Sosna pospolita 'Nana'

Pinus sylvestris 'Nana' iglak

Odmiana rośliny Sosna pospolita (Pinus sylvestris). Zalecenia poniżej dotyczą gatunku.

Co zrobić w październiku

Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w kwi–paź · z bryłą ziemi w mar, kwi, sie, wrz, paź · zalecenie ogólne dla grupy
Sosny balotowane sadź wczesną jesienią albo bardzo wczesną wiosną Metodyka rozdziela dwa przypadki: rośliny z pojemników można sadzić przez cały sezon, ale drzewa balotowane i z gołym korzeniem — wczesną jesienią, żeby zdążyły się ukorzenić przed zimą, albo bardzo wczesną wiosną, zanim przyjdą upały i gleba zacznie wysychać. Sosna z uszkodzoną bryłą korzeniową przyjmuje się źle, bo nie odbuduje korony cięciem.
Jesienią zgrab opadłe igły i wynieś chore pędy Metodyka podaje to jednym zdaniem: jesienią wskazane jest zbieranie opadłych liści i ich spalenie, żeby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Na sośnie dotyczy to przede wszystkim rdz — zarodniki zimują na opadłych igłach i wiosną wracają z prądami powietrza na sąsiednie rośliny.
Przed zimą przekop glebę wokół nowych nasadzeń i nie zagrabiaj Metodyka wymienia to wśród zasad ograniczających liczebność szkodników: przed zimą przekopać glebę i pozostawić ją bez zagrabiania, a w okresie wegetacji często spulchniać. Przekopana i nierozdrobniona gleba wystawia na powierzchnię zimujące stadia — pędraki, drutowce i rolnice — które wymarzają albo trafiają do ptaków.

Pielęgnacja

Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w kwi–paź · z bryłą ziemi w mar, kwi, sie, wrz, paź · zalecenie ogólne dla grupy
Siew Wysiew pod osłony
Cięcie Wczesnym latem (maj–cze)
Nawożenie Nawóz dla roślin kwaśnolubnych (kwi) · zalecenie ogólne dla grupy
Podlewanie Oszczędnie — znosi suszę

Zalecenia ogólne dla gatunku — odmiana dziedziczy je po nim.

Wymagania

Stanowisko	słońce · szacunek
Kwitnienie	kwi–maj
Gleba	piaszczysta, przepuszczalna, uboga
Wilgotność	sucha · szacunek
Odczyn	kwaśna, lekko kwaśna · szacunek
Mrozoodporność	w pełni mrozoodporna · strefa 2+

Kalendarz zabiegów

Zabiegi opisane dla rodzaju — wybrane te, które dotyczą także tego gatunku i odmiany.

Styczeń	Zimą przejrzyj dziesięć pędów pod lupą
Luty	Zimą przejrzyj dziesięć pędów pod lupą
Marzec	Sosnę sadź w pełnym słońcu, na glebie, na której nie stoi woda Większość iglaków potrzebuje stanowisk w pełni nasłonecznionych i nie znosi zalewania ani ciężkiej, mokrej, gliniastej gleby (PZD). Sosny są tu wzorcowe: sosna zwyczajna jest światłożądna i źle znosi zacienienie, sosna czarna nie toleruje cienia, a kosodrzewina preferuje stanowiska nasłonecznione (Wikipedia). Glebowo są za to skromne: sosna zwyczajna rośnie na glebach piaszczystych i gliniastych o pH 4–7, kosodrzewina na kwaśnych i zasadowych, suchych i wilgotnych, a sosna czarna jako gatunek głęboko korzeniący się potrzebuje grubej warstwy ziemi (Wikipedia). Osobna sprawa dotyczy sosen pięcioigielnych (wejmutka, limba): rdza wejmutkowo-porzeczkowa przechodzi na nie z porzeczek i agrestu, a zakażenia są najczęstsze w pobliżu porażonych krzewów (Wisconsin). Zimą przejrzyj dziesięć pędów pod lupą Nie strzyż sosny nożycami jak żywopłotu Sosny nie przenawoź — postaw na materię organiczną, nie na azot Sosny mają skromne wymagania glebowe: sosna zwyczajna rośnie także na glebach piaszczystych, a kosodrzewina zajmuje nawet skrajne siedliska, od kwaśnych po zasadowe i od suchych po mokre (Wikipedia). Przenawożenie azotem daje wybujałe, miękkie przyrosty, a metodyka wiąże zbyt obfite nawożenie azotowe z nasileniem patogenów bezwzględnych, do których należą rdze. Warto natomiast poprawiać strukturę gleby: nawozy organiczne podnoszą jej potencjał antychorobowy przez mikroorganizmy ograniczające rozwój patogenów. Rozdziel sosnę od porzeczki, piwonii i dzwonka
Kwiecień	Sosnę sadź w pełnym słońcu, na glebie, na której nie stoi woda Większość iglaków potrzebuje stanowisk w pełni nasłonecznionych i nie znosi zalewania ani ciężkiej, mokrej, gliniastej gleby (PZD). Sosny są tu wzorcowe: sosna zwyczajna jest światłożądna i źle znosi zacienienie, sosna czarna nie toleruje cienia, a kosodrzewina preferuje stanowiska nasłonecznione (Wikipedia). Glebowo są za to skromne: sosna zwyczajna rośnie na glebach piaszczystych i gliniastych o pH 4–7, kosodrzewina na kwaśnych i zasadowych, suchych i wilgotnych, a sosna czarna jako gatunek głęboko korzeniący się potrzebuje grubej warstwy ziemi (Wikipedia). Osobna sprawa dotyczy sosen pięcioigielnych (wejmutka, limba): rdza wejmutkowo-porzeczkowa przechodzi na nie z porzeczek i agrestu, a zakażenia są najczęstsze w pobliżu porażonych krzewów (Wisconsin). Od połowy kwietnia do końca czerwca pilnuj świerków obok sosen — z nich przylatuje ochojnik Nie strzyż sosny nożycami jak żywopłotu Ściółkuj kompostowaną korą — ale sprawdź, skąd pochodzi Metodyka poleca kompostowaną korę sosnową jako komponent ograniczający rozwój patogenów glebowych i zabezpieczający przed infekcją rośliny szczególnie podatne na fytoftorozę, a sosnę wymienia w tej grupie obok cyprysika i różanecznika. W tym samym zdaniu stawia jednak zastrzeżenie: z korą istnieje ryzyko wprowadzenia opieńki miodowej — grzyba, który występuje pospolicie w lasach i stamtąd trafia do ogrodów, a raz wprowadzony rozchodzi się sznurami grzybni od rośliny do rośliny. Sosny nie przenawoź — postaw na materię organiczną, nie na azot Sosny mają skromne wymagania glebowe: sosna zwyczajna rośnie także na glebach piaszczystych, a kosodrzewina zajmuje nawet skrajne siedliska, od kwaśnych po zasadowe i od suchych po mokre (Wikipedia). Przenawożenie azotem daje wybujałe, miękkie przyrosty, a metodyka wiąże zbyt obfite nawożenie azotowe z nasileniem patogenów bezwzględnych, do których należą rdze. Warto natomiast poprawiać strukturę gleby: nawozy organiczne podnoszą jej potencjał antychorobowy przez mikroorganizmy ograniczające rozwój patogenów. Rozdziel sosnę od porzeczki, piwonii i dzwonka
Maj	Od połowy kwietnia do końca czerwca pilnuj świerków obok sosen — z nich przylatuje ochojnik Skróć świece, zanim rozchylą się na nich igły — tylko tak zagęścisz sosnę Sosna przyrasta raz w roku, z pąków na końcach pędów, i nowe pąki zawiązuje wyłącznie na końcach tegorocznych przyrostów — dalej, na starszym odcinku pędu, nowych pędów już nie wypuści (Wisconsin). Dlatego ośrodek doradztwa odradza cięcie sosen (DODR): cięcie w stare drewno zostawia kikut, który się nie zazieleni. Jedyny zabieg formujący, który u sosny działa, to skracanie młodych przyrostów — świec — zanim rozwiną się na nich igły. Skrócona świeca daje pokrój zwarty i gęściej rozgałęziony (Wisconsin). Ściółkuj kompostowaną korą — ale sprawdź, skąd pochodzi Metodyka poleca kompostowaną korę sosnową jako komponent ograniczający rozwój patogenów glebowych i zabezpieczający przed infekcją rośliny szczególnie podatne na fytoftorozę, a sosnę wymienia w tej grupie obok cyprysika i różanecznika. W tym samym zdaniu stawia jednak zastrzeżenie: z korą istnieje ryzyko wprowadzenia opieńki miodowej — grzyba, który występuje pospolicie w lasach i stamtąd trafia do ogrodów, a raz wprowadzony rozchodzi się sznurami grzybni od rośliny do rośliny. Od maja do sierpnia szukaj ogołoconych pędów i brązowych oprzędów Larwy i oprzędy wycinaj i pal, nie kompostuj Metodyka traktuje mechaniczne usuwanie zasiedlonych części jako pełnoprawną metodę ochrony, nie półśrodek: silnie porażone i zasiedlone fragmenty należy wycinać i palić. Na kompoście larwy boreczników i osnui spokojnie dokończą rozwój i wrócą na sosnę w przyszłym roku. Lepkie igły na wierzchołkach pędów — szukaj miodownicy Zanim sięgniesz po preparat — sprawdź, czy nie masz już sprzymierzeńców
Czerwiec	Od połowy kwietnia do końca czerwca pilnuj świerków obok sosen — z nich przylatuje ochojnik Skróć świece, zanim rozchylą się na nich igły — tylko tak zagęścisz sosnę Sosna przyrasta raz w roku, z pąków na końcach pędów, i nowe pąki zawiązuje wyłącznie na końcach tegorocznych przyrostów — dalej, na starszym odcinku pędu, nowych pędów już nie wypuści (Wisconsin). Dlatego ośrodek doradztwa odradza cięcie sosen (DODR): cięcie w stare drewno zostawia kikut, który się nie zazieleni. Jedyny zabieg formujący, który u sosny działa, to skracanie młodych przyrostów — świec — zanim rozwiną się na nich igły. Skrócona świeca daje pokrój zwarty i gęściej rozgałęziony (Wisconsin). Latem co dwa tygodnie oglądaj igły — mozaikowate plamki i przędza Od maja do sierpnia szukaj ogołoconych pędów i brązowych oprzędów Larwy i oprzędy wycinaj i pal, nie kompostuj Metodyka traktuje mechaniczne usuwanie zasiedlonych części jako pełnoprawną metodę ochrony, nie półśrodek: silnie porażone i zasiedlone fragmenty należy wycinać i palić. Na kompoście larwy boreczników i osnui spokojnie dokończą rozwój i wrócą na sosnę w przyszłym roku. Sprawdź wierzchołki pędów — okrągłe otwory z wyciekającą żywicą Lepkie igły na wierzchołkach pędów — szukaj miodownicy 18–21°C i częste deszcze — obejrzyj igły pod kątem rdzy Zanim sięgniesz po preparat — sprawdź, czy nie masz już sprzymierzeńców
Lipiec	Latem co dwa tygodnie oglądaj igły — mozaikowate plamki i przędza Od maja do sierpnia szukaj ogołoconych pędów i brązowych oprzędów Larwy i oprzędy wycinaj i pal, nie kompostuj Metodyka traktuje mechaniczne usuwanie zasiedlonych części jako pełnoprawną metodę ochrony, nie półśrodek: silnie porażone i zasiedlone fragmenty należy wycinać i palić. Na kompoście larwy boreczników i osnui spokojnie dokończą rozwój i wrócą na sosnę w przyszłym roku. Sprawdź wierzchołki pędów — okrągłe otwory z wyciekającą żywicą Lepkie igły na wierzchołkach pędów — szukaj miodownicy 18–21°C i częste deszcze — obejrzyj igły pod kątem rdzy Zanim sięgniesz po preparat — sprawdź, czy nie masz już sprzymierzeńców
Sierpień	Latem co dwa tygodnie oglądaj igły — mozaikowate plamki i przędza Od maja do sierpnia szukaj ogołoconych pędów i brązowych oprzędów Larwy i oprzędy wycinaj i pal, nie kompostuj Metodyka traktuje mechaniczne usuwanie zasiedlonych części jako pełnoprawną metodę ochrony, nie półśrodek: silnie porażone i zasiedlone fragmenty należy wycinać i palić. Na kompoście larwy boreczników i osnui spokojnie dokończą rozwój i wrócą na sosnę w przyszłym roku. Sprawdź wierzchołki pędów — okrągłe otwory z wyciekającą żywicą Zanim sięgniesz po preparat — sprawdź, czy nie masz już sprzymierzeńców
Wrzesień	Sosny balotowane sadź wczesną jesienią albo bardzo wczesną wiosną Metodyka rozdziela dwa przypadki: rośliny z pojemników można sadzić przez cały sezon, ale drzewa balotowane i z gołym korzeniem — wczesną jesienią, żeby zdążyły się ukorzenić przed zimą, albo bardzo wczesną wiosną, zanim przyjdą upały i gleba zacznie wysychać. Sosna z uszkodzoną bryłą korzeniową przyjmuje się źle, bo nie odbuduje korony cięciem. Sprawdź wierzchołki pędów — okrągłe otwory z wyciekającą żywicą
Październik	Sosny balotowane sadź wczesną jesienią albo bardzo wczesną wiosną Metodyka rozdziela dwa przypadki: rośliny z pojemników można sadzić przez cały sezon, ale drzewa balotowane i z gołym korzeniem — wczesną jesienią, żeby zdążyły się ukorzenić przed zimą, albo bardzo wczesną wiosną, zanim przyjdą upały i gleba zacznie wysychać. Sosna z uszkodzoną bryłą korzeniową przyjmuje się źle, bo nie odbuduje korony cięciem. Jesienią zgrab opadłe igły i wynieś chore pędy Metodyka podaje to jednym zdaniem: jesienią wskazane jest zbieranie opadłych liści i ich spalenie, żeby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Na sośnie dotyczy to przede wszystkim rdz — zarodniki zimują na opadłych igłach i wiosną wracają z prądami powietrza na sąsiednie rośliny. Przed zimą przekop glebę wokół nowych nasadzeń i nie zagrabiaj Metodyka wymienia to wśród zasad ograniczających liczebność szkodników: przed zimą przekopać glebę i pozostawić ją bez zagrabiania, a w okresie wegetacji często spulchniać. Przekopana i nierozdrobniona gleba wystawia na powierzchnię zimujące stadia — pędraki, drutowce i rolnice — które wymarzają albo trafiają do ptaków.
Listopad	Zimą przejrzyj dziesięć pędów pod lupą Jesienią zgrab opadłe igły i wynieś chore pędy Metodyka podaje to jednym zdaniem: jesienią wskazane jest zbieranie opadłych liści i ich spalenie, żeby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Na sośnie dotyczy to przede wszystkim rdz — zarodniki zimują na opadłych igłach i wiosną wracają z prądami powietrza na sąsiednie rośliny. Przed zimą przekop glebę wokół nowych nasadzeń i nie zagrabiaj Metodyka wymienia to wśród zasad ograniczających liczebność szkodników: przed zimą przekopać glebę i pozostawić ją bez zagrabiania, a w okresie wegetacji często spulchniać. Przekopana i nierozdrobniona gleba wystawia na powierzchnię zimujące stadia — pędraki, drutowce i rolnice — które wymarzają albo trafiają do ptaków.
Grudzień	Zimą przejrzyj dziesięć pędów pod lupą

Zależne od pogody i obserwacji

Przy zakupie obejrzyj bryłę korzeniową i pędy Metodyka poświęca temu osobny podrozdział: to najtańszy moment, żeby nie wpuścić na działkę czerwców, przędziorków i ochojników, a przede wszystkim fytoftorozy, na którą sosna jest wymieniona jako gatunek szczególnie podatny. Choroba korzeni kupiona razem z rośliną zostaje w ziemi na lata.
Przed sadzeniem przekop ziemię i poszukaj pędraków Metodyka zaleca sprawdzenie gleby przed posadzeniem roślin wprost: drutowce, pędraki, rolnice i larwy opuchlaków mają kilkuletni cykl rozwojowy, więc zostawione bez działania będą zagrażać sośnie przez kolejne sezony. Najliczniej występują na glebach lekkich i przy zachwaszczeniu perzem — czyli dokładnie tam, gdzie sosna rośnie najlepiej.
Świeżo posadzoną sosnę osłoń białą agrowłókniną, gdy przyjdzie upał Metodyka podaje to jako standardowe postępowanie po sadzeniu: przy bardzo intensywnej operacji słonecznej i wysokiej temperaturze rośliny nakrywa się na kilka dni białą agrowłókniną ograniczającą transpirację. Świeżo posadzona sosna nie ma jeszcze korzeni w nowej ziemi, więc traci wodę szybciej, niż potrafi ją pobrać — objawem jest szarzenie i brązowienie igieł, którego już się nie cofnie.
Przez dwa pierwsze sezony podlewaj sosnę mimo jej odporności na suszę Dorosła sosna zwyczajna dobrze znosi suszę (Wikipedia), ale świeżo posadzona nie ma jeszcze korzeni, którymi sięgnęłaby po wodę: drzewa posadzone w tym albo w zeszłym sezonie zależą od deszczu i podlewania, a bez wody mogą zamrzeć (Wisconsin). PZD każe iglaki po posadzeniu obficie podlać, a w upały zapewnić świeżo posadzonym roślinom nawadnianie.
Długa susza z upałem — podlej sosny w donicach, młode i rosnące na piasku
W suszy zmyj przędziorki silnym strumieniem wody
Chore i suche pędy wycinaj poniżej nekrozy, nad silnym bocznym odgałęzieniem Metodyka podaje tę instrukcję dosłownie jako podstawowy zabieg po stwierdzeniu choroby albo szkodnika: wycinać i palić silnie porażone pędy, a obumarłe usuwać poniżej miejsca nekrozy, nad silnym bocznym odgałęzieniem. Cięcie w samej nekrozie zostawia grzybnię w roślinie, a cięcie w zdrowe drewno bez bocznego odgałęzienia zostawia kikut, który u sosny już nie odbije.
Parna, wilgotna pogoda — sprawdź dolne, zacienione gałęzie
Sosna z żółknącymi igłami po mokrym sezonie — sprawdź podstawę pnia

Choroby

Rdza wejmutkowo-porzeczkowa Cronartium ribicola — Rdza dwudomowa, wymieniona w metodyce jako choroba sosny. Wiosną na pędach sosny pojawiają się żółte, wzniesione skupienia zarodnikowania (ecja), które zakażają drugiego gospodarza — porzeczkę czarną; na igłach formują się kolumnowe wzniesienia z licznymi zarodnikami. Grzybnia w pędzie jest wieloletnia, więc te same miejsca odzywają się rok po roku, a silnie porażone pędy zasychają. Na porzeczce objaw wygląda inaczej: chlorotyczne, potem brunatne plamki na górnej stronie liści i pomarańczowo-rdzawe skupiska zarodników od spodu.
Rdza pęcherzykowata igieł sosny Coleosporium tussilaginis — Metodyka wymienia tę rdzę w tabeli chorób roślin iglastych, podając sprawcę i żywiciela (sosna), bez osobnego opisu objawów. Ogólny obraz rdz z tej samej metodyki: na igłach sosny formują się kolumnowe, wzniesione skupienia z licznymi zarodnikami (u tego gatunku białawe lub pomarańczowe pęcherzyki), a silnie porażone igły żółkną i przedwcześnie opadają. Grzyb jest dwudomowy — drugim żywicielem są rośliny zielne, przede wszystkim podbiał.
Rdza piwonii i sosny Cronartium flaccidum — Metodyka wymienia tę chorobę w tabeli rdz bylin, podając sprawcę i żywicieli (piwonia, nasturcja większa) — sosny nie ma w kolumnie żywicieli, choć jest w nazwie choroby i jest drugim gospodarzem sprawcy. Ogólny obraz z tej samej metodyki: na górnej stronie liści byliny liczne, okrągłe, żółte lub pomarańczowe plamy, a od spodu pomarańczowe lub ciemnobrązowe, wypukłe skupienia zarodników; na igłach sosny formują się kolumnowe wzniesienia z licznymi zarodnikami.
Rdza dzwonka i sosny Coleosporium campanulae, Puccinia campanulae — Choroba wymieniona w metodyce w tabeli rdz bylin, ze sprawcą i żywicielem (dzwonek ogrodowy); sosna występuje wyłącznie w nazwie choroby jako drugi gospodarz. Objawy na dzwonku odpowiadają ogólnemu obrazowi rdz: żółte lub pomarańczowe plamy na górnej stronie liści i wypukłe skupienia zarodników od spodu. Na sośnie — kolumnowe wzniesienia z zarodnikami na igłach.
Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pnia i korzeni) Phytophthora plurivora, Phytophthora spp. — Metodyka wymienia sosnę wśród roślin szczególnie podatnych na fytoftorozę (obok cyprysika i różanecznika), a Phytophthora plurivora opisuje jako patogena wielu gatunków bylin oraz roślin iglastych i liściastych, „w tym sosny”. Objawy zaczynają się na części pędów, które szarzeją lub brązowieją, po czym choroba obejmuje całą roślinę. U nasady, po niewielkim usunięciu kory, widać brązową zgniliznę rozszerzającą się nawet do 20 cm nad podłożem oraz na korzenie. Porażone rośliny obumierają.
Opieńkowa zgnilizna korzeni Armillaria mellea — Metodyka wskazuje, że opieńka występuje tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub przykrywa się nią powierzchnię wokół roślin, i że poraża głównie rośliny iglaste. Pierwsze symptomy to zahamowanie wzrostu, przejaśnienie pędów, żółknięcie i brązowienie, a końcowym etapem zamieranie rośliny. U nasady pędów kora pęka i odchodzi od drewna, a po jej odchyleniu widać białawą grzybnię. W glebie grzyb tworzy sznury grzybniowe (ryzomorfy) przerastające kolejno od rośliny do rośliny — w nasadzeniach widać to jako stopniowe zamieranie sąsiadujących roślin.
Szara pleśń Botrytis cinerea — Metodyka opisuje szarą pleśń jako chorobę występującą praktycznie na wszystkich gatunkach roślin uprawianych w niekorzystnych warunkach, w tym na krzewach iglastych. Na porażonych częściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania. W korzystnych warunkach na powierzchni plam pojawia się obfity, szary, pylący nalot zarodników — objaw rozstrzygający. Na obumarłych tkankach powstają czarne, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.
Zgorzel zgnilakowa Pythium ultimum, także Botrytis cinerea, Fusarium avenaceum, F. culmorum, Rhizoctonia solani — Choroba siewek i sadzonek roślin zielnych i zdrewniałych, niekiedy także starszych roślin. Na sośnie dotyczy wyłącznie wysiewu z nasion i pierwszych tygodni po posadzeniu ukorzenionej sadzonki: siewki brązowieją u podstawy, przewężają się i przewracają, a korzenie gniją.
Zamieranie pędów sosny Sphaeropsis sapinea — Grzyb zakaża młode pędy i pąki; w ciepłą pogodę objawy pojawiają się 3–4 dni po zakażeniu. Zarodniki powstają w piknidiach i uwalniają się w mokrej pogodzie, od wczesnej wiosny do późnej jesieni, a roznoszą je wiatr i rozpryskujący się deszcz.

Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.

Szkodniki

Przędziorek sosnowiec Oligonychus ununguis — Roztocz wysysający soki z igieł sosny i świerka. Na igłach mozaikowate, żółte, drobne plamki; z czasem igły szarzeją i opadają, a pędy oplata delikatna przędza. Rozwój przyspiesza przy suchej i gorącej pogodzie, dlatego szkody kumulują się w drugiej połowie lata.
Ochojnik sosnowy Pineus pini — Mszyca z rodziny ochojnikowatych. Na korze pni i pędów sosny pospolitej widać białą, wełnistą wydzielinę.
Ochojnik wejmutkowy — Mszyca z rodziny ochojnikowatych. Na korze pni i pędów sosny wejmutki widać białą, wełnistą wydzielinę.
Ochojnik limbowy Pineus cembrae — Mszyca z rodziny ochojnikowatych. Na korze pni i pędów sosny limby, sosny karłowej i sosny drobnokwiatowej widać białą, wełnistą wydzielinę.
Ochojnik świerkowo-sosnowy Pineus orientalis — Ochojnik dwudomowy. Żywiciele pierwotni: świerk kaukaski i świerk ajański — na wierzchołkach ich pędów powstają owalne, wielokomorowe galasy poprzerastane igłami, początkowo różowawe, później czerwonawe. Żywiciele wtórni: sosna zwyczajna i sosna górska, na które przelatują uskrzydlone formy uwolnione z otwartych galasów.
Miodownica pędowososnowa Cinara pinea — Duża mszyca z rodziny miodownicowatych, żerująca na sośnie kosodrzewinie, czarnej i pospolitej. Igły na pędach wierzchołkowych pokrywa lepka substancja — rosa miodowa — po czym żółkną i opadają. Na rosie miodowej rozwijają się grzyby sadzakowe dające czarny nalot, który psuje wygląd rośliny, ale sam jej nie poraża.
Borecznik rudy Neodiprion sertifer — Błonkówka z rodziny borecznikowatych. Larwy żerują gromadnie i ogołacają pędy z igieł — metodyka opisuje objaw jednym zdaniem: „pędy pozbawione igieł”, na sośnie kosodrzewinie. Roślina odbuduje ulistnienie dopiero z nowych przyrostów, więc ogołocone pędy zostają nieestetyczne przez cały sezon.
Osnuja sadzonkowa Acantholyda hieroglyphica — Błonkówka z rodziny osnujowatych, żerująca na sośnie pospolitej, czarnej, limbie i wejmutce. Objaw jest jednoznaczny: na pojedynczych pędach pojawiają się brązowawe oprzędy, a powyżej pęd jest ogołocony z igieł. Uszkodzenia dotyczą zwykle pojedynczych pędów, więc szkoda jest przede wszystkim estetyczna.
Zwójka sosnóweczka Rhyacionia buoliana — Motyl z rodziny zwójkowatych. Gąsienice żerują wewnątrz najmłodszych pędów, przez co pędy zasychają i wyginają się kolankowato — objaw podany w metodyce dla sosny kosodrzewiny. Zniekształcenie zostaje na trwałe, bo sosna nie odtworzy prostego pędu z pąka śpiącego.
Cetyniec większy Tomicus piniperda — Chrząszcz z rodziny kornikowatych, atakujący sosnę pospolitą i świerka. W korze pędów wierzchołkowych i bocznych wygryza okrągłe otwory, z których wycieka żywica, tworząc charakterystyczny lejek. Zasiedla przede wszystkim drzewa osłabione, więc jego pojawienie się jest sygnałem, że sosna ma inny, głębszy problem.
Pędraki (larwy chrabąszczowatych) Scarabaeidae — Larwy chrząszczy z rodziny poświętnikowatych: ciało grube, pałąkowato zgięte, z silnymi nogami tułowiowymi i brązową głową. Żerują na korzeniach, przez co młode sosny więdną i zamierają, a rany w korzeniach otwierają drogę patogenom glebowym. Metodyka wymienia je razem z drutowcami, rolnicami i larwami opuchlaków jako szkodniki o kilkuletnim cyklu rozwojowym, najliczniejsze na glebach lekkich i przy zachwaszczeniu perzem — czyli w warunkach typowych dla stanowisk sosnowych.

Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.

Dane o tej roślinie pochodzą z: Manual of Cultivated Trees and Shrubs Hardy in North America, PLANTS Database, Seed Germination Theory and Practice (1993), Serwisy Cooperative Extension amerykańskich uczelni, TRY Plant Trait Database (wydanie 6.0), Wikipedia (niemiecka), Wikipedia (polska), Zrejonizowany dobór drzew i krzewów do uprawy w Polsce, e-katalogroslin.pl, urzadzamy.pl — rośliny. Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.