Rutewka

Thalictrum spp. roślina ozdobna

Co zrobić we wrześniu

Półcień i wilgotna, próchniczna ziemia — reszta jest szczegółem Rutewka jest rośliną wilgotnych łąk, polan i brzegów wód i to jedno przesądza o powodzeniu uprawy. Rośnie i w słońcu, i w półcieniu, ale w pełnym słońcu utrzyma się tylko wtedy, gdy zadbasz o wilgoć podłoża; w półcieniu kwitnie za to dłużej. Posadzona w luźnym, piaszczystym gruncie „nie rozwinie się prawidłowo lub będzie obumierać” — tak wprost pisze źródło. Metodyka dokłada dwie zasady ogólne, które akurat przy wysokiej, gęstej bylinie mają znaczenie: nadmierne zagęszczenie nasadzeń daje rośliny słabe i podatne na choroby, a w pobliżu orzecha włoskiego nie należy sadzić innych roślin, szczególnie bylin.
Sadź jesienią albo wiosną, w rozstawie co najmniej 40 cm Rutewki sadzi się jesienią lub wiosną — oba terminy są dobre, jesienny daje roślinie więcej czasu na ukorzenienie przed pierwszym latem. Rozstawa nie jest ozdobnikiem: gatunki i odmiany różnią się siłą wzrostu, ale minimum to 40 cm, a przy rutewce Delavayi i innych wysokich okazach warto dać więcej. Zbyt gęste nasadzenie mści się dwa razy — metodyka wiąże zagęszczenie ze słabym, wiotkim wzrostem i podatnością na choroby, a rutewka i tak sama się rozrasta kłączem.
Nowo posadzoną rutewkę podlewaj regularnie do zimy Świeżo posadzona roślina nie ma jeszcze kontaktu z glebą na tyle dobrego, żeby pobierać wodę z głębszych warstw, a rutewka jest gatunkiem, któremu nie wolno pozwolić na przyschnięcie bryły korzeniowej. Metodyka przypomina też, że przy niedoborze wody brązowieją i zasychają brzegi liści, a nowo posadzone rośliny są najbardziej narażone na niekorzystne warunki zimowe.
Wbij paliki jesienią — wiosną rutewka długo nie daje znaku życia To najbardziej praktyczna rada, jaką można dać przy tej roślinie, i wzięła się z jej biologii: rutewka rusza wiosną późno, a jej miejsce warto oznaczyć palikami, żeby nie uszkodzić roślin podczas wiosennych prac ogrodniczych. Sąsiednie byliny mają wtedy po kilkanaście centymetrów, a po rutewce wciąż nie ma śladu — najczęstsze skutki to przekopanie kłącza szpadlem, przygniecenie młodych pędów albo posadzenie w tym miejscu czegoś innego „skoro i tak nic nie wyrosło”.
Jesienią zetnij kępę przy ziemi i wynieś liście z rabaty To najważniejszy zabieg profilaktyczny w całym roku rutewki. Sprawcy obu chorób liściowych, które metodyka jej przypisuje, zimują na resztkach: przy septoriozie „zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin w podłożu”, przy szarej pleśni grzyb zimuje na resztkach chorych roślin albo w formie twardych, czarnych sklerocjów o średnicy 1–15 mm. Zalecenie metodyki przy septoriozach jest jednoznaczne: opadłe liście z roślin należy zbierać. Zostawiona na zimę uschnięta kępa to gotowe źródło infekcji dokładnie w tym miejscu, w którym za pół roku wyjdą nowe pędy. PZD dokłada termin: uschnięte części bylin przycina się na rabatach w listopadzie.
Okryj tylko młode rośliny — dorosła rutewka zimuje sama Rutewka jest w polskich warunkach dostatecznie mrozoodporna i zadomowiona kępa nie wymaga okrywania; jej część nadziemna i tak zamiera, a kłącze zimuje w ziemi. Ochrony wymagają dwie sytuacje wskazane przez źródła: rośliny posadzone tej jesieni, jeszcze słabo ukorzenione, oraz uprawa w chłodniejszych rejonach kraju, gdzie okrycia zaleca się młodym sadzonkom. Rutewka Delavaya jest przy tym delikatniejsza od gatunków krajowych i wymaga większej troski. Termin nie jest kalendarzowy, tylko pogodowy — okrywa się dopiero wtedy, gdy ujemna temperatura utrzymuje się przez kilka dni. Za wcześnie założone okrycie zaparza roślinę.
Latem oglądaj spody liści — rdze rutewki
Latem szukaj brązowych plam z czarnymi punkcikami
Białawe korytarze w liściach — miniarka rutewkówka

Pielęgnacja

Siew Wysiew przed zimą, na mróz

Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.

Kalendarz zabiegów

Marzec	Przedwiośnie — sprzątnij zeszłoroczne pędy i rozgarnij okrycie Wraz ze wzrostem temperatur rozgarnia się kopczyki usypane wokół bylin i zdejmuje osłony, trzymając je jednak w pogotowiu na wypadek powrotu mrozów. Drugie zalecenie PZD jest przy rutewce ważniejsze: byliny przycina się mocno, nisko przy ziemi, jeśli nie zrobiło się tego jesienią. Zeszłoroczne, zaschnięte pędy to zimowisko sprawców septoriozy (zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin) oraz szarej pleśni (grzyb zimuje na resztkach chorych roślin lub w formie sklerocjów), a wybijające spod nich pędy zakażają się jako pierwsze. Co kilka lat podziel kępę — i tylko tak rozmnożysz odmianę Rutewka mizernieje mimo podlewania — obejrzyj korzenie i kłącze
Kwiecień	Ściółka trzyma wilgoć — a rutewka o nią właśnie walczy Przy roślinie, której głównym wrogiem jest przesychanie gleby, ściółkowanie jest zaleceniem wprost ze źródła: ogranicza wyparowywanie wody z gleby. Metodyka dodaje drugi powód — ściółkowanie zagonów ogranicza rozwój chwastów, a w nasadzeniach ozdobnych herbicydów praktycznie nie da się stosować, bo dostępne preparaty nie są selektywne. Kompostowana kora sosnowa poprawia dodatkowo właściwości gleby i ogranicza rozwój patogenów glebowych. Wiosną kompost, nie saletra Rutewka nie jest rośliną żarłoczną, ale w sezonie wegetacyjnym warto ją zasilić kompostem albo innym nawozem organicznym — poprawia to wzrost i kwitnienie. Do dokarmiania najlepsze są właśnie nawozy organiczne (obornik, kompost, nawóz humusowy), bo oprócz składników pokarmowych przyspieszają produkcję próchnicy, a próchniczna gleba dłużej trzyma wodę. Metodyka dokłada regułę, która przy roślinie z dwiema rdzami i mączniakiem rzekomym w rekordzie jest istotna: nawozy azotowe sprzyjają patogenom bezwzględnym, takim jak mączniaki prawdziwe i rdze, a fosforowe i potasowe ograniczają ich rozwój. Przedwiośnie — sprzątnij zeszłoroczne pędy i rozgarnij okrycie Wraz ze wzrostem temperatur rozgarnia się kopczyki usypane wokół bylin i zdejmuje osłony, trzymając je jednak w pogotowiu na wypadek powrotu mrozów. Drugie zalecenie PZD jest przy rutewce ważniejsze: byliny przycina się mocno, nisko przy ziemi, jeśli nie zrobiło się tego jesienią. Zeszłoroczne, zaschnięte pędy to zimowisko sprawców septoriozy (zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin) oraz szarej pleśni (grzyb zimuje na resztkach chorych roślin lub w formie sklerocjów), a wybijające spod nich pędy zakażają się jako pierwsze. Co kilka lat podziel kępę — i tylko tak rozmnożysz odmianę 18–21°C i częste opady — warunki dla rdzy Chłodna, mokra wiosna — sprawdź spody liści na nalot zarodników 15–20°C i długo mokre liście — warunki dla mączniaka rzekomego Kilka dni bardzo wysokiej wilgotności — warunki dla szarej pleśni Lepkie liście i czarny osad — mszyca różano-rutewkowa Białawe korytarze w liściach — miniarka rutewkówka Wiosną sprawdzaj wybijające pędy — ślimaki Rutewka mizernieje mimo podlewania — obejrzyj korzenie i kłącze
Maj	Ściółka trzyma wilgoć — a rutewka o nią właśnie walczy Przy roślinie, której głównym wrogiem jest przesychanie gleby, ściółkowanie jest zaleceniem wprost ze źródła: ogranicza wyparowywanie wody z gleby. Metodyka dodaje drugi powód — ściółkowanie zagonów ogranicza rozwój chwastów, a w nasadzeniach ozdobnych herbicydów praktycznie nie da się stosować, bo dostępne preparaty nie są selektywne. Kompostowana kora sosnowa poprawia dodatkowo właściwości gleby i ogranicza rozwój patogenów glebowych. Wiosną kompost, nie saletra Rutewka nie jest rośliną żarłoczną, ale w sezonie wegetacyjnym warto ją zasilić kompostem albo innym nawozem organicznym — poprawia to wzrost i kwitnienie. Do dokarmiania najlepsze są właśnie nawozy organiczne (obornik, kompost, nawóz humusowy), bo oprócz składników pokarmowych przyspieszają produkcję próchnicy, a próchniczna gleba dłużej trzyma wodę. Metodyka dokłada regułę, która przy roślinie z dwiema rdzami i mączniakiem rzekomym w rekordzie jest istotna: nawozy azotowe sprzyjają patogenom bezwzględnym, takim jak mączniaki prawdziwe i rdze, a fosforowe i potasowe ograniczają ich rozwój. Ustaw podpory, zanim wiechy zrobią się ciężkie Rutewka to bylina tylnego planu: rutewka orlikolistna dochodzi w czasie kwitnienia do około 1,5 m, wąskolistna i żółta do 120 cm, a rutewka Delavaya do 150–200 cm. Pęd kwiatostanowy jest przy tym nagi, sztywny i PUSTY W ŚRODKU, a na jego szczycie siedzi rozłożysta wiecha. PZD ujmuje to krótko: wysokie byliny wymagają podpór. Źródło o rutewce dodaje, że wysokie odmiany mogą wymagać podwiązywania, żeby uniknąć pokładania się pędów pod ciężarem kwiatów. Podpory trzeba ustawić, zanim pędy się rozłożą — wciskanie obręczy między wyrośnięte pędy kończy się ich łamaniem, a złamany pęd rutewki już nie odrasta w tym sezonie. Zapowiadany deszcz w czasie kwitnienia — zabezpiecz wysokie pędy 18–21°C i częste opady — warunki dla rdzy Chłodna, mokra wiosna — sprawdź spody liści na nalot zarodników 15–20°C i długo mokre liście — warunki dla mączniaka rzekomego Kilka dni bardzo wysokiej wilgotności — warunki dla szarej pleśni Lepkie liście i czarny osad — mszyca różano-rutewkowa Białawe korytarze w liściach — miniarka rutewkówka Wiosną sprawdzaj wybijające pędy — ślimaki
Czerwiec	Ustaw podpory, zanim wiechy zrobią się ciężkie Rutewka to bylina tylnego planu: rutewka orlikolistna dochodzi w czasie kwitnienia do około 1,5 m, wąskolistna i żółta do 120 cm, a rutewka Delavaya do 150–200 cm. Pęd kwiatostanowy jest przy tym nagi, sztywny i PUSTY W ŚRODKU, a na jego szczycie siedzi rozłożysta wiecha. PZD ujmuje to krótko: wysokie byliny wymagają podpór. Źródło o rutewce dodaje, że wysokie odmiany mogą wymagać podwiązywania, żeby uniknąć pokładania się pędów pod ciężarem kwiatów. Podpory trzeba ustawić, zanim pędy się rozłożą — wciskanie obręczy między wyrośnięte pędy kończy się ich łamaniem, a złamany pęd rutewki już nie odrasta w tym sezonie. Zapowiadany deszcz w czasie kwitnienia — zabezpiecz wysokie pędy Rdza rutewki i śliwy — sprawdź, co rośnie obok Latem oglądaj spody liści — rdze rutewki Chłodna, mokra wiosna — sprawdź spody liści na nalot zarodników Latem szukaj brązowych plam z czarnymi punkcikami Lepkie liście i czarny osad — mszyca różano-rutewkowa W upalne, suche lato sprawdzaj liście na mozaikowate przebarwienia Białawe korytarze w liściach — miniarka rutewkówka Wiosną sprawdzaj wybijające pędy — ślimaki
Lipiec	Zapowiadany deszcz w czasie kwitnienia — zabezpiecz wysokie pędy Zetnij przekwitłe wiechy, zanim rutewka obsieje całą rabatę Po kwitnieniu zaleca się przycięcie pędów kwiatostanowych — z dwóch powodów naraz. Pierwszy jest estetyczny: naga, zaschnięta wiecha na dwumetrowym pędzie wygląda gorzej niż sama kępa liści, które są przecież główną ozdobą rośliny. Drugi jest praktyczny i ważniejszy: rutewka daje obfity samosiew i ma tendencję do rozprzestrzeniania się, a razem z kłączowym systemem korzeniowym czyni ją to rośliną, która potrafi być w ogrodzie ekspansywna. Przy okazji PZD przypomina, że regularne usuwanie przekwitłych kwiatostanów przedłuża kwitnienie wielu bylin. Rdza rutewki i śliwy — sprawdź, co rośnie obok Latem oglądaj spody liści — rdze rutewki Chłodna, mokra wiosna — sprawdź spody liści na nalot zarodników Latem szukaj brązowych plam z czarnymi punkcikami Lepkie liście i czarny osad — mszyca różano-rutewkowa W upalne, suche lato sprawdzaj liście na mozaikowate przebarwienia Białawe korytarze w liściach — miniarka rutewkówka Wiosną sprawdzaj wybijające pędy — ślimaki
Sierpień	Półcień i wilgotna, próchniczna ziemia — reszta jest szczegółem Rutewka jest rośliną wilgotnych łąk, polan i brzegów wód i to jedno przesądza o powodzeniu uprawy. Rośnie i w słońcu, i w półcieniu, ale w pełnym słońcu utrzyma się tylko wtedy, gdy zadbasz o wilgoć podłoża; w półcieniu kwitnie za to dłużej. Posadzona w luźnym, piaszczystym gruncie „nie rozwinie się prawidłowo lub będzie obumierać” — tak wprost pisze źródło. Metodyka dokłada dwie zasady ogólne, które akurat przy wysokiej, gęstej bylinie mają znaczenie: nadmierne zagęszczenie nasadzeń daje rośliny słabe i podatne na choroby, a w pobliżu orzecha włoskiego nie należy sadzić innych roślin, szczególnie bylin. Przekop miejsce pod rutewkę i sprawdź, co siedzi w ziemi Zetnij przekwitłe wiechy, zanim rutewka obsieje całą rabatę Po kwitnieniu zaleca się przycięcie pędów kwiatostanowych — z dwóch powodów naraz. Pierwszy jest estetyczny: naga, zaschnięta wiecha na dwumetrowym pędzie wygląda gorzej niż sama kępa liści, które są przecież główną ozdobą rośliny. Drugi jest praktyczny i ważniejszy: rutewka daje obfity samosiew i ma tendencję do rozprzestrzeniania się, a razem z kłączowym systemem korzeniowym czyni ją to rośliną, która potrafi być w ogrodzie ekspansywna. Przy okazji PZD przypomina, że regularne usuwanie przekwitłych kwiatostanów przedłuża kwitnienie wielu bylin. Latem oglądaj spody liści — rdze rutewki Chłodna, mokra wiosna — sprawdź spody liści na nalot zarodników Latem szukaj brązowych plam z czarnymi punkcikami Lepkie liście i czarny osad — mszyca różano-rutewkowa W upalne, suche lato sprawdzaj liście na mozaikowate przebarwienia Białawe korytarze w liściach — miniarka rutewkówka
Wrzesień	Półcień i wilgotna, próchniczna ziemia — reszta jest szczegółem Rutewka jest rośliną wilgotnych łąk, polan i brzegów wód i to jedno przesądza o powodzeniu uprawy. Rośnie i w słońcu, i w półcieniu, ale w pełnym słońcu utrzyma się tylko wtedy, gdy zadbasz o wilgoć podłoża; w półcieniu kwitnie za to dłużej. Posadzona w luźnym, piaszczystym gruncie „nie rozwinie się prawidłowo lub będzie obumierać” — tak wprost pisze źródło. Metodyka dokłada dwie zasady ogólne, które akurat przy wysokiej, gęstej bylinie mają znaczenie: nadmierne zagęszczenie nasadzeń daje rośliny słabe i podatne na choroby, a w pobliżu orzecha włoskiego nie należy sadzić innych roślin, szczególnie bylin. Sadź jesienią albo wiosną, w rozstawie co najmniej 40 cm Rutewki sadzi się jesienią lub wiosną — oba terminy są dobre, jesienny daje roślinie więcej czasu na ukorzenienie przed pierwszym latem. Rozstawa nie jest ozdobnikiem: gatunki i odmiany różnią się siłą wzrostu, ale minimum to 40 cm, a przy rutewce Delavayi i innych wysokich okazach warto dać więcej. Zbyt gęste nasadzenie mści się dwa razy — metodyka wiąże zagęszczenie ze słabym, wiotkim wzrostem i podatnością na choroby, a rutewka i tak sama się rozrasta kłączem. Nowo posadzoną rutewkę podlewaj regularnie do zimy Świeżo posadzona roślina nie ma jeszcze kontaktu z glebą na tyle dobrego, żeby pobierać wodę z głębszych warstw, a rutewka jest gatunkiem, któremu nie wolno pozwolić na przyschnięcie bryły korzeniowej. Metodyka przypomina też, że przy niedoborze wody brązowieją i zasychają brzegi liści, a nowo posadzone rośliny są najbardziej narażone na niekorzystne warunki zimowe. Wbij paliki jesienią — wiosną rutewka długo nie daje znaku życia To najbardziej praktyczna rada, jaką można dać przy tej roślinie, i wzięła się z jej biologii: rutewka rusza wiosną późno, a jej miejsce warto oznaczyć palikami, żeby nie uszkodzić roślin podczas wiosennych prac ogrodniczych. Sąsiednie byliny mają wtedy po kilkanaście centymetrów, a po rutewce wciąż nie ma śladu — najczęstsze skutki to przekopanie kłącza szpadlem, przygniecenie młodych pędów albo posadzenie w tym miejscu czegoś innego „skoro i tak nic nie wyrosło”. Jesienią zetnij kępę przy ziemi i wynieś liście z rabaty To najważniejszy zabieg profilaktyczny w całym roku rutewki. Sprawcy obu chorób liściowych, które metodyka jej przypisuje, zimują na resztkach: przy septoriozie „zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin w podłożu”, przy szarej pleśni grzyb zimuje na resztkach chorych roślin albo w formie twardych, czarnych sklerocjów o średnicy 1–15 mm. Zalecenie metodyki przy septoriozach jest jednoznaczne: opadłe liście z roślin należy zbierać. Zostawiona na zimę uschnięta kępa to gotowe źródło infekcji dokładnie w tym miejscu, w którym za pół roku wyjdą nowe pędy. PZD dokłada termin: uschnięte części bylin przycina się na rabatach w listopadzie. Okryj tylko młode rośliny — dorosła rutewka zimuje sama Rutewka jest w polskich warunkach dostatecznie mrozoodporna i zadomowiona kępa nie wymaga okrywania; jej część nadziemna i tak zamiera, a kłącze zimuje w ziemi. Ochrony wymagają dwie sytuacje wskazane przez źródła: rośliny posadzone tej jesieni, jeszcze słabo ukorzenione, oraz uprawa w chłodniejszych rejonach kraju, gdzie okrycia zaleca się młodym sadzonkom. Rutewka Delavaya jest przy tym delikatniejsza od gatunków krajowych i wymaga większej troski. Termin nie jest kalendarzowy, tylko pogodowy — okrywa się dopiero wtedy, gdy ujemna temperatura utrzymuje się przez kilka dni. Za wcześnie założone okrycie zaparza roślinę. Latem oglądaj spody liści — rdze rutewki Latem szukaj brązowych plam z czarnymi punkcikami Białawe korytarze w liściach — miniarka rutewkówka
Październik	Sadź jesienią albo wiosną, w rozstawie co najmniej 40 cm Rutewki sadzi się jesienią lub wiosną — oba terminy są dobre, jesienny daje roślinie więcej czasu na ukorzenienie przed pierwszym latem. Rozstawa nie jest ozdobnikiem: gatunki i odmiany różnią się siłą wzrostu, ale minimum to 40 cm, a przy rutewce Delavayi i innych wysokich okazach warto dać więcej. Zbyt gęste nasadzenie mści się dwa razy — metodyka wiąże zagęszczenie ze słabym, wiotkim wzrostem i podatnością na choroby, a rutewka i tak sama się rozrasta kłączem. Nowo posadzoną rutewkę podlewaj regularnie do zimy Świeżo posadzona roślina nie ma jeszcze kontaktu z glebą na tyle dobrego, żeby pobierać wodę z głębszych warstw, a rutewka jest gatunkiem, któremu nie wolno pozwolić na przyschnięcie bryły korzeniowej. Metodyka przypomina też, że przy niedoborze wody brązowieją i zasychają brzegi liści, a nowo posadzone rośliny są najbardziej narażone na niekorzystne warunki zimowe. Wbij paliki jesienią — wiosną rutewka długo nie daje znaku życia To najbardziej praktyczna rada, jaką można dać przy tej roślinie, i wzięła się z jej biologii: rutewka rusza wiosną późno, a jej miejsce warto oznaczyć palikami, żeby nie uszkodzić roślin podczas wiosennych prac ogrodniczych. Sąsiednie byliny mają wtedy po kilkanaście centymetrów, a po rutewce wciąż nie ma śladu — najczęstsze skutki to przekopanie kłącza szpadlem, przygniecenie młodych pędów albo posadzenie w tym miejscu czegoś innego „skoro i tak nic nie wyrosło”. Jesienią zetnij kępę przy ziemi i wynieś liście z rabaty To najważniejszy zabieg profilaktyczny w całym roku rutewki. Sprawcy obu chorób liściowych, które metodyka jej przypisuje, zimują na resztkach: przy septoriozie „zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin w podłożu”, przy szarej pleśni grzyb zimuje na resztkach chorych roślin albo w formie twardych, czarnych sklerocjów o średnicy 1–15 mm. Zalecenie metodyki przy septoriozach jest jednoznaczne: opadłe liście z roślin należy zbierać. Zostawiona na zimę uschnięta kępa to gotowe źródło infekcji dokładnie w tym miejscu, w którym za pół roku wyjdą nowe pędy. PZD dokłada termin: uschnięte części bylin przycina się na rabatach w listopadzie. Okryj tylko młode rośliny — dorosła rutewka zimuje sama Rutewka jest w polskich warunkach dostatecznie mrozoodporna i zadomowiona kępa nie wymaga okrywania; jej część nadziemna i tak zamiera, a kłącze zimuje w ziemi. Ochrony wymagają dwie sytuacje wskazane przez źródła: rośliny posadzone tej jesieni, jeszcze słabo ukorzenione, oraz uprawa w chłodniejszych rejonach kraju, gdzie okrycia zaleca się młodym sadzonkom. Rutewka Delavaya jest przy tym delikatniejsza od gatunków krajowych i wymaga większej troski. Termin nie jest kalendarzowy, tylko pogodowy — okrywa się dopiero wtedy, gdy ujemna temperatura utrzymuje się przez kilka dni. Za wcześnie założone okrycie zaparza roślinę. Białawe korytarze w liściach — miniarka rutewkówka
Listopad	Wbij paliki jesienią — wiosną rutewka długo nie daje znaku życia To najbardziej praktyczna rada, jaką można dać przy tej roślinie, i wzięła się z jej biologii: rutewka rusza wiosną późno, a jej miejsce warto oznaczyć palikami, żeby nie uszkodzić roślin podczas wiosennych prac ogrodniczych. Sąsiednie byliny mają wtedy po kilkanaście centymetrów, a po rutewce wciąż nie ma śladu — najczęstsze skutki to przekopanie kłącza szpadlem, przygniecenie młodych pędów albo posadzenie w tym miejscu czegoś innego „skoro i tak nic nie wyrosło”. Jesienią zetnij kępę przy ziemi i wynieś liście z rabaty To najważniejszy zabieg profilaktyczny w całym roku rutewki. Sprawcy obu chorób liściowych, które metodyka jej przypisuje, zimują na resztkach: przy septoriozie „zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin w podłożu”, przy szarej pleśni grzyb zimuje na resztkach chorych roślin albo w formie twardych, czarnych sklerocjów o średnicy 1–15 mm. Zalecenie metodyki przy septoriozach jest jednoznaczne: opadłe liście z roślin należy zbierać. Zostawiona na zimę uschnięta kępa to gotowe źródło infekcji dokładnie w tym miejscu, w którym za pół roku wyjdą nowe pędy. PZD dokłada termin: uschnięte części bylin przycina się na rabatach w listopadzie. Okryj tylko młode rośliny — dorosła rutewka zimuje sama Rutewka jest w polskich warunkach dostatecznie mrozoodporna i zadomowiona kępa nie wymaga okrywania; jej część nadziemna i tak zamiera, a kłącze zimuje w ziemi. Ochrony wymagają dwie sytuacje wskazane przez źródła: rośliny posadzone tej jesieni, jeszcze słabo ukorzenione, oraz uprawa w chłodniejszych rejonach kraju, gdzie okrycia zaleca się młodym sadzonkom. Rutewka Delavaya jest przy tym delikatniejsza od gatunków krajowych i wymaga większej troski. Termin nie jest kalendarzowy, tylko pogodowy — okrywa się dopiero wtedy, gdy ujemna temperatura utrzymuje się przez kilka dni. Za wcześnie założone okrycie zaparza roślinę. Białawe korytarze w liściach — miniarka rutewkówka

Zależne od pogody i obserwacji

Susza to główny wróg rutewki — podlewaj obficie, ale do ziemi Wilgotność podłoża jest przy rutewce warunkiem podstawowym: źródło mówi wprost, że w czasie suszy rutewki wymagają podlewania i że nie można doprowadzić do przyschnięcia bryły korzeniowej. Jednocześnie nie znosi przemoczenia — na stale mokrym i zacienionym stanowisku korzenie zaczynają gnić. Sposób podlewania jest tu równie ważny jak termin: metodyka wiąże zwilżanie roślin przy podlewaniu i pozostawianie ich mokrych na noc z porażeniem przez choroby, głównie szarą pleśń, a zwilżanie w pełnym słońcu — z poparzeniem liści.
Porażony liść zrywaj od razu i wynoś z działki Przy roślinie ozdobnej, dla której nie ma dedykowanego programu ochrony, usuwanie porażonych części jest najskuteczniejszym zabiegiem, jaki masz — i jedynym, który działa na wszystkie cztery choroby liściowe naraz. Metodyka powtarza to zalecenie przy każdej grupie: przy septoriozach „opadłe liście z roślin należy zbierać”, przy rdzach — usuwanie opadłych liści i wycinanie porażonych pędów, przy szarej pleśni — usuwanie porażonych fragmentów, szczególnie z objawami zarodnikowania. Zostawiony w kępie chory liść produkuje zarodniki dla wszystkich sąsiednich.

Choroby

Rdza rutewki i śliwy Tranzschelia pruni-spinosae — Metodyka podaje dla tej choroby wyłącznie nazwę, sprawcę i żywicieli (rutewka, przylaszczka, zawilec), bez opisu objawów. Poniżej ogólny obraz rdz z tej samej metodyki: na górnej stronie liści pojawiają się liczne, okrągłe, żółte lub pomarańczowe plamy, a od spodu, dokładnie w miejscu plam, tworzą się pomarańczowe lub ciemnobrązowe, wypukłe skupienia zarodników. Porażone liście ulegają deformacji, zasychają i masowo opadają. Rdze dwudomowe przechodzą część cyklu na jednym gospodarzu, a część na drugim; nazwa choroby i epitet gatunkowy sprawcy (pruni-spinosae) wskazują na śliwę i tarninę jako drugą stronę tego układu, ale metodyka cyklu tej konkretnej rdzy nie opisuje.
Rdza rutewki, sasanki i zawilca Tranzschelia anemones — Druga rdza przypisana rutewce w metodyce (tab. 13b, s. 84); żywiciele podani przez źródło to rutewka, sasanka zwyczajna i zawilec. Poza sprawcą i listą żywicieli metodyka nie podaje o niej ani jednego zdania — opis objawów jest ogólnym opisem rdz ze s. 35–36: żółte lub pomarańczowe plamy na górnej stronie liści i pomarańczowe albo ciemnobrązowe, wypukłe skupienia zarodników od spodu, w miejscu plam. W praktyce działkowca odróżnienie jej od poprzedniej gołym okiem nie jest możliwe i nie ma znaczenia — postępowanie jest identyczne.
Mączniak rzekomy rutewki i zawilca Plasmopara pygmaea — Metodyka podaje dla tej choroby wyłącznie nazwę, sprawcę i żywicieli (rutewka, zawilec). Poniżej ogólny obraz mączniaków rzekomych z tej samej metodyki: objawy różnią się w zależności od gatunku rośliny, patogena i warunków, ale schemat jest wspólny — na górnej stronie liści pojawiają się przebarwienia i plamy (żółte, czerwieniejące, często ograniczone nerwami), a na spodniej stronie, dokładnie w miejscu plam, obfity nalot zarodników. Porażone liście żółkną, brązowieją i zamierają. To jest kluczowa różnica wobec mączniaka prawdziwego, u którego nalot jest na wierzchu liścia. Zarodniki konidialne rozprzestrzeniają się z kroplami wody w czasie podlewania, przez prądy powietrza i owady; grzybnia zimuje na roślinach.
Septorioza rutewki Septoria thalictri — Metodyka podaje dla tej choroby wyłącznie nazwę i sprawcę. Poniżej ogólny obraz septorioz z tej samej metodyki: na liściach brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką; na powierzchni plam liczne, czarne punkty — piknidia, czyli skupienia zarodników grzyba. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. W czasie zwilżenia rośliny z piknidiów uwalniane są zarodniki konidialne, roznoszone kroplami wody podczas opadów lub podlewania oraz przez owady; grzyb wnika do liści przez aparaty szparkowe, a objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin w podłożu. Uwaga: metodyka drukuje nagłówek „Septorioza rutewkii”; w skorowidzu (s. 104) ta sama choroba figuruje poprawnie jako „Septorioza rutewki”.
Szara pleśń Botrytis cinerea — Choroba wielu gatunków bylin oraz krzewów liściastych i iglastych (tab. 4a); metodyka nie wymienia przy niej rutewki z nazwy. Na liściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca zranienia — także od cięcia po ścięciu kwiatów — i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania pędu. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, a na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, zasychają i wykruszają. Do zakażenia dochodzi zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady albo zranienia powstałego podczas prac pielęgnacyjnych. Na obumarłych tkankach pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm — formy przetrwalnikowe grzyba.
Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pędu i korzeni) Phytophthora cryptogea, Phytophthora plurivora — Choroba bylin, roślin iglastych i liściastych (tab. 4); metodyka wymienia przy obu sprawcach „wiele gatunków bylin”, ale rutewki z nazwy nie nazywa. Objawy widoczne początkowo na części pędów, które szarzeją lub brązowieją, następnie choroba rozszerza się stopniowo na całą roślinę. U nasady, po niewielkim usunięciu kory, widać brązową zgniliznę rozszerzającą się nawet do 20 cm nad podłożem oraz na korzenie. Na bylinach rozwój choroby jest znacznie szybszy niż na roślinach liściastych. Przy rutewce ryzyko rośnie tam, gdzie próba zapewnienia jej wilgoci kończy się zastoiskiem wody.

Szkodniki

Mszyca różano-rutewkowa Longicaudus trirhodus — Jedyna mszyca, którą metodyka wymienia dla rutewki (tab. 14, s. 85). Opis uszkodzeń w metodyce jest jednozdaniowy: liście odbarwione, pokryte lepką wydzieliną (rosą miodową), wzrost roślin zahamowany. Szczegóły z „Hasła Ogrodniczego”, gdzie gatunek opisano na orliku pospolitym: tworzy nieduże kolonie na dolnej stronie liści, złożone z żółtawozielonych osobników bezskrzydłych długości 2–2,7 mm; nie powoduje widocznych zmian w wyglądzie roślin, ale wydala obficie rosę miodową, która zanieczyszcza liście i na której rozwijają się grzyby sadzakowe tworzące czarny osad ograniczający powierzchnię asymilacyjną. Nazwa gatunkowa wskazuje na dwóch żywicieli — róże i rutewkę.
Miniarka rutewkówka Phytomyza minuscula — Muchówka z rodziny miniarkowatych, w metodyce (tab. 14a, s. 87) przypisana dwóm roślinom: orlikowi i rutewce. Larwy żerują wewnątrz blaszki liściowej, wygryzając krótkie, białawe korytarze — miny. Larwy miniarek są robakowate, beznogie, bez wyraźnie wyróżnionej głowy; poczwarka jest typu zamkniętego (bobówka). Szkoda jest wyłącznie estetyczna, ale u rośliny, której ozdobą są ażurowe liście, widoczne miny psują cały efekt. Metodyka nie podaje o tym gatunku niczego poza rodzajem uszkodzeń i listą żywicieli.
Przędziorek chmielowiec Tetranychus urticae — Roztocz, przy którym „Hasło Ogrodnicze” wymienia rutewkę żółtą (Thalictrum flavum) z nazwy, obok m.in. przegorzanu, dzwonka skupionego, szałwii omszonej, tawułek, jasnoty plamistej i pierwiosnków. Osobniki dorosłe przebywające latem na liściach mają 0,3–0,4 mm długości, są żółtozielone z dwiema ciemnymi plamami po bokach ciała; larwy są podobne, ale mają trzy pary odnóży zamiast czterech, a samice zimujące zmieniają barwę na ceglastoczerwoną. W wyniku żerowania na liściach tworzą się mozaikowate, żółte przebarwienia, a niekiedy liście zasychają od brzegu. Metodyka wymienia przędziorka chmielowca wśród szkodników wielożernych bylin (tab. 5), ale rutewki przy nim nie nazywa.
Ślimaki nagie Arion vulgaris (ślinik luzytański), Limax maximus (pomrów wielki) — Wygryzają w liściach nieregularne dziury; metodyka (tab. 5b) wymienia je jako szkodnika wielu gatunków bylin, nie nazywając rutewki. Powierzchnia ich ciała jest wilgotna dzięki wydzielanemu śluzowi, więc obecność rozpoznaje się po błyszczących śladach zaschniętego śluzu w miejscach żerowania. Dla rutewki najgroźniejsze są wiosną: roślina rusza późno, więc jej miękkie, dopiero wybijające liście trafiają na ślimaki już w pełni aktywne.
Szkodniki glebowe (pędraki, drutowce, rolnice, larwy opuchlaków) Melolonthidae, Elateridae, Agrotis spp., Otiorhynchus spp. — Larwy żerujące w glebie na korzeniach i podziemnych częściach roślin. Metodyka podkreśla, że są to owady o kilkuletnim cyklu rozwojowym, więc pozostawienie ich bez działań zagraża roślinom przez wiele sezonów. Najliczniej występują na glebach lekkich i przy dużym zachwaszczeniu, szczególnie perzem. Przy rutewce, której kłącze rozrasta się szeroko i której nie przesadza się co roku, sprawdzenie gleby przed sadzeniem jest jedyną realną okazją do reakcji. Metodyka nie wymienia rutewki z nazwy — to zalecenie przedsadzeniowe dla nasadzeń ozdobnych w ogóle.

Odmiany

Odmiany dziedziczą zalecenia po gatunku; różnią się pokrojem, barwą i wysokością.

Rutewka 'Black Stockings' Thalictrum 'Black Stockings'
Rutewka 'Elin' Thalictrum 'Elin'
Rutewka 'TNTNP' Thalictrum 'TNTNP'
Rutewka 'TNTNW' Thalictrum 'TNTNW'

Dane o tej roślinie pochodzą z: Unsere Freiland-Stauden (Wiedeń 1922). Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.