzi drugi powód: jeśli jesienią nie zdążyłeś ściąć uschniętych liści, robi się to teraz — byliny przycina się mocno, nisko przy ziemi. Zeszłoroczne liście leżące na kępie to zimowisko sprawców septoriozy i plamistości, a odrastająca spod nich rozeta zakaża się jako pierwsza.
Kwiecień	Orlika raczej nie dokarmiaj — a już na pewno nie azotem To rzadki przypadek, w którym najlepszym nawożeniem jest jego brak. Orliki mają niewielkie wymagania glebowe i najlepiej rosną na ziemiach niezbyt zasobnych; nadmiar azotu daje u nich to samo co u innych bylin — bujny rozwój liści, słabe kwitnienie i tkanki wiotkie, podatne na patogeny i szkodniki. Metodyka dokłada bezpośredni związek z chorobami orlika: zbyt obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu powoduje występowanie w dużym nasileniu patogenów bezwzględnych, czyli mączniaków prawdziwych i rdz, a nawozy fosforowe i potasowe ograniczają te choroby. Białawe korytarze w liściach — miniarka na orliku Liście zjedzone do unerwienia — piłecznica orlikowa Odchwaszczaj wokół kępy — ale uważaj na samosiewki Metodyka wiąże zachwaszczenie bezpośrednio z chorobami plamistymi: ich rozwój ogranicza się, unikając nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, bo to zmniejsza nadmierną wilgotność wokół roślin. Chwasty bywają też źródłem infekcji patogenów i kryjówką szkodników. Przy orliku dochodzi haczyk, którego nie ma nigdzie indziej: część tego, co wygląda na chwast, to Twoje przyszłoroczne orliki.
Maj	Od kwitnienia oglądaj młode liście — mączniak prawdziwy orlika Latem przeglądaj liście na plamy — plamistość i septorioza orlika Ciepło i deszcz — warunki dla plamistości liści orlika Upalny deszcz — warunki dla septoriozy orlika Białawe korytarze w liściach — miniarka na orliku Liście zjedzone do unerwienia — piłecznica orlikowa Odchwaszczaj wokół kępy — ale uważaj na samosiewki Metodyka wiąże zachwaszczenie bezpośrednio z chorobami plamistymi: ich rozwój ogranicza się, unikając nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, bo to zmniejsza nadmierną wilgotność wokół roślin. Chwasty bywają też źródłem infekcji patogenów i kryjówką szkodników. Przy orliku dochodzi haczyk, którego nie ma nigdzie indziej: część tego, co wygląda na chwast, to Twoje przyszłoroczne orliki.
Czerwiec	Wysiej orlika w czerwcu na rozsadniku — kwitnienie przyjdzie za rok Orlik jest byliną krótkowieczną i najtańszym sposobem na to, żeby był w ogrodzie na stałe, jest własny wysiew. PZD umieszcza orlika wprost na czerwcowej liście bylin do wysiewu: sieje się na rozsadniku albo w skrzyneczkach, a we wrześniu sadzi na miejsce stałe. Rośliny wysiane w czerwcu w tym samym roku nie zakwitną — kwiatów doczekasz się w maju następnego sezonu, bo orlik musi najpierw wykształcić 10–15 liści właściwych. Od kwitnienia oglądaj młode liście — mączniak prawdziwy orlika Latem przeglądaj liście na plamy — plamistość i septorioza orlika Ciepło i deszcz — warunki dla plamistości liści orlika Upalny deszcz — warunki dla septoriozy orlika Białawe korytarze w liściach — miniarka na orliku Liście zjedzone do unerwienia — piłecznica orlikowa Przekwitłe pędy — zdecyduj, zanim mieszki pękną i nasiona się wysypią Orliki chętnie się wysiewają, ale mieszańce nie powtarzają cech z nasion — tak podsumowuje je Extension z Illinois; Extension z Wisconsin dodaje, że orliki łatwo krzyżują się między gatunkami, a przekwitłe pędy można ściąć dla porządku. PZD radzi zbierać nasiona orlika ogrodowego, zanim rozsieją się same. Wynika z tego prosty wybór: odmianę zachowasz tylko przez podział, a samosiew da rośliny inne niż rodzic. Odchwaszczaj wokół kępy — ale uważaj na samosiewki Metodyka wiąże zachwaszczenie bezpośrednio z chorobami plamistymi: ich rozwój ogranicza się, unikając nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, bo to zmniejsza nadmierną wilgotność wokół roślin. Chwasty bywają też źródłem infekcji patogenów i kryjówką szkodników. Przy orliku dochodzi haczyk, którego nie ma nigdzie indziej: część tego, co wygląda na chwast, to Twoje przyszłoroczne orliki.
Lipiec	Wybierz orlikowi półcień i przepuszczalną ziemię — bez zastoisk wody Orlik jest jedną z niewielu bylin, przy których stanowisko rozstrzyga się prawie samo: pochodzi z widnych zarośli, brzegów lasów i polan, więc półcień jest dla niego naturalny, a i słońce toleruje — brak światła osłabia tylko kwitnienie i sprawia, że kwiaty są bledsze. Ważniejsze jest coś innego: orliki mają niewielkie wymagania glebowe i najlepiej rosną na ziemiach niezbyt zasobnych, średnio ciężkich, próchnicznych, wilgotnych, ale przepuszczalnych. Przy nadmiernej wilgoci podłoża korzenie szybko brązowieją i zamierają — to jest ta jedna rzecz, która orlika naprawdę zabija. Orlik pospolity jest trujący — nie sadź go tam, gdzie bawią się dzieci Cała roślina orlika pospolitego jest lekko trująca. Po zjedzeniu może powodować odurzenie, omdlenia, zwężenie źrenic, biegunkę i trudności w oddychaniu. Orlik należy do jaskrowatych i zawiera alkaloidy. Informacja dotyczy orlika pospolitego i jego odmian; dla innych gatunków orlika źródło jej nie podaje. Nie wykopuj orlika z lasu ani z łąki — dziko rosnący jest pod ochroną Orlik pospolity jest w Polsce gatunkiem objętym częściową ochroną gatunkową (rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r., załącznik nr 2, lp. 202; w latach 1957–2014 był pod ochroną ścisłą). Wobec roślin dziko rosnących rozporządzenie zakazuje m.in. ich umyślnego niszczenia, zrywania i uszkadzania, niszczenia siedlisk, pozyskiwania i zbioru, przetrzymywania i posiadania okazów oraz ich sprzedaży. Wikipedia podaje, że właśnie z powodu ładnych kwiatów orlik bywa zrywany i przesadzany do ogródków. Rośliny kupione w szkółce można uprawiać; dla nich rozporządzenie ma jeden zakaz — umyślnego wprowadzania do środowiska przyrodniczego. Przekop miejsce pod orlika i przejrzyj ziemię Od kwitnienia oglądaj młode liście — mączniak prawdziwy orlika Latem przeglądaj liście na plamy — plamistość i septorioza orlika Ciepło i deszcz — warunki dla plamistości liści orlika Upalny deszcz — warunki dla septoriozy orlika Białawe korytarze w liściach — miniarka na orliku Liście zjedzone do unerwienia — piłecznica orlikowa Po kwitnieniu przerzedź kępę z liści zniszczonych i chorych Po kwitnieniu kępa orlika zwykle wygląda najgorzej w całym sezonie: część liści jest podziurawiona przez larwy pilarza, część ma miny, część plamy albo nalot mączniaka. Metodyka zaleca w takiej sytuacji usuwanie pojedynczych chorych liści lub zasiedlonych przez szkodniki, a przy chorobach plamistych — unikanie nadmiernego zagęszczenia, które podtrzymuje wilgoć wokół roślin. Przerzedzenie kępy latem załatwia obie rzeczy naraz i zwykle wystarczy, żeby dotrwała do jesieni w przyzwoitej formie. Przekwitłe pędy — zdecyduj, zanim mieszki pękną i nasiona się wysypią Orliki chętnie się wysiewają, ale mieszańce nie powtarzają cech z nasion — tak podsumowuje je Extension z Illinois; Extension z Wisconsin dodaje, że orliki łatwo krzyżują się między gatunkami, a przekwitłe pędy można ściąć dla porządku. PZD radzi zbierać nasiona orlika ogrodowego, zanim rozsieją się same. Wynika z tego prosty wybór: odmianę zachowasz tylko przez podział, a samosiew da rośliny inne niż rodzic. Odchwaszczaj wokół kępy — ale uważaj na samosiewki Metodyka wiąże zachwaszczenie bezpośrednio z chorobami plamistymi: ich rozwój ogranicza się, unikając nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, bo to zmniejsza nadmierną wilgotność wokół roślin. Chwasty bywają też źródłem infekcji patogenów i kryjówką szkodników. Przy orliku dochodzi haczyk, którego nie ma nigdzie indziej: część tego, co wygląda na chwast, to Twoje przyszłoroczne orliki. Przy nawrotach chorób wybierz gatunek zamiast pełnokwiatowej odmiany
Sierpień	Wybierz orlikowi półcień i przepuszczalną ziemię — bez zastoisk wody Orlik jest jedną z niewielu bylin, przy których stanowisko rozstrzyga się prawie samo: pochodzi z widnych zarośli, brzegów lasów i polan, więc półcień jest dla niego naturalny, a i słońce toleruje — brak światła osłabia tylko kwitnienie i sprawia, że kwiaty są bledsze. Ważniejsze jest coś innego: orliki mają niewielkie wymagania glebowe i najlepiej rosną na ziemiach niezbyt zasobnych, średnio ciężkich, próchnicznych, wilgotnych, ale przepuszczalnych. Przy nadmiernej wilgoci podłoża korzenie szybko brązowieją i zamierają — to jest ta jedna rzecz, która orlika naprawdę zabija. Orlik pospolity jest trujący — nie sadź go tam, gdzie bawią się dzieci Cała roślina orlika pospolitego jest lekko trująca. Po zjedzeniu może powodować odurzenie, omdlenia, zwężenie źrenic, biegunkę i trudności w oddychaniu. Orlik należy do jaskrowatych i zawiera alkaloidy. Informacja dotyczy orlika pospolitego i jego odmian; dla innych gatunków orlika źródło jej nie podaje. Nie wykopuj orlika z lasu ani z łąki — dziko rosnący jest pod ochroną Orlik pospolity jest w Polsce gatunkiem objętym częściową ochroną gatunkową (rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r., załącznik nr 2, lp. 202; w latach 1957–2014 był pod ochroną ścisłą). Wobec roślin dziko rosnących rozporządzenie zakazuje m.in. ich umyślnego niszczenia, zrywania i uszkadzania, niszczenia siedlisk, pozyskiwania i zbioru, przetrzymywania i posiadania okazów oraz ich sprzedaży. Wikipedia podaje, że właśnie z powodu ładnych kwiatów orlik bywa zrywany i przesadzany do ogródków. Rośliny kupione w szkółce można uprawiać; dla nich rozporządzenie ma jeden zakaz — umyślnego wprowadzania do środowiska przyrodniczego. Przekop miejsce pod orlika i przejrzyj ziemię Sadź orliki luźno — 30 cm i więcej od sąsiada Karta rodzaju Aquilegia w Toolboxie NC State podaje dla orlików od około 30 cm do 90 cm miejsca na roślinę i szerokość kępy od 15 do 60 cm, zależnie od gatunku i odmiany. Luźne sadzenie ma przy orliku konkretny powód: metodyka ogrodów przydomowych przypomina, że zbyt gęsto rosnące rośliny są słabe, wiotkie i podatne na choroby, a orlik ma w tym rekordzie mączniaka, dwie plamistości i szarą pleśń — wszystkie lubią zagęszczoną, wolno schnącą kępę. Tę samą metodykę cytujemy przy technice: sadzi się wcześnie rano albo wieczorem, a przy upale okrywa świeże nasadzenie na kilka dni białą agrowłókniną. Świeżo posadzone orliki podlewaj co tydzień aż do zimy Posadzona jesienią roślina ma kilka tygodni, żeby się ukorzenić, a do tego czasu korzysta tylko z wody w bryle. Metodyka ogrodów przydomowych podaje objaw niedoboru wody — brązowienie i zasychanie brzegów liści — i sposób podlewania: najlepiej deszczówką o temperaturze zbliżonej do temperatury powietrza, bez moczenia liści na noc, bo to sprzyja szarej pleśni. Przy orliku liście mokre od podlewania rozsiewają też zarodniki plamistości i septoriozy. Ściółkuj cienko — gruba warstwa zdusi także samosiew orlika Przenieś samosiewki na miejsce stałe i zaplanuj następcę kępy Orlik jest w pełni mrozoodporny, ale krótkowieczny — po czterech latach kępa zaczyna zamierać. To nie jest choroba i nie da się temu zapobiec pielęgnacją; trzeba po prostu mieć następcę. Źródło wskazuje trzy równorzędne drogi: odnowienie przez podział, z siewu albo wykorzystanie siewek z samosiewu. Ta ostatnia jest darmowa i wymaga tylko tego, żeby we właściwym momencie nie wygrabić siewek razem z chwastami. Podziel kępę w sierpniu lub wrześniu — orlik odmładza się przez podział Od kwitnienia oglądaj młode liście — mączniak prawdziwy orlika Latem przeglądaj liście na plamy — plamistość i septorioza orlika Ciepło i deszcz — warunki dla plamistości liści orlika Upalny deszcz — warunki dla septoriozy orlika Białawe korytarze w liściach — miniarka na orliku Liście zjedzone do unerwienia — piłecznica orlikowa Po kwitnieniu przerzedź kępę z liści zniszczonych i chorych Po kwitnieniu kępa orlika zwykle wygląda najgorzej w całym sezonie: część liści jest podziurawiona przez larwy pilarza, część ma miny, część plamy albo nalot mączniaka. Metodyka zaleca w takiej sytuacji usuwanie pojedynczych chorych liści lub zasiedlonych przez szkodniki, a przy chorobach plamistych — unikanie nadmiernego zagęszczenia, które podtrzymuje wilgoć wokół roślin. Przerzedzenie kępy latem załatwia obie rzeczy naraz i zwykle wystarczy, żeby dotrwała do jesieni w przyzwoitej formie. Przekwitłe pędy — zdecyduj, zanim mieszki pękną i nasiona się wysypią Orliki chętnie się wysiewają, ale mieszańce nie powtarzają cech z nasion — tak podsumowuje je Extension z Illinois; Extension z Wisconsin dodaje, że orliki łatwo krzyżują się między gatunkami, a przekwitłe pędy można ściąć dla porządku. PZD radzi zbierać nasiona orlika ogrodowego, zanim rozsieją się same. Wynika z tego prosty wybór: odmianę zachowasz tylko przez podział, a samosiew da rośliny inne niż rodzic. Odchwaszczaj wokół kępy — ale uważaj na samosiewki Metodyka wiąże zachwaszczenie bezpośrednio z chorobami plamistymi: ich rozwój ogranicza się, unikając nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, bo to zmniejsza nadmierną wilgotność wokół roślin. Chwasty bywają też źródłem infekcji patogenów i kryjówką szkodników. Przy orliku dochodzi haczyk, którego nie ma nigdzie indziej: część tego, co wygląda na chwast, to Twoje przyszłoroczne orliki. Przy nawrotach chorób wybierz gatunek zamiast pełnokwiatowej odmiany
Wrzesień	Sadź orliki luźno — 30 cm i więcej od sąsiada Karta rodzaju Aquilegia w Toolboxie NC State podaje dla orlików od około 30 cm do 90 cm miejsca na roślinę i szerokość kępy od 15 do 60 cm, zależnie od gatunku i odmiany. Luźne sadzenie ma przy orliku konkretny powód: metodyka ogrodów przydomowych przypomina, że zbyt gęsto rosnące rośliny są słabe, wiotkie i podatne na choroby, a orlik ma w tym rekordzie mączniaka, dwie plamistości i szarą pleśń — wszystkie lubią zagęszczoną, wolno schnącą kępę. Tę samą metodykę cytujemy przy technice: sadzi się wcześnie rano albo wieczorem, a przy upale okrywa świeże nasadzenie na kilka dni białą agrowłókniną. Świeżo posadzone orliki podlewaj co tydzień aż do zimy Posadzona jesienią roślina ma kilka tygodni, żeby się ukorzenić, a do tego czasu korzysta tylko z wody w bryle. Metodyka ogrodów przydomowych podaje objaw niedoboru wody — brązowienie i zasychanie brzegów liści — i sposób podlewania: najlepiej deszczówką o temperaturze zbliżonej do temperatury powietrza, bez moczenia liści na noc, bo to sprzyja szarej pleśni. Przy orliku liście mokre od podlewania rozsiewają też zarodniki plamistości i septoriozy. Ściółkuj cienko — gruba warstwa zdusi także samosiew orlika Przenieś samosiewki na miejsce stałe i zaplanuj następcę kępy Orlik jest w pełni mrozoodporny, ale krótkowieczny — po czterech latach kępa zaczyna zamierać. To nie jest choroba i nie da się temu zapobiec pielęgnacją; trzeba po prostu mieć następcę. Źródło wskazuje trzy równorzędne drogi: odnowienie przez podział, z siewu albo wykorzystanie siewek z samosiewu. Ta ostatnia jest darmowa i wymaga tylko tego, żeby we właściwym momencie nie wygrabić siewek razem z chwastami. Podziel kępę w sierpniu lub wrześniu — orlik odmładza się przez podział Od kwitnienia oglądaj młode liście — mączniak prawdziwy orlika Latem przeglądaj liście na plamy — plamistość i septorioza orlika Ciepło i deszcz — warunki dla plamistości liści orlika Upalny deszcz — warunki dla septoriozy orlika Białawe korytarze w liściach — miniarka na orliku Liście zjedzone do unerwienia — piłecznica orlikowa Po kwitnieniu przerzedź kępę z liści zniszczonych i chorych Po kwitnieniu kępa orlika zwykle wygląda najgorzej w całym sezonie: część liści jest podziurawiona przez larwy pilarza, część ma miny, część plamy albo nalot mączniaka. Metodyka zaleca w takiej sytuacji usuwanie pojedynczych chorych liści lub zasiedlonych przez szkodniki, a przy chorobach plamistych — unikanie nadmiernego zagęszczenia, które podtrzymuje wilgoć wokół roślin. Przerzedzenie kępy latem załatwia obie rzeczy naraz i zwykle wystarczy, żeby dotrwała do jesieni w przyzwoitej formie. Przekwitłe pędy — zdecyduj, zanim mieszki pękną i nasiona się wysypią Orliki chętnie się wysiewają, ale mieszańce nie powtarzają cech z nasion — tak podsumowuje je Extension z Illinois; Extension z Wisconsin dodaje, że orliki łatwo krzyżują się między gatunkami, a przekwitłe pędy można ściąć dla porządku. PZD radzi zbierać nasiona orlika ogrodowego, zanim rozsieją się same. Wynika z tego prosty wybór: odmianę zachowasz tylko przez podział, a samosiew da rośliny inne niż rodzic. Odchwaszczaj wokół kępy — ale uważaj na samosiewki Metodyka wiąże zachwaszczenie bezpośrednio z chorobami plamistymi: ich rozwój ogranicza się, unikając nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, bo to zmniejsza nadmierną wilgotność wokół roślin. Chwasty bywają też źródłem infekcji patogenów i kryjówką szkodników. Przy orliku dochodzi haczyk, którego nie ma nigdzie indziej: część tego, co wygląda na chwast, to Twoje przyszłoroczne orliki.
Październik	Od kwitnienia oglądaj młode liście — mączniak prawdziwy orlika Latem przeglądaj liście na plamy — plamistość i septorioza orlika Białawe korytarze w liściach — miniarka na orliku Odchwaszczaj wokół kępy — ale uważaj na samosiewki Metodyka wiąże zachwaszczenie bezpośrednio z chorobami plamistymi: ich rozwój ogranicza się, unikając nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, bo to zmniejsza nadmierną wilgotność wokół roślin. Chwasty bywają też źródłem infekcji patogenów i kryjówką szkodników. Przy orliku dochodzi haczyk, którego nie ma nigdzie indziej: część tego, co wygląda na chwast, to Twoje przyszłoroczne orliki. Jesienią zetnij zamierające liście i wynieś je z rabaty To najważniejszy zabieg profilaktyczny w całym roku orlika. Sprawca septoriozy zimuje w postaci piknidiów i zarodników na resztkach roślin w podłożu, a metodyka zaleca jesienne zbieranie opadłych liści właśnie po to, żeby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Zostawiona na zimę kępa uschniętych liści to gotowe źródło infekcji dokładnie w tym miejscu, w którym wiosną odrośnie rozeta. Okryj tylko to, co posadziłeś tej jesieni — zadomowiony orlik zimuje sam Orlik jest całkowicie mrozoodporny — karta NC State podaje dla rodzaju strefy od 3 do 8 — i zadomowiona kępa nie wymaga w Polsce żadnej ochrony zimowej: część nadziemna zamiera, a kłącze zimuje w ziemi. Osłony potrzebują wyłącznie rośliny posadzone tej jesieni i przeniesione samosiewki, które nie zdążyły się porządnie ukorzenić. PZD wskazuje też, że osłania się dopiero wtedy, gdy ujemna temperatura utrzymuje się przez kilka dni — za wcześnie założone okrycie zaparza roślinę.
Listopad	Od kwitnienia oglądaj młode liście — mączniak prawdziwy orlika Latem przeglądaj liście na plamy — plamistość i septorioza orlika Białawe korytarze w liściach — miniarka na orliku Odchwaszczaj wokół kępy — ale uważaj na samosiewki Metodyka wiąże zachwaszczenie bezpośrednio z chorobami plamistymi: ich rozwój ogranicza się, unikając nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, bo to zmniejsza nadmierną wilgotność wokół roślin. Chwasty bywają też źródłem infekcji patogenów i kryjówką szkodników. Przy orliku dochodzi haczyk, którego nie ma nigdzie indziej: część tego, co wygląda na chwast, to Twoje przyszłoroczne orliki. Jesienią zetnij zamierające liście i wynieś je z rabaty To najważniejszy zabieg profilaktyczny w całym roku orlika. Sprawca septoriozy zimuje w postaci piknidiów i zarodników na resztkach roślin w podłożu, a metodyka zaleca jesienne zbieranie opadłych liści właśnie po to, żeby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Zostawiona na zimę kępa uschniętych liści to gotowe źródło infekcji dokładnie w tym miejscu, w którym wiosną odrośnie rozeta. Okryj tylko to, co posadziłeś tej jesieni — zadomowiony orlik zimuje sam Orlik jest całkowicie mrozoodporny — karta NC State podaje dla rodzaju strefy od 3 do 8 — i zadomowiona kępa nie wymaga w Polsce żadnej ochrony zimowej: część nadziemna zamiera, a kłącze zimuje w ziemi. Osłony potrzebują wyłącznie rośliny posadzone tej jesieni i przeniesione samosiewki, które nie zdążyły się porządnie ukorzenić. PZD wskazuje też, że osłania się dopiero wtedy, gdy ujemna temperatura utrzymuje się przez kilka dni — za wcześnie założone okrycie zaparza roślinę.

Zależne od pogody i obserwacji

W suszy podlewaj do ziemi — nigdy po liściach Orlik lubi glebę umiarkowanie wilgotną i w dłuższą suszę liście brzegiem brązowieją i zasychają. Ale sposób podlewania jest tu ważniejszy niż sam termin: zarodniki sprawców septoriozy i plamistości liści rozprzestrzeniają się z kroplami wody podczas opadów lub podlewania roślin, a zwilżanie roślin i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu przez choroby, głównie szarą pleśń. Podlewanie z sitka po liściach w letni wieczór to najprostszy sposób, żeby rozsiać septoriozę po całej kępie.
Gdy mączniak się rozwija mimo cięcia — zabieg grzybobójczy
Porażony liść oberwij od razu i wynieś z działki Przy orliku, dla którego nie ma żadnego programu ochrony ani zarejestrowanych zabiegów, usuwanie porażonych części jest najskuteczniejszym narzędziem, jakie masz. Metodyka mówi to wprost: po stwierdzeniu chorób lub szkodników wycina się silnie porażone części, a niekiedy usuwa pojedyncze chore liście albo liście zasiedlone przez szkodniki. Zostawiony w kępie liść z zarodnikującymi plamami zaraża wszystkie sąsiednie, a jesienią przenosi chorobę na następny sezon.
Zasiedlone liście oberwij — to całe zwalczanie miniarki Larwa miniarki siedzi wewnątrz blaszki liściowej, między dwiema warstwami skórki. Żaden preparat kontaktowy do niej nie dotrze, a sięganie po środki systemiczne na szkodnika, który robi wyłącznie szkodę estetyczną, jest wbrew zasadzie integrowanej ochrony — metodyka stawia metodę chemiczną na końcu i podkreśla, że w ogrodzie przydomowym metody mechaniczne są jednym z głównych sposobów ograniczania szkodników, tanim i bez wpływu na środowisko. Oberwanie liścia usuwa szkodnika razem z jego kryjówką.
Larwy piłecznicy zbieraj ręcznie — najprościej i najskuteczniej Larwy pilarza żerują gromadnie i na wierzchu, więc ręczne zbieranie działa tu lepiej niż przy większości szkodników. Metodyka opisuje mechaniczne metody ochrony — ręczne zbieranie szkodników i usuwanie zasiedlonych części roślin — jako jeden z głównych sposobów w ogrodach przydomowych, o niskim koszcie i bez ujemnego wpływu na środowisko. Przy roślinie ozdobnej, przy której nie ma progu szkodliwości, tylko „próg estetyczności”, to jest właściwa odpowiedź: reagujesz wtedy, gdy szkody zaczynają Ci przeszkadzać, i reagujesz ręką.

Choroby

Mączniak prawdziwy orlika Erysiphe aquilegiae — Biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania na powierzchni młodych liści i pędów, niekiedy także płatków kwiatowych. Początkowo pojedyncze plamy nalotu na blaszce liściowej, w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni formowane są bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.
Plamistość liści orlika Ascochyta aquilegiae, Cercospora aquilegiae — Na liściach pojawiają się pojedyncze lub liczne jasnobrązowe plamy, szybko powiększające się. Wokół plam może występować ciemniejsza obwódka o szerokości 1–2 mm. W miarę wzrostu blaszek liściowych martwa tkanka w obrębie plam wykrusza się. Przy dużym nasileniu choroby liście żółkną, brązowieją i masowo opadają. Na powierzchni obumarłych tkanek pojawiają się zarodniki grzyba: u Ascochyta na powierzchni plam tworzą się skupienia zarodnikowania w postaci piknidiów, u Cercospora na spodniej stronie liści przez aparaty szparkowe wyrastają w pęczkach trzonki z zarodnikami konidialnymi, widoczne jako delikatny nalot.
Septorioza orlika Septoria aquilegiae — Objawy na liściach w postaci brązowych plam o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczonych ciemnobrązową lub czerwoną obwódką. Na powierzchni plam znajdują się liczne, czarne punkty — piknidia, czyli skupienia zarodników grzyba; to one odróżniają septoriozę od zwykłej plamistości liści. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. W czasie zwilżenia roślin z piknidiów uwalniane są zarodniki konidialne, sklejone galaretowatą substancją, która rozluźnia się pod wpływem wody; zarodniki przenoszone są z kroplami wody podczas opadów lub podlewania, a także przez owady, i wnikają do liści przez aparaty szparkowe. W zależności od rośliny żywicielskiej objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Piknidia i zarodniki zimują na resztkach roślin w podłożu.
Szara pleśń Botrytis cinerea — Choroba wielu gatunków bylin oraz krzewów liściastych i iglastych, uprawianych w niekorzystnych warunkach; objawy pojawiają się na każdym etapie rozwoju rośliny i na wszystkich jej częściach nadziemnych. Na liściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania pędu. Najczęściej objawy pojawiają się na kwiatach w okresie kwitnienia: na płatkach powstają pojedyncze plamy, które w ciągu 2–3 dni zabijają tkankę. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, a na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, zasychają i wykruszają. Na obumarłych tkankach pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.
Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pędu i korzeni) Phytophthora cryptogea, Phytophthora plurivora — Choroba wielu gatunków bylin oraz roślin iglastych i liściastych. Objawy widoczne początkowo na części pędów, które szarzeją lub brązowieją, następnie choroba rozszerza się stopniowo na całą roślinę. U nasady, po niewielkim usunięciu kory, widać brązową zgniliznę rozszerzającą się nawet do 20 cm nad podłożem oraz na korzenie. Na bylinach rozwój choroby jest znacznie szybszy niż na roślinach liściastych. U orlika obraz nakłada się na typowy dla niego objaw nadmiaru wody: przy nadmiernej wilgoci podłoża korzenie szybko brązowieją i zamierają.
Rizoktonioza Rhizoctonia solani — Choroba występująca bardzo często na roślinach jednorocznych, dwuletnich i bylinach, a także na sadzonkach zielnych i zdrewniałych. Grzyb tworzy bardzo liczne, brązowawe strzępki grzybni, które infekują podstawę pędu i korzenie, i rosną również na powierzchni wilgotnego podłoża, porażając kolejne rośliny. Pierwszym objawem jest zamieranie pojedynczych pędów i stopniowe rozszerzanie się zgnilizny. Szczególnie wrażliwe są młode, intensywnie rosnące rośliny — u orlika dotyczy to przede wszystkim siewek na rozsadniku i świeżo przesadzonych samosiewek.

Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.

Szkodniki

Piłecznica orlikowa Pristiphora aquilegiae — Błonkówka z rodziny pilarzowatych (Tenthredinidae); metodyka wymienia orlika jako jedynego żywiciela tego gatunku. Larwy wygryzają w liściach dziury nieregularnego kształtu, a przy silnym żerowaniu blaszki liściowe są zjedzone prawie w całości, z wyjątkiem unerwienia — z liścia zostaje sam szkielet żyłek. Osobniki dorosłe błonkówek mają dwie pary błoniastych skrzydeł, narządy gębowe typu gryzącego, a odwłok samicy zakończony jest pokładełkiem; larwy mają ciało segmentowane, zaopatrzone w 10–11 par nóg, i przypominają gąsienice motyli. Szkoda ma charakter estetyczny, ale przy pełnym ogołoceniu kępy w okresie kwitnienia odbija się też na kondycji rośliny.
Miniarka rutewkówka Phytomyza minuscula — Muchówka z rodziny miniarkowatych; metodyka wymienia dla niej dwóch żywicieli — orlika i rutewkę. Objaw: w liściach wygryzione krótkie, białawe korytarze, czyli miny. Larwa jest kształtu robakowatego, beznoga, bez wyraźnie wyodrębnionej głowy, i żeruje wewnątrz blaszki liściowej, wyjadając miękisz między skórkami; poczwarka jest typu zamkniętego (bobówka). Uszkodzenie jest czysto estetyczne — liść z miną nadal pracuje, choć wygląda źle. Metodyka wymienia osobno miniarkę ogrodówkę (Chromatomyia horticola) jako szkodnika wielu gatunków bylin, robiącego długie, kręte korytarze; orlika przy niej nie wymienia.
Szkodniki glebowe (pędraki, drutowce, rolnice, larwy opuchlaków) Melolonthidae, Elateridae, Agrotis spp., Otiorhynchus spp. — Larwy żerujące w glebie na korzeniach i podziemnych częściach roślin. Metodyka podkreśla, że są to owady o kilkuletnim cyklu rozwojowym, więc pozostawienie ich bez działań zagraża roślinom przez wiele sezonów. Drutowce osiągają do 25 mm długości, mają ciało walcowate lub spłaszczone, barwy żółtej lub brązowej; gąsienice rolnic są nagie, ciemne, z podłużnymi paskami, zwijają się spiralnie przy zaniepokojeniu. Najliczniej występują na glebach lekkich i przy dużym zachwaszczeniu. Metodyka nie wymienia orlika przy tych szkodnikach — to zalecenie przedsadzeniowe dla nasadzeń ozdobnych w ogóle.

Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.

Odmiany

Odmiany dziedziczą zalecenia po gatunku; różnią się pokrojem, barwą i wysokością.

Orlik pospolity 'Black Barlow' Aquilegia vulgaris 'Black Barlow'
Orlik pospolity 'Blue Barlow' Aquilegia vulgaris 'Blue Barlow'
Orlik pospolity 'Nora Barlow' Aquilegia vulgaris 'Nora Barlow'
Orlik pospolity 'Plena' Aquilegia vulgaris 'Plena'
Orlik pospolity 'Rose Barlow' Aquilegia vulgaris 'Rose Barlow'
Orlik pospolity 'Ruby Port' Aquilegia vulgaris 'Ruby Port'
Orlik pospolity 'White Barlow' Aquilegia vulgaris 'White Barlow'
Orlik pospolity 'William Guiness' Aquilegia vulgaris 'William Guiness'
Orlik pospolity 'Winky Blue-white' Aquilegia vulgaris 'Winky Blue-white'
Orlik pospolity 'Winky Double Red-white' Aquilegia vulgaris 'Winky Double Red-white'
Orlik pospolity 'Winky Double Rose-white' Aquilegia vulgaris 'Winky Double Rose-white'
Orlik pospolity 'Winky Red-white' Aquilegia vulgaris 'Winky Red-white'

Dane o tej roślinie pochodzą z: Katalog główny na 1939 rok nasion ogrodowych i rolnych (Toruń 1939), Mrozoodporność wyprowadzona z zasięgu naturalnego (GBIF × CHELSA), RHS — profile roślin, TRY Plant Trait Database (wydanie 6.0), Wikidata, Wikipedia (polska), urzadzamy.pl — rośliny. Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.